Tuesday, 16 January 2018

"Προκόφιεφ: Σκυθική Σουίτα"



Είναι γνωστό πως ο Σεργκέι Ντιάγκιλεφ, ιδρυτής των Ρωσικών Μπαλέτων, ήταν αυτός που έκανε γνωστά τα έργα για μπαλέτο του Σεργκέι Προκόφιεφ. 
Η πρώτη συνεργασία τους ήταν το μπαλέτο "Άλα και Λόλλι".
Μια σύνθεση της νεότητας του Προκόφιεφ(ήταν μόλις 24), που ξετυλίγει ένα θρύλο της παγανιστικής Ρωσίας και συγκεκριμένα μια τελετουργία των Σκυθών, λαού που κατοικούσε στον Καύκασο και για τους οποίους ονόματι "Σκολότες", ο Προκόφιεφ ερεύνησε όταν διάβασε Ηρόδοτο.
O Ντιάγκιλεφ δεν ενθουσιάστηκε με το λιμπρέτο κι έτσι η συνεργασία δεν ευοδώθηκε. Αργότερα ο Προκόφιεφ αναμόρφωσε το έργο υπό τον τίτλο: "Σκυθική σουίτα".

Η Σουίτα έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 16 Γενάρη του 1916  υπό την μπαγκέτα του Προκόφιεφ στο Θέατρο Μαριίνσκυ της Αγ. Πετρούπολης και λέγεται πως αποτελεί απάντηση του συνθέτη στην "Ιεροτελεστία της Άνοιξης" του Στραβίνσκυ.

Η τετραμερής Σουίτα ξεκινά με την επίκληση στο θεό του Ήλιου, Βέλες και την πανέμορφη κόρη του, Άλα.
Η τελετή του άγριου Σκυθικού λαού απεικονίζεται με την πολύχρωμη, βάρβαρη μουσική με την υπόδειξη: "Allegro feroce-γρήγορα άγρια", χωρισμένη σε 2 θέματα...Το πρώτο περισσότερο ζωηρό και βάναυσο αντιπροσωπεύει τον αρχηγό Βέλες, ενώ το ηπιότερο και αργό θέμα(2:18)σε διάλογο μεταξύ των ξύλινων πνευστών, την ευγενική μορφή της Άλα, την οποία επιθυμεί να κλέψει ο κακός θεός του Σκότους.

Το 2ο μέρος αρχίζει με την εμφάνιση του χθόνιου θεού κατά τη διάρκεια θυσίας των Σκυθών στην Άλα. Ο σκοτεινός θεός χορεύει έναν άγριο, τραχύ χορό (5:38)με συνοδούς του τους τιμωρούς-δαίμονες, τα επτά τέρατα του κάτω κόσμου.

Ήσυχο, λυρικό και ατμοσφαιρικό το 3ο μέρος(8:52)...Ομάδες από τετράδες κατιόντων φθόγγων που συνοδεύονται από λεπτές υπόνοιες από ιδιόφωνα τριγωνάκια υποδηλώνουν τη νύχτα, που έχει σκοτεινιάσει τα πάντα...Ήχοι που τρεμοπαίζουν από τα pizzicati των βιολιών, μεταφέρουν τον τρόμο του νυχτερινού, παγερού αέρα...Άρπες και οι μεταλλικοί ήχοι της τσελέστας δημιουργούν συναισθηματική φόρτιση...Η Άλα αιχμάλωτη του κακού θεού είναι βαθιά θλιμμένη...Οι φεγγαρονεράιδες κατεβαίνουν να την παρηγορήσουν.
Η διάφανη ενορχήστρωση και η σταδιακή προσθήκη νέων οργάνων οδηγεί σε ένα ισχυρό fortissimo  tutti που βαθμιαία μειώνεται, επιστρέφοντας στην αρχική ορχηστρική ήπια εικόνα.

Η μουσική μεταλλάσσεται με τα ηχηρά, χάλκινα πνευστά συνοδεία drumrolls, να ηγούνται(15:09)...Σε μορφή μεγαλόπρεπου εμβατηρίου, το θέμα...Ένας θνητός ήρωας, ο σκύθης Λόλλι, εμφανίζεται με σταθερά, βαριά βήματα(15:31) και με αυταπάρνηση μάχεται ενάντια στο θεό του ερέβους για να σώσει την κόρη του ήλιου.
Η Σουΐτα ολοκληρώνεται με τη μουσική "νικηφόρα" εικόνα της υπέρλαμπρης Ανατολής (18:22), τη θριαμβευτική κυριάρχηση του Βέλες, αντικατόπτρισμα της λαχτάρας και δίψας για ζωή...


Ο Προκόφιεφ για να διαχωρίσει με σαφήνεια τους δύο θεούς-ανταγωνιστές, έναν από τον κόσμο του φωτός, και τον άλλο από την σφαίρα του σκότους χρησιμοποίησε ένα εξαιρετικά δυναμικό, σχεδόν ακατέργαστο μουσικό ύφος, καταφέρνοντας να ισορροπήσει με επιδεξιότητα ανάμεσα στην πρωτόγονη ομορφιά και τους συμβολισμούς.
Οι βίαιες, απειλητικές απεικονίσεις της μουσικής μετριάζονται με μαεστρία από τις ήπιες και γεμάτες λυρισμό ηχητικές εικόνες.

Πολλές οι ηχογραφήσεις: (Myaskovsky, Bernstein, Masur, Celibidache, Järvi, Rattle, Gergiev).
Από εκείνες, όμως κατά την ταπεινή μου γνώμη, που ξεχωρίζουν είναι του  Claudio Abbado.
Μια έντονα τελετουργική ερμηνεία, καθόλα πειστική, ένα "θαύμα δυναμισμού, χρώματος, συναισθημάτων και σαφήνειας"!

Prokofiev: Scythian Suite, Op. 20


Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να παρακολουθήσετε μιαν μεταγενέστερη χορογραφική απόπειρα της Σκυθικής Σουίτας:




Monday, 15 January 2018

Μαρί Ντυπλεσίς, η παραστρατημένη... η αγία-αμαρτωλή...

Camille Roqueplan: "Marie Duplessis"

Η Αλφονσίν Πλεσίς γεννήθηκε σαν σήμερα 15  Γενάρη του 1824 σ'ένα μικρό Νορμανδικό χωριό από όμορφη κι ευαίσθητη μητέρα , αλλά πατέρα μέθυσο  κι αγροίκο. Τα παιδικά της χρόνια ήταν δύσκολα, σημαδεμένα από τη βία και τον ξυλοδαρμό. Στα 11 της, ο πατέρας της την έστειλε να ζήσει μόνη της στο Παρίσι. Εκεί η Αλφονσίν στην αρχή δούλεψε σε εργαστήριο κορσέδων κι αργότερα σε μοδιστράδικο. Σύντομα όμως η ομορφιά της και η λαχτάρα της για την πλούσια  και άνετη ζωή την οδήγηγησαν σε άλλους δρόμους. 
Εξαιρετικά ελκυστική, συγκλονιστικά γοητευτική νεαρή γυναίκα, με ένα μαγευτικό χαμόγελο, συνδύαζε τη φλόγα με την αθωότητα.
Εγινε μια από τις πιο γνωστές κοσμικές εταίρες. Όπου εμφανιζόταν έκλεβε την παράσταση!!!
Στο πορτραίτο της, του γάλλου ρομαντικού Camille Roqueplan, που βλέπετε παραπάνω, απεικονίζεται στο θέατρο...
Παρατηρείστε πώς όλοι οι άντρες κοιτάζουν αποσβολωμένοι τη Μαρία, ενώ όλες οι γυναίκες μέσα στη ζήλεια, παρακολουθούν τους  άντρες-παρατηρητές!!!

Στα 16 της ο ευγενής ντε Γκις, που την ερωτεύτηκε παράφορα, τής πρόσφερε σπίτι, χρήματα, πολυτέλεια, μόρφωση και άφθονες...ολόλευκες καμέλιες, λουλούδι που αγαπούσε ιδιαίτερα. 
Για να ανταποκριθεί στο νέο κοινωνικό της πρόσωπο, άλλαξε και το όνομά της. 
Δανείστηκε το μικρό όνομα της μητέρας της, "Μαρία", και πρόσθεσε τον τίτλο ευγενίας "ντε" στο πατρικό της, κάνοντάς το Ντυπλεσίς.

Έζησε έντονα, καταβροχθίζοντας κυριολεκτικά τη ζωή, σπαταλώντας τα χρήματα ασυλλόγιστα κι αδιαφορώντας για τη φυματίωση που την κατάτρωγε... Πέθανε στα 23 της...

Από τους διάσημους εραστές της ξεχωρίζουν οι Φραντς Λιστ και οι Δουμά, πατέρας και γιος.
Λίγο μετά το θάνατό της ο συγγραφέας Δουμάς υιός εμπνέεται από τη σύντομη σχέση τους και γράφει το μυθιστόρημά του "Η Κυρία με τας καμελίας" με πρωταγωνίστρια την όμορφη δεσποσύνη της Παρισινής κοινωνίας, που το  παρελθόν της, ναι μεν τήν καταδίκαζε, όμως ήταν μεγαλόψυχη, ένα πρόσωπο με λεπτά, ευγενικά αισθήματα...Μια "αγία-αμαρτωλή", δηλαδή...Ερωτικό ζευγάρι η Μαργαρίτα και ο Αρμάνδος.

Οι μουσικόφιλοι γνωρίζουμε το ειδύλλιο από τη μεταφορά του στην οπερατική σκηνή από τον Τζουζέπε Βέρντι. Η "παραστρατημένη-Traviata" φέρει το όνομα της Βιολέτας κι ο αγαπημένος της είναι ο Αλφρέντο Ζερμόν.

Το τολμηρό θέμα του Δουμά άγγιξε το συνθέτη Βέρντι, όταν παρακολούθησε τη θεατρική του διασκευή στο Παρίσι(ίσως και να ταυτίστηκε με το ζευγάρι, λόγω της σχέσης του, χωρίς γάμο, με τη σοπράνο Τζουζεπίνα Στρεπόνι).

Η "Τραβιάτα" είναι από τις πιο δημοφιλείς όπερες παγκοσμίως, και κρατάει μία πρώτη θέση στα λυρικά θέατρα. Το λιμπρέτο είναι του Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε, ενώ ο ρόλος της Βιολέτας έχει ενσαρκωθεί από τις μεγαλύτερες πριμαντόνες.

Η σκηνή σε συλλεκτικό νόμισμα (www.ebay.ca)
Από τις εκτελέσεις, που έχουν αφήσει ιστορία, αυτή της Adelina Patti στο Covent Garden του Λονδίνου, όχι μόνο για την υπέροχη ερμηνεία αλλά και για την εκρηκτική παρουσίαση της ντίβας, καθώς το κοστούμι της ήταν κεντημένο με αμύθητης αξίας διαμάντια!!!

Θα ήθελα απόψε να μοιραστούμε τη σκηνή γνωριμίας (μυθιστορηματική και οπερατική) της Ντιπλεσί με τον Δουμά(Βιολέτας και Αλφρέντο κατά Βέρντι):
<<Το σαλόνι της γοητευτικής Βιολέτας ήταν γεμάτο και κείνο το βράδυ. 
Εύθυμοι οι επιφανείς καλεσμένοι της έπιναν με κομψότητα το ακριβό κρασί που έρρεε στα κρυστάλλινα ποτήρια τους. 
Μισοζαλισμένοι τραγουδούσαν ένα χαρούμενο τραγούδι...
[...]
Το γλέντι βρισκόταν στο αποκορύφωμά του, όταν στο σαλόνι μπήκαν δυο νέοι. 
Ο Γκαστόν Λετοφιέρ, παλιός γνώριμος της Βιολέτας και ο φίλος του, Αλφρέντο Ζερμόν.
Ο πρώτος έτρεξε να χαιρετήσει την οικοδέσποινα με μια μικρή υπόκλιση κι ένα χειροφίλημα, 
ενώ ο καινουργιοφερμένος έμεινε μαρμαρωμένος, 
θαυμάζοντας αυτήν που τόσα είχε ακούσει για την ομορφιά της...
 Πολλές λευκές καμέλιες στόλιζαν το στήθος και τη λεπτή μέση της κι άλλες δύο τα υπέροχα μαλλιά της, που στεφάνωναν ένα πρόσωπο ωχρόλευκο σαν παλιά πορσελάνη.... 
Ο Αλφρέντο κάρφωσε τα μάτια του πάνω της, αδυνατώντας ν'αρθρώσει λέξη...
Η Βιολέτα άπλωσε το χέρι της.Στα χείλη της πλανιόταν ένα χαμόγελο σιγουριάς...
[...]
-Ποιος θα μας πει ένα τραγούδι;, ρώτησε.
-Αν αυτό προσφέρει χαρά στην οικοδέσποινα, η καρδιά, μού υπαγορεύει να τραγουδήσω, 
είπε ο Αλφρέντο...
[...]
 "Ας πιούμε όλοι από τα ξέχειλα ποτήρια μας
με μια γλυκιά ανατριχίλα αγάπης στο κορμί,
ας αιχμαλωτίσουμε το φευγαλέο χρόνο
μέσα στα ξέχειλα από κρασί ποτήρια!"
Η Βιολέτα σηκώθηκε υψώνοντας το δικό της ποτήρι κι άρχισε και κείνη να τραγουδά:
"Θα μοιραστώ μαζί σας την όση ευτυχία μου
Στον κόσμο μας όλα είναι μια τρέλα
κι η αγάπη ένα λουλούδι φευγαλέο
που γεννιέται και πεθαίνει..." >>

Το  "Libiamo ne' lieti calici" της 1ης πράξης της όπερας, είναι από τα πιο γνωστά κι αγαπημένα ντουέτα.

Είναι ένα μπρίντιζι (οπερατικός όρος, που χρησιμοποιείται σε φωνητικά μέρη όπου παροτρύνεται η κατανάλωση ποτού), που "ενώνει" τη Βιολέτα με τον Αλφρέντο.

Ντουέτο μελωδικότατο, απαράμιλλης τεχνικής και μουσικότητας, που κάνει την ψυχή να ευφραίνεται ασταμάτητα.
Ας το απολαύσουμε με τη Μaria Callas στο ρόλο της Βιολέτας (ρόλος που η ντίβα τραγούδησε 63 φορές, δεύτερος σε συχνότητα μετά τη Νόρμα) και τον Francesco Albanese σε κείνον του Αλφρέντο. Την Συμφωνική της Ραδιοφωνίας του Τορίνο διευθύνει ο Gabriele Santini σε μια ηχογράφηση του 1953.

Verdi: La Traviata - Libiamo ne'lieti calici 



Monday, 8 January 2018

Αναπάντεχη συνάντηση στην Παλιά Αβάνα...


Το σαραβαλάκι σεβρολέτ ταξί μάς άφησε έξω από τον παλιό Σταθμό-είσοδο από τη θάλασσα στην Παλιά Πόλη της Αβάνας από την γραφική πλατεία του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης...
Παρότι σε πρώτο πλάνο βρίσκεται το μεγάλο μαρμάρινο συντριβάνι των Λεόντων, το βλέμμα μου στράφηκε στο βάθος.
Σα μαγνήτης, το έλκυε μια αόρατη δύναμη.
Μια φιγούρα, που μού φάνηκε γνώριμη, καθόταν στο παγκάκι…
Μια φιγούρα που όσο την πλησίαζα, τόσο η χαρά πολλαπλασιαζόταν, προκαλώντας ακατάπαυστο φτερούγισμα.

Ούτε που φανταζόμουν πως θα τον συναντούσα στην Κούβα της μακρινής Καραϊβικής…



Φρειδερίκος Σοπέν!

Ναι, ο χαϊδεμένος μου πολωνός συνθέτης καθόταν στο παγκάκι της πλατείας και καθήλωνε με τη γλυκιά, ευγενική φυσιογνωμία του όποιον τον παρατηρούσε…αποπνέοντας μια, αριστοκρατικού τύπου, αίσθηση άνεσης και κομψότητας.



Ρωτώντας λένε, πάς στην πόλη, κι έτσι ρωτώντας τους ντόποιους έμαθα και γω πως το γλυπτό στήθηκε εκεί το 2010 για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του συνθέτη από την πολωνική πρεσβεία και τα μέλη της.

Έκατσα δίπλα του...
Άγγιξα τα μαγικά χέρια του...
Τού απευθυνόμουν με την εσωτερική μου φωνή σ'ένα κώδικα επικοινωνίας μυστικό, που οι δυο μας με τα χρόνια έχουμε επινοήσει...
Μού φαινόταν παράξενο που τον συνάντησα σε αυτό το μέρος του πλανήτη...
Τα λεπτά που τού αφιέρωσα κοιτώντας τον ίσα στα μάτια, και παρότι εκείνος δεν άλλαξε διόλου το χαμηλωμένο βλέμμα του, μού είχαν λύσει κάθε απορία...


Ο Σοπέν φυσικά δεν έζησε , ούτε πήγε ποτέ στην Κούβα.
Όμως, σκέφτομαι ότι θα μπορούσε εύκολα να συνδεθεί με τα συναισθήματα εθνικής περηφάνειας που βιώνουν σήμερα κι οι Κουβανοί για τη χώρα τους.
Όπως η Κούβα κατακτήθηκε από τους Ισπανούς, έτσι κάποτε στα χρόνια του Σοπέν κι η Πολωνία προσαρτήθηκε στη Ρωσία, με τον ευαίσθητο Σοπέν να συνθέτει Μαζούρκες και Πολωνέζες προκειμένου να τονώσει το ηθικό των συμπατριωτών του.
Ήταν ο δικός του αγώνας κατά του κατακτητή, η φωνή της ψυχής του που διατυμπάνιζε την αντίθεσή του σε κάθε μορφή βίας και εξαναγκασμού.
Ο Σοπέν μπορεί να ζούσε στο Παρίσι, όμως δεν έπαψε ποτέ να εκπροσωπεί τη βαθύτερη ψυχή της πατρίδας του και να εκφράζει μέσα από τη μουσική του τα πάθη και τις αγωνίες του μαστιζόμενου τότε πολωνικού έθνους.

Το γλυπτό της Πλατείας με τα αποκαλυπτήριά του  αποτέλεσε μέρος εορταστικών εκδηλώσεων για το παγκόσμιο «Έτος Σοπέν-2010» , που περιλάμβαναν και πλήθος συναυλιών, ανάμεσά τους και ρεσιτάλ πιάνου με τον διεθνώς αναγνωρισμένο κουβανό Frank Fernandez(γνωστό ως ο άνθρωπος που τον άγγιξε ο Θεός), που τον ακούμε να ερμηνεύει ένα από τα  τελευταία έργα του Σοπέν, την «Grande polonaise brillant», αφιερωμένο στην βαρώνη D'Este.
Έργο πολύ δεξιοτεχνικό και απαιτητικό, ανυπέρβλητης μελωδικής ομορφιάς, λεπτών ηχητικών αποχρώσεων, λιτής ευσύνοπτης έκφρασης, χωρίς μεγαλοσχημία κι εντυπωσιασμούς.
Έχει χαρακτηριστεί ως «πυροτέχνημα με θαυμάσια περάσματα και τολμηρές φράσεις», …ως  «εκπληκτικό παιχνίδισμα λάμψεων, φώτων και χρωμάτων» …ως «έργο το οποίο ξεχειλίζει από τη μεγαλοπρέπεια των ηχητικών μοτίβων».


Frank Fernández: «CHOPIN: Grande polonaise brillant»


Tuesday, 19 December 2017

...και επί γης ειρήνη...


"Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία"


Είναι θρησκευτική ρήση του Απόστολου Λουκά και έχει άμεση σχέση με τη γέννηση του Χριστού.
Η θεία αυτή υμνολογία των Αγγέλων υπενθυμίζει την ανατολή του αληθινού φωτός με τη γέννηση του Θεανθρώπου.

Στη φράση αυτή στηρίζεται και η εικόνα του  λαϊκότροπου Κύπριου ζωγράφου, Παρθένιου.

Το Θείο Βρέφος ακτινοβολεί μέσα στη φάτνη και δίπλα του η Παναγία με σταυρωμένα τα χέρια, ενώ δυο ποιμένες πλησιάζουν να προσκυνήσουν.

Πίσω από τη σπηλιά οι τρεις έφιπποι μάγοι...

Στο ανώτερο αριστερό μέρος της εικόνας, ο αγιογράφος εικονίζει χορό αγγέλων να ψάλλει ενώ  κρατούν ανοικτή περγαμηνή με το Χριστουγεννιάτικο ύμνο:
                                                         "Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη".


Στη φράση αυτή του αγγελικού ύμνου είναι βασισμένος ο παραδοσιακός τρίφωνος κανόνας :
"Dona Nobis Pacem-Δώστε μας ειρήνη",  και προέρχεται από το Agnus Dei της Ρωμαιοκαθολικής Λειτουργίας.
Πρόκειται για τη σπαρακτική επίκληση στον Αμνό του Θεού να δείξει έλεος στο ποίμνιό Του.
"Ιδού ο Αμνός του Κυρίου, που αίρει την αμαρτία του κόσμου"...

Η λιτή, αρχαΐζουσα μουσική του δομή έπεισε τους μελετητές ότι ο ύμνος έχει τις ρίζες του στη λαϊκή μουσική και μάλιστα πως πρόκειται για  παλιό χριστουγεννιάτικο τραγούδι του 16ου-17ου αι., το οποίο έχουν διασκευάσει αρκετοί μουσουργοί.

Κατανυκτικές οι φωνές της χορωδίας:


Ας το απολαύσουμε σε ντουέτο για τσέλο και φλάουτο σε διασκευή του Yo-Yo Ma:


Και η αγαπημένη μου εκδοχή με την υπέροχη vocalist Λίσμπεθ Σκοτ από το άλμπουμ της:
"Peace on Earth"





Saturday, 16 December 2017

Μπετόβεν...τον άκουσα στην ηρεμία του Σέντραλ Παρκ...


 Kαθώς μπαίνεις από τη νότια πλευρά στο Σέντραλ Παρκ της Ν.Υόρκης για να φτάσεις στην "Κρήνη της Βηθεσδά"  θα πρέπει να περάσεις έναν μακρύ διάδρομο, με το περπάτημα να ξεπερνά τη μισή ώρα...



Ακούγεται υπερβολικό, μα το πάρκο είναι τεράστιο...
Όμως η διαδρομή δεν είναι καθόλου κουραστική και μονότονη...

Ίσα ίσα, αν βηματίζεις μάλιστα αργά, απολαμβάνεις τη φύση και συγχρόνως θαυμάζεις μια σειρά από περίτεχνα αγάλματα και προτομές λογοτεχνών που είναι σκορπισμένες στα δεξιά κι αριστερά του μονοπατιού, που γι'αυτό έχει το όνομα: "Λογοτεχνικό μονοπάτι".



Στην αρχή του δεσπόζει ο λίθινος Κολόμβος κι ακολουθούν,
Σαίξπηρ, Σίλλερ, Σκοτ, Μπερνς,  κλπ...



















Στο τέλος του δρόμου ένα ξέφωτο αποκαλύπτει το θαυμάσιο υπαίθριο Music Hall, όπου τις καλοκαιρινές μέρες στήνονται συναυλίες κλασικής και όχι μόνο, μουσικής...



Ακριβώς εδώ "παρακολουθεί" με το άγρυπνο βλέμμα του κάθε μουσικό δρώμενο για να κριτικάρει και να σχολιάζει ο "κορυφαίος των κορυφαίων", Μπετόβεν...

Η γλυπτή προτομή του παραγγέλθηκε και στήθηκε εκεί με χρήματα του φιλογερμανικού συνδέσμου για να τιμηθεί ο μεγάλος μουσουργός στα πλαίσια των  100 χρόνων από τη γέννησή του.

Ο γλύπτης σμίλεψε τον Μπετόβεν με τα μαλλιά ατημέλητα να ανεμίζουν στ' αγέρι και  μια εκφραστική ένταση που αντικατοπτρίζει τη μουσική του μεγαλοσύνη.

Στη βάση του ψηλού, γκρίζου, γρανιτένιου βάθρου τοποθέτησε μια χάλκινη αλληγορική φιγούρα που κρατά λύρα, προσωποποιώντας το "Πνεύμα της Μουσικής".


Ο μέγιστος συνθέτης που γεννήθηκε μάλλον σαν σήμερα 16 Δεκέμβρη του 1770 , δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις...

Περιορίζομαι στο να θυμίσω πως πολλοί τον χαρακτήρισαν σαν "λέοντα άγριο και δυναμικό, που παρασύρει τα πάντα με τη  ρύμη του!!!"

Μπορεί να έκανε κρύο εκείνη τη μέρα στο Σέντραλ Παρκ, όμως η αίσθηση ήταν υπέροχη...
Πανύψηλα δέντρα υψώνονταν επιβλητικά και στα γυμνά κλαδιά τους κούρνιαζαν  να ξεκουραστούν
λογής φτερωτές υπάρξεις και να διαλαλήσουν με το κελαηδητό τους πως η φύση με τα κάλλη της  είναι η τέχνη του Θεού.

Πλησίασα να χαϊδέψω το γρανιτένιο μνημείο...
Τα πουλιά εγκωμίαζαν τη φύση και την ελευθερία που τους προσφέρεται με το πέταγμά τους...
Ήταν η στιγμή που άκουσα στ'αυτιά μου το μοτίβο από την 6η Μπετοβενική Συμφωνία...την  "Ποιμενική" του, που υψώνεται ως ύμνος στη φύση και τα στοιχεία της, τον ήλιο, τον άνεμο, τα δέντρα, τη γη.

"Αγαπώ τα δέντρα περισσότερο από τους ανθρώπους. Τα δάση, οι βράχοι σου δίνουν την απάντηση που περιμένεις", έλεγε ο Μπετόβεν, γνωστός φυσιολάτρης...

Τού άρεσε να περιπλανιέται μόνος στη γαλήνη και την ηρεμία, εκεί, όπου δεν ήταν υποχρεωμένος να συνομιλεί με άλλους ανθρώπους, ιδιαίτερα την εποχή που έχανε την ακοή του κι ένιωθε τόσο άσχημα.

Από τα πιο εμπνευσμένα μέρη της συμφωνίας, το δεύτερο, Andante molto mosso, που έχει και τον υπότιτλο: "Στο Ρυάκι".
Η μελωδία του υποβάλλει την ευγενική ροή του νερού, μέσω της μελωδικής γραμμής που ακολουθούν τα τσέλα και τα βιολιά, ενώ προς το τέλος του ο συνθέτης χρησιμοποιώντας ξύλινα πνευστά, εισάγει κελαϊδίσματα πουλιών...
Το αηδόνι με το φλάουτο, το ορτύκι με το όμποε ή τον κούκο με το κλαρινέτο...

Προτείνω να κλείσετε τα μάτια, αν και το Μπετοβενικό όνειρο μπορεί κάποιος να το βιώσει και με τα μάτια ανοιχτά...

Την ορχήστρα οδηγεί ο μεγάλος ούγγρος πιανίστας και μαέστρος, Zoltán Kocsis, που τον περασμένο μήνα έκλεισε ένας χρόνος από τον πρόωρο θάνατό του.

BEETHOVEN - Symphony no. 6, II mov.






Wednesday, 13 December 2017

Χάινε, μελοποιημένος από γυναικεία, ευαίσθητη ψυχή...


Αποτέλεσμα εικόνας για Χάινε αποφθεγματα
Ο Χάινριχ Χάινε γεννημένος στο Ντίσελντορφ σαν σήμερα 13 Δεκεμβρίου 1797 ήταν ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς καλλιτέχνες του 19ου αιώνα μετά τον Γκαίτε, ποιητής, αλλά και στοχαστής, οπαδός των αρχών του Διαφωτισμού.

Ρομαντικός δη
μιουργός, με απλό, παραδοσιακό λόγο, γοητεία και ευγένεια στίχων.

«Αγάπαγαν ο ένας τον άλλονε,
μα δίχως γι' αυτό να μιλήσουν.
Με μίσος αλλάζανε βλέμματα,
κι από έρωτα θέλαν να σβήσουν.
Εχώρισαν έπειτα, φύγανε,
μες στ' όνειρο μόνο ειδώθηκαν.
Πεθάνανε πια και δεν έμαθαν:
εμίσησαν, ή αγαπηθήκαν;…»

(«Sie liebten sich beide»-Μετάφ. Κ.Καρυωτάκης)



To ποίημα μελοποίησε η Κλάρα Σούμαν το 1840.
Η μελωδία της είναι γεμάτη πάθος με εμφανείς τις στυλιστικές πινελιές τόσο του συζύγου της, όσο και του Σούμπερτ. 
Έντονα εκφραστικός ο μουσικός λόγος, διαλαλεί την απόγνωση μέσα από «σκοτεινές» και μυστηριώδεις μουσικές φράσεις, κατάλληλες να αποδώσουν το ποιητικό κείμενο-αναφορά σε δυο ερωτευμένους που τρέμουν να δηλώσουν την αγάπη τους ο ένας για τον άλλο.

Τόσο πειστική είναι η μουσική αποτύπωση των συναισθημάτων, που έκανε κάποιους να αναρωτηθούν πώς μπόρεσε μια νιόπαντρη, ευτυχισμένη γυναίκα σαν την Κλάρα, να γράψει αυτό το έργο, το βουτηγμένο σε οδύνη, μελαγχολία, απελπισία και ζόφο ψυχής;
Λυγμοί απελπισίας τα πατήματα στο πιάνο, συνοδεύουν μια φωνή, που σπαρταρά στη δίνη των καταπιεσμένων επιθυμιών… 

Εκείνοι, «θέλαν να σβήσουν από έρωτα»...εμένα χύνεται η ψυχή μου απόψε σ’ έναν υποδειγματικής μουσικότητας κοντρατενόρο, που εκστασιάζει με την εκφραστικότητά του και την εντυπωσιακά άψογη τεχνική του!
Clara Schumann: «Sie liebten sich beide», Νικόλας Σπανός:


Wednesday, 6 December 2017

Benjamin Britten: Καντάτα ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ- Μέρη IV, VII και IX


Icon c 1500 St Nicholas.JPG
Ρωσική εικόνα με τον Άγιο Νικόλαο και σκηνές από τη ζωή του(1400)
Το Άγιο Προστάτη των Ναυτικών και των εμπόρων τιμά σήμερα 6 Δεκέμβρη η Εκκλησία μας, τον Άγιο Νικόλαο, με τα φιλάνθρωπα αισθήματα, που διέθεσε την τεράστια περιουσία του για να ανακουφίζει τους φτωχούς, τις χήρες, τα ορφανά και τους απελπισμένους...
Αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, όμως λόγω της αρετής του τιμήθηκε και με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων.
Ξεχώρισε για τη σοφία, την ηθική του τελειότητα και ήταν προικισμένος και με το χάρισμα της θαυματουργίας!

Ο βίος και τα θαύματά του ενέπνευσαν στον άγγλο Μπένζαμιν Μπρίττεν την "Καντάτα του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ", ένα κατανυκτικότατο έργο για μικτή χορωδία και τενόρο ως σολίστ, πλαισιωμένους από όργανο, πιάνο, κουαρτέτο εγχόρδων και κρουστά.

Πρόκειται για ένα από τα νεανικά έργα του συνθέτη, γραμμένο να εκτελείται από ερασιτέχνες, παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τις νέες ορχήστρες κυρίως, να το περιλαμβάνουν στο ρεπερτόριό τους.
Το κείμενο της καντάτας επιμελήθηκε ο Eric Crozier, γνωστός συνεργάτης του Μπρίττεν και συνιδρυτής του στο Φεστιβάλ του Aldeburgh, κάνοντας εκτεταμένη έρευνα πάνω στη ζωή του Αγ. Νικολάου και σκιαγραφώντας το πορτρέτο του αγίου επικεντρώνοντας στους σχετικούς με αυτόν θρύλους, αλλά και το μαρτυρικό του βίο.
Η μουσική του Μπρίττεν ενισχύει το δράμα του κειμένου με τη χρήση εντυπωσιακών αντιθέσεων σε αρμονίες, φωνητικά στυλ, αλλά και οργανικά ηχοχρώματα.

Η καντάτα αποτελείται από εννέα αυτοτελή μέρη και περιλαμβάνει σολιστικά μέρη από τον τενόρο, ο οποίος εξιστορεί τη θαυματουργή γέννηση του αγίου Νικολάου, και την αγωνία του για τα αμαρτήματα των ανθρώπων...Επίσης χορωδιακή προσευχή και μέρη που αναφέρονται σε θρύλους σχετικούς με τον άγιο...
Η καντάτα ολοκληρώνεται με το μέρος-αναφορά στο θάνατο του αγίου, και την εξύμνηση του Θεού και της αιώνιας ζωής, όπου ψάλλεται το "Lord, I come to life", βασισμένο στη χρωματική κλίμακα και τη χορωδία να απαντά με μελωδικές μίξεις Γρηγοριανών ασμάτων.

"St. Nicholas rescues the seamen", Lorenzo Monaco
Σήμερα όπως θέλω να επικεντρωθούμε στο 4ο μέρος της καντάτας, εκείνο που περιγράφει το ταξίδι στην Παλαιστίνη με την τρομακτική καταιγίδα, όπου με την επεμβατική προσευχή του Αγίου Νικολάου θα σωθούν οι ναυτικοί, λόγος που θέσπισε τον άγιο ως "ΠΡΟΣΤΑΤΗ των ΝΑΥΤΙΚΩΝ".

Ένα μέρος τρομερά εκφραστικό στην μουσική του περιγραφή, με τους ανέμους, τις θύελλες, τον ανθρώπινο τρόμο και αγωνία να αποτυπώνονται "μακριά από το τονικό κέντρο" φυσικά, και με ελιγμούς από παράφωνες αρμονίες.

Ο ανδρικός χορός "περιγράφει" το ταξίδι, ενώ συνοδευτικά τα 4 χέρια στο πιάνο καθοδηγούν στο ρυθμό περιγραφής...
Η χορωδία σταματά για λίγο για να υποδηλώσει την καταιγίδα που μαίνεται...Γυναικείες φωνές (2:08)ακούγονται σε παράλληλη κίνηση με τα κρουστά σηματοδοτώντας το βούισμα των ανέμων, με χαρακτηριστική την απότομη εναλλαγή δυναμικής...
Εδώ, οι με πολλές αποτζιατούρες, φωνές, περιγράφουν την τρομακτική θαλασσοταραχή, το βρυχηθμό του ανέμου και των κυμάτων και σταματούν μόνο για ν'ακουστούν οι κραυγές των ναυτικών που ζητούν έλεος, ενώ ξεχωρίζουν εφέ τυμπανισμών με έντονα drumroll...
Καθώς η καταιγίδα υποχωρεί, (4:12)ένα ρετσιτατίβο secco-προσευχή του Αγίου Νικολάου από την φωνή του τενόρου, ολοκληρώνει, κινούμενη πάνω σε ένα μελωδικό οστινάτο(5:50) εκτελεσμένο στην υψηλή, μεταλλική περιοχή του πιάνου, οδεύοντας ήσυχα και αγαλλιαστικά στην αρχική κλίμακα...

Britten: Saint Nicolas, IV. He journeys to Palestine:



Πέμπτο, έκτο και έβδομο μέρος της καντάτας αναφέρονται στη ζωή του αγίου και σε θρύλους σχετικούς με αυτόν, με έμφαση σε κείνον όπου ο Άγιος ανέστησε τρία σχολιαρόπαιδα, που είχε σφάξει ένας χασάπης για να βάλει το κρέας τους στον κιμά.

Η Ανάσταση των τριών παιδιών από τον Αγ. Νικόλαο", Γκέραρντ Ντάβιντ

"Tίμοθυ, Μαρκ και συ Ιωάννη, φορέστε τα ενδύματα τα σαρκικά…", ψάλλει ο τενόρος (3:59) με τη χορωδία να συμπεριφέρεται αντιστικτικά…, και αποκορύφωμα το δοξαστικό "Αλληλούια" (5:12), σε απόδοση από παιδικές φωνούλες, με το οποίο σηματοδοτείται η επιστροφή των νεκρών παιδιών!

[Γνωρίζουμε την παιδαγωγική δράση του Μπρίτεν , που πηγάζει από την ιδιαίτερη αγάπη του για τα παιδιά και μπορούμε να φανταστούμε την ευαισθησία με την οποία χειρίζεται το μέρος αυτό της καντάτας για να τιμήσει τον Άγιο Νικόλαο, που ανάμεσα στα τόσα είναι και προστάτης των παιδιών(να πούμε πως στη Δύση ο άγιος Νικόλαος ταυτίζεται με τον Santa Claus, και η γιορτή του παρότι είναι στις 6 Δεκέμβρη συνδέεται με τα Χριστούγεννα και με την ανταλλαγή δώρων)]


Παρακολουθείστε το και ΔΕΝ θα χάσετε παρότι η εκτέλεση είναι ερασιτεχνική, όπως είπαμε πως συνηθίζεται.

Μέρος VII:Ο άγιος και τα πολτοποιημένα αγόρια:



Το τελευταίο μέρος της καντάτας είναι μια μουσική περιγραφή του ελέους και των φιλανθρωπιών του αγίου με τη Σολ μείζονα να πρωτοστατεί σε όλα τα χορικά άσματα που παρουσιάζονται ως έπαινος για όλα τα θαυμαστά έργα και την ευσέβεια του αγίου!
Σε γενικές γραμμές η καντάτα στηρίζεται στο τονικό σύστημα, όπως είδαμε, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, (όπου το θέμα, οι συναισθηματικές καταστάσεις και γεγονότα απαιτούν, και χρησιμοποιούνται για την περιγραφή τους) διάφωνα διαστήματα και στοιχεία ατονικότητας.

Ο Άγιος Νικόλαος εκοιμήθη ειρηνικά στις 6 Δεκεμβρίου του 343 μ. Χ. Μετά τον θάνατο του ονομάστηκε "Μυροβλύτης", καθώς σύμφωνα με την παράδοση, τα λείψανά του άρχισαν να αναβλύζουν άγιο μύρο.

Αρχείο: Πατριαρχείο Πετ, παρεκκλήσι Αγίου Νικολάου - 11 Ο θάνατος του Νικόλα


Το ένατο και τελευταίο μέρος της καντάτας του Μπρίττεν εκφράζει τις στιγμές πριν το θάνατο του αγίου, την αποδοχή της ολοκλήρωσης της γήινης ζωής με χαρά, και την εξύμνηση του Θεού και της αιώνιας ζωής εν τη Βασιλεία Του!
Ξεκινά η μελωδία με το σολιστικό μέρος να ανατίθεται στον τενόρο, που ψάλλει το "Lord, I come to life", βασισμένο στη χρωματική κλίμακα και τη χορωδία να απαντά με μελωδικές μίξεις Γρηγοριανών ασμάτων.
Η καντάτα κλείνει με το κατανυκτικό "God Moves in a Mysterious Way", δοξολογία στα μυστήρια του Θεού και των Αγίων.




Britten: Saint Nicolas, IX. The Death of Nicolas 



Αξίζει για όσους δεν το γνωρίζουν, να αναζητήσουν το έργο και να είναι βέβαιοι πως θα τους αποζημιώσει…
Με δοξαστικό και υμνητικό χαρακτήρα,  στον Άγιο των ναυτικών, στον Mυροβλήτη προστάτη των παιδιών, πάντα με ηρεμεί να το ακούω τέτοια μέρα που το θυμάμαι, και προετοιμάζομαι για τη μαγεία των Άγιων Ημερών!