Monday, 16 October 2017

"Μουσικής ενδύματα στη Φλωρεντινή τραγωδία του Ουάιλντ"



Γενέθλια του Όσκαρ Ουάιλντ σήμερα (16 Οκτωβρίου 1854), του μεγαλοφυούς ποιητή, δραματουργού, μυθιστοριογράφου και κριτικού.
Έτσι,  η έμπνευση της καλησπέρας έρχεται "εις διπλούν" με κάτι δικό του.

Δεν είναι λίγες οι φορές που μεγάλοι της μουσικής τέχνης με πυρήνα κείμενά του έχουν δώσει πλήθος αριστουργημάτων (Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι, Σαλώμη, Το αηδόνι και το τριαντάφυλλο, De Profundis...)

Σήμερα, ταξιδεύουμε στο χρόνο και το χώρο...Μεταφερόμαστε στη Φλωρεντία του 15ου αι., όπου ένας έμπορος ζει ευτυχισμένος με τη γυναίκα του, μέχρι που τούς επισκέπτεται ένας πρίγκιπας, φίλος του συζύγου... Η γυναίκα του εμπόρου δεν μπορεί να αντισταθεί, όταν ο νεαρός άρχοντας της εκμηστυρεύεται τον έρωτα του....Όταν ο σύζυγος  ανακαλύπτει την παράνομη σχέση, καλεί τον εραστή σε μονομαχία και τον σκοτώνει...
Η τραγική αυτή εξέλιξη αφυπνίζει τον έρωτα του ζευγαριού...

Ο συγγραφέας στη "Φλωρεντινή Τραγωδία" (έργο, που άφησε ημιτελές), αναδεικνύει  έννοιες που προβληματίζουν τον άνθρωπο απ 'αρχής του κόσμου...
Τον  έρωτα, την απιστία, τα πάθη, τις ακραίες συμπεριφορές, το θάνατο, τη ματαιοδοξία και την απληστία.

Από τις σημαντικότερες όπερες των αρχών του 20ου αι. και με την υπογραφή του Αλεξάντερ Τσεμλίνσκι είναι η ομότιτλη "Eine florentinische Tragödie", το λιμπρέτο της οποίας στηρίχτηκε στη γερμανική μετάφραση του ομότιτλου θεατρικού του Όσκαρ Ουάιλντ.

1. Από την όπερα αυτή, που έκανε πρεμιέρα το 1917 ακούμε την εισαγωγή με τον υπότιτλο: "Ερωτικά παιχνίδια":

Alexander von Zemlinsky:"Μια Φλωρεντινή τραγωδία", εισαγωγή



2. Από το ίδιο θεατρικό "Μια Φλωρεντινή τραγωδία", εμπνέεται λίγα χρόνια νωρίτερα(1911) ο  Σεργκέι Προκόφιεφ τη μονόπρακτη όπερά του: "Maddalena", ένα μικρής έκτασης μελόδραμα της νεότητάς του, που πραγματεύεται το θλιβερό τρίγωνο αγάπης.

Οι χαρακτήρες της ιστορίας του Ουάιλντ αλλάζουν ως προς τα ονόματα (Μανταλένα ονομάζεται η άπιστη σύζυγος), που είναι  παντρεμένη με τον ζωγράφο Τζενάρο και ζουν όχι στη Φλωρεντία, μα στη Βενετία του 15ου αι. Μεταμφιεσμένη ερωτοτροπεί με τον φίλο του άντρα της Στένιο, κι εκείνος σαγηνεύεται από το μυστήριο που την περιβάλλει.
Τον πόθο του γι αυτή τη γυναίκα εξομολογείται στο φίλο του, που έτσι αποκαλύπτεται η ταυτότητά της. Λόγοι τιμής ωθούν τον Τζενάρo να σκοτώσει τον Στένιο, αλλά τραυματίζεται θανάσιμα και κείνος.
Καθώς η Μανταλένα βλέπει και τους δυο νεκρούς, αναρωτιέται ποιον τελικά αγάπησε πραγματικά κι αναλογίζεται αν άξιζε για χάρη του έρωτα μια τέτοια συμφορά.
Έξαλλη τρέχει στο παράθυρο καλώντας σε βοήθεια, ισχυριζόμενη πως ένας ξένος σκότωσε τον άντρα της.

Ο Προκόφιεφ, αν και νεαρός, καταγράφει μοναδικά τις συναισθηματικές εξάρσεις των ηρώων του.Η ακρότητα του πόθου σε όλo το μεγαλείο της...
Στην τελευταία σκηνή η σωματική σύγκρουση των δυο ανδρών απεικονίζεται μαεστρικά με την  ένταση να κορυφώνεται...Ο θάνατος φέρνει  απελπισία, συναίσθημα που κυριαρχεί...
Σκούρα ηχοχρώματα στην ενορχήστρωση του Προκόφιεφ αποτυπώνουν τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής του ερωτευμένου, το "νοσηρό" ερωτισμό και τα επακόλουθά του, που δεν άφησαν αδιάφορο τον αντισυμβατικό Ουάιλντ.
Μετά την ηφαιστειακή μουσική λάβρα της σκηνής του φόνου, τα όργανα καταλαγιάζουν...
Η ηρεμία είναι φαινομενική προκειμένου να δοθεί ο χρόνος στον ακροατή να στοχαστεί...
Οι υψηλές κορώνες της Μανταλένας (3:56) εκθέτουν την εσωτερική της κραυγή ή η ηρωίδα του Ουάιλντ παραμένει γνήσια παραβατική, αποφασισμένη να μη συμφιλιωθεί με καμία εκδοχή ηθικής και αρμονίας;;;

Τελικά-για να χρησιμοποιήσω φράση του ίδιου του Ουάιλντ- ο άνθρωπος μπορεί να αντισταθεί στα πάντα, εκτός από τον πειρασμό του έρωτα;

 Sergey Prokofiev" "Maddalena"-Final scene


Sunday, 15 October 2017

Ντεμπισί: Συνομιλία με το Μεγάλο κύμα...

"Μεγάλο Κύμα", γκράφιτι-Ολύμπια Ουάσινγκτον
Ο πόνος στη μέση, μα και ο καιρός δεν ενδείκνυνται για "βόλτα στη θάλασσα από την αυγή ως το απομεσήμερο"... κι έτσι, δεν έχει ούτε "παιχνίδια με τα κύματα"...
Όμως η "συνομιλία των κυμάτων με τον  άνεμο" έχει ήδη ξεκινήσει από ώρα και χαζεύω τις ατάκες τους...

"Η συνομιλία των κυμάτων με τον  άνεμο" είναι το 3ο και τελευταίο μουσικό σκίτσο του συμφωνικού ποιήματος "La Mer" του Κλωντ Ντεμπισί, που  έγραψε στις ακτές της Μάγχης , ταλαιπωρημένος από την κοινωνική κατακραυγή λόγω της σχέσης του με την Έμμα Μπαρντάκ.

Καθένα από τα μέρη του έργου πλάθει μια ηχητική εικόνα της θάλασσας...
1."Από την αυγή μέχρι το μεσημέρι στη θάλασσα "
2."Παιχνίδια κυμάτων" 
3."Συνομιλία του ανέμου με τη θάλασσα"

Στο 3ο μέρος, αφήνεσαι στην ηχητική έκρηξη...στην απειλή της καταιγίδας...στη βιαιότητα της θύελλας....
Δειλά, και μάλλον ελπιδοφόρα μια ηχητική νηνεμία κάνει την εμφάνισή της με κάποιο μικρής διάρκειας μοτίβο, ενώ η θύελλα που παραμονεύει ξεσπά και πάλι με επίμονες δοξαριές στα τοξοτά... Το τέμπο  που ακολουθείς είναι ζωηρό και θορυβώδες από τα τύμπανα και τις γκρανκάσες...
Το απαλό τραγούδι των Σειρήνων  εκμηδενίζεται μέσα σε μια κορύφωση χαράς. H πλούσια και υποβλητική απεικόνιση των μορφών της θάλασσας από το συνθέτη παραμένει ένα ιμπρεσιονιστικό ορόσημο,  κλασικό στο είδος της προγραμματικής μουσικής.
Εξώφυλλο "La Mer", 1η Έκδοση 1905
Το έργο έχει χαρακτήρα ιδιαίτερο, αφού ο δημιουργός του δεν εμπνέεται τόσο από τη φυσική όψη της θάλασσας, όσο από την εικαστική απόδοσή της.
Οι ιμπρεσιονιστικές "Θαλασσογραφίες" είναι εκείνες που δίνουν έμπνευση στον Ντεμπισί, όπως και δημιουργίες καλλιτεχνών της  Άπω Ανατολής,  στα πλαίσια του Ιαπωνισμού που στην εποχή του συνθέτη ήταν της μόδας.

Συγκεκριμένα το "Μεγάλο Κύμα" του Χοκουσάι, (γι αυτό άλλωστε και το εξώφυλλο της πρώτης έκδοσης της "Θάλασσας"  κοσμεί το έργο του ιάπωνα καλλιτέχνη.

Να θυμίσουμε πως ο Ντεμπισί αγαπούσε πολύ το υδάτινο στοιχείο και όταν ήταν μικρός είχε εκφράσει την επιθυμία να γίνει ναυτικός, όπως επίσης η εκτίμηση προς την τεχνική ξυλογραφίας ουκίγιο-ε και τον Χοκουσάι χρονολογείται από τα φοιτητικά του χρόνια, που σε παλαιοπωλείο της Ρώμης είχε ανακαλύψει ένα αντίγραφο του "Μεγάλου κύματος της Καναγκάουα", που μέχρι το τέλος της ζωής του κοσμούσε τον τοίχο στο σαλόνι του.

"Μεγάλο Κύμα", ΜΕΤ, φωτο Ε.Νούσα
Είχα τη χαρά το "Μεγάλο Κύμα", (μάλλον μια έκδοσή του) να τη θαυμάσω στη Νέα Υόρκη στο Μητροπολιτικό Μουσείο, ένα έργο, πολύ μικρών διαστάσεων, κάτι που δεν είχα κατά νου...που όμως με εντυπωσίασε φέρνοντας στη μνήμη μου, ακριβώς αυτό, την πρώτη έκδοση του εκληκτικού "La Mer"!

"Μεγάλο Κύμα", γκράφιτι-Ολύμπια Ουάσινγκτον
Το καλοκαίρι που μας πέρασε, το "Μεγάλο Κύμα" ορθώθηκε σαν τσουνάμι στον τοίχο μιας τοπικής Γκαλερί στην Ολύμπια της Ουάσινγκτον, και φυσικά δεν έχασα την ευκαιρία να φωτογραφηθώ, καθώς μού έφερε στο νου το ορχηστρικό αριστούργημα του Ντεμπισί και τη σαγήνη που τού ασκούσε η θάλασσα με την κίνηση και τη δύναμή της.

Ο Ντεμπισί σαν αυθεντικός ιμπρεσιονιστής "παίζει" με το ηχόχρωμα, τη διάθεση, την ατμόσφαιρα και τις αισθήσεις...Έχει σκοπό να προσελκύσει τα αισθήματα και όχι το πνεύμα.
Πρόκειται για ένα δονητικό, ταλαντευόμενο, λαμπερό ηχητικό τοπίο, που χαϊδεύει τις αισθήσεις, με το συνθέτη να χειρίζεται την ορχήστρα με λεπτότητα και ευρηματικότητα για να λάμψουν τα χίλια χρώματα της θάλασσας.

Η "Θάλασσα" έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 15 Οκτώβρη του 1905.

Ήταν από τα αγαπημένα έργα του Αρτούρο Τοσκανίνι, που το διηύθυνε αρκετές φορές στα χρόνια της Αμερικής. Μάλιστα είχε προτείνει την προσθήκη σαλπίγγων στην τελική κορύφωση, στο τελευταίο σκίτσο, κάτι που ο Ντεμπισί αποδέχτηκε.

Όμορφη Κυριακή, φίλοι μου, αφεθείτε στη μαγεία της μουσικής του Ντεμπισί, που αποκαλύπτεται στα μουσικά, θαλασσινά σκίτσα του, όπου κάθε ρυθμός και κίνηση της απεραντοσύνης της υδάτινης θεάς αντανακλάται στον παφλασμό της ορχήστρας.

Debbusy/Toscanini: "LA MER : Συνομιλία των κυμάτων με τον άνεμο" 
NBC Symphony Orchestra(1950)


Friday, 13 October 2017

Ντάριο Φο: η αγάπη για την όπερα



Yπήρξε μοναδικός θεατράνθρωπος με μοναδική αντίληψη για την τέχνη, ως σμίλεμα ψυχής και νου κι ως γλώσσα αιχμηρότατη και καυστική, που μπορεί να διορθώσει, πλάσει, μεταμορφώσει, διυλίσει...
Ελεύθερη και ασυμβίβαστη η σκέψη του, η ματιά του καλλιτεχνική, μα κυρίως ανθρωπιστική, χειριζόταν το λόγο άλλοτε ειρωνικά, άλλοτε σαρκαστικά, πάντα όμως προς όφελος της ανθρώπινης ψυχής.

Ένας χρόνος χωρίς τον Ντάριο Φο...

Ο αγαπημένος, αντισυμβατικός και γνωστός για την εξαιρετική ευφυΐα του ιταλός καλλιτέχνης έφυγε πέρσι σαν σήμερα 13 Οκτώβρη πλήρης ημερών αφήνοντας φτωχότερο κατά πολύ τον κόσμο της Τέχνης!
Το θέατρό του λαϊκό, με κείμενα και παραστάσεις αποενοχοποιητικά...Μια αύρα σύγχρονου Διονυσιασμού, με τη χαρά της ζωής να κυριαρχεί.

Ακόμα θυμάμαι μια μαθητική παράσταση του "Δεν πληρώνω, δεν πληρώνω", έργο, που σαν κείμενο, με συντάραξε! Τρομερά επίκαιρο, έργο που θίγει σημαντικά κοινωνικά προβλήματα με ένα ιδιόμορφο χιούμορ, σατιρίζει τα κακώς κείμενα και την ανάγκη του απλού ανθρώπου να απεγκλωβιστεί από τη θηλιά της κοινωνίας...
Είχα γελάσει πολύ, παρότι θίγονται τόσο σοβαρά θέματα, κι ας ήταν η παράσταση μαθητική...
Ναι, ο Φο, λάτρευε την κωμωδία και κυρίως την ιταλική που τής έδωσε άλλη πνοή, έτσι δεν θα μπορούσε να τον αφήσει ασυγκίνητο ο συμπατριώτης του Τζοακίνο Ροσίνι, που έφερε την όπερα μπούφα στην πρώτη γραμμή.

Από τις ιδιαίτερες συνεργασίες του με την όπερα και επειδή του άρεσε να χρησιμοποιεί τεχνικές της κομέντια ντελ' άρτε ήταν με τις όπερα μπούφα του ιταλού συνθέτη.

Το 1992, στο 'Αμστερνταμ και για τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Ροσίνι, σκηνοθετεί, σκηνογραφεί και κάνει τα κοστούμια στον "Κουρέα της Σεβίλλης".
Ο Φο έχει πει πως:
"O Ροσσίνι είναι ο μουσικός της διατροφής και της αγάπης. 
Συνθέτει μουσική πλούσια σε βότανα και αρώματα, όπου μπορεί κανείς να βρει ελιές, 
ντομάτες, ψάρια, δεντρολίβανο, ζουμερά σταφύλια κι ευωδιαστά τριαντάφυλλα, 
μα και γλυκό κρασί που σε μεθά μαζί με το γέλιο των κοριτσιών".

Αυτή η σύλληψη τον οδηγεί στην ιδέα να πλάσει στη σκηνή ένα χαρούμενο καρναβάλι.
Κι ενώ ακούγεται η ουβερτούρα, γεμίζει το θεατρικό σανίδι με γλεντζέδες καρναβαλιού, βγαλμένους λες απ'την παλιομοδίτικη, μα πάντα νοσταλγική κομέντια ντελ άρτε...

Εκτός από το Ροσίνι είχε αναδιατάξει και την "Ιστορία του Στρατιώτη" του Στραβίνσκυ, που όπως είχε ομολογήσει όταν ειχε πρωτοδεί το έργο, είχε συγκλονιστεί βαθιά, τόσο που να μένει άγρυπνος για μερόνυχτα.



















(Σχέδια κοστουμιών του Ντάριο Φο για τους ρόλους της Rosina και του Basilio)

Aπό την όπερα, ακούμε την άρια του Basilio από την 1η πράξη: "η συκοφαντία είναι αγεράκι"


 Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Wednesday, 11 October 2017

"Ένας Μότσαρτ, το αλάτι της στιγμής μου"


Κάθε φορά που γκρίζα σύννεφα  μαντρώνουν  τις σκέψεις και τη διάθεσή μου ανατρέχω σε ένα βιβλιαράκι, που διάβασα πρόπερσι το καλοκαίρι και από τότε το κουβαλώ σχεδόν πάντα μαζί μου-βοηθό στο γκρέμισμα κάθε μαυρίλας που θα τολμήσει να μουντζουρώσει την εύθυμη πολυχρωμία της καθημερινότητάς μου...

Το "Αλάτι της ζωής"-αυτός είναι ο τίτλος του βιβλίου- βραβεύτηκε ως ένα από τα πιο "αισιόδοξα" βιβλία  και κοντολογής μάς καλεί να αναρωτηθούμε "τι θα μάς έλειπε περισσότερο, αν ήταν να χαθεί για πάντα από τη ζωη μας;"

Η Φρανσουάζ Εριτιέ συνθέτει ένα μωσαϊκό μικρών "τίποτε", προσωπικών "μηδέν".
Δείχνει έναν άλλο τρόπο σκέψης, τον τρόπο να αναρωτηθείς ποιά και τι είναι η ομορφιά της δικής μας ζωής...
Μια απαρίθμηση, ένας κατάλογος, ένα εκτενής μονόλογος για τις αισθήσεις, τις συγκινήσεις, τις μικρές ή μεγαλύτερες απολαύσεις και χαρές, τις βαθιές απογοητεύσεις, ακόμη και τις οδύνες(κι αυτές είναι αλάτι, μια "νοστιμιά" στη μονοτονία και το βάλτωμα κάποιων περιόδων της  ζωής μας μερικές φορές)...Σε ασήμαντα, κοινά γεγονότα, χαραγμένα σαν εικόνα, ανεξίτηλα στην καρδιά και τη μνήμη..Μια ελαφράδα, μια χάρη, μια νοστιμιά, ...το αλάτι να σερβιριστεί και να φαγωθεί με ευχαρίστηση το πιάτο της ζωής.

Πόσος χρόνος μένει για να γευτεί κανείς το αλάτι της ζωής;
Οι διακοπές, το θέατρο, το σινεμά, κάποια συναυλία ή ζωγραφικές εκθέσεις, το διάβασμα ενός βιβλίου, οι περίπατοι στην εξοχή, η επίσκεψη σε ένα φίλο, τα ταξίδια, ο κήπος και η βεράντα μας, η μουσική, ακόμα και η γλυκιά απραξία ή η ονειροπόληση...
Πόσος χρόνος;
Μόλις μιάμιση ώρα καθημερινά...
Και οι περισσότεροι επιμηκύνουμε το χρόνο σε ανούσια, θαμπά και άγευστα, κλείνοντας την πόρτα στις απολαύσεις που λαχταρά η ψυχή μας...

Φίλοι μου, για να διατηρήσουμε την "νοστιμιά" είναι απαραίτητα τα κρυφά ρίγη των μικροαπολαύσεων...
Αντιγράφω από το "νόστιμο" βιβλιαράκι:

"...Αλάτι της ζωής είναι τα ξεκαρδιστικά γέλια, οι κουβεντούλες περί ανέμων και υδάτων...οι μπύρες στην μπάρα, το καφεδάκι στη λιακάδα, τα φιλικά παλέματα στ'αστεία, τα μακάρια δροσερά, φθινοπωρινά βράδια... να προσπαθείς να θυμηθείς λόγια παλιών τραγουδιών...να αναζητάς μυρωδιές ή γεύσεις..., το ξεφύλλισμα ενός άλμπουμ με φωτογραφίες,  να χτίζεις ένα σπίτι με τη φαντασία σου, να κουρνιάζεις στον καναπέ, , να σιγοσφυρίζεις με τα χέρια στις τσέπες..., οι απολαυστικές στιγμές σιωπής και μοναξιάς, τα φιλιά στο λαιμό, οι χαρούμενες παιδικές φωνές στο διάλειμμα, να μπουκώνεσαι με σοκολάτα, το πρωινό χουζούρι στο κρεβάτι...
...να περπατάς στην παραλία μια μέρα με δυνατό αέρα, να σε γοητεύουν οι Μπητλς ακόμα και σήμερα, ν'ακούς ευλαβικά μια σονάτα του Μότσαρτ..."

Ας ζούμε τις στιγμές με όλες μας τις αισθήσεις, φίλοι μου!...
Να βλέπουμε, να χαϊδεύουμε, να αγγίζουμε, να γευόμαστε, να μυρίζουμε, να ακούμε και να παρατηρούμε...
Ο κόσμος μας είναι νοστιμότερος μέσα από τις αισθήσεις...

...ν'ακούς ευλαβικά μια σονάτα του Μότσαρτ...ιδιαίτερα αν ξέρεις πως γράφτηκε για μια δεκατριάχρονη δεσποσύνη, φορτωμένη την ευαισθησία και τη νεανική ορμή ενός ταλαντούχου πλάσματος όπως ο Μότσαρτ!..
Με παραλήπτη μια γλυκιά, ολόχαρη "Τριανταφυλλένια"...

Η Ρόζα ήταν μαθήτρια του αυστριακού συνθέτη όταν ζούσε στο Μανχάιμ, κόρη του αρχιμουσικού της πόλης, η μεγαλύτερη από τα έξι παιδιά του, πλάσμα χαρισματικό και προικισμένο απλόχερα...
Βελουδένια, τρυφερή, φιλική, καλοσυνάτη, γενναιόδωρη σε αισθήματα, που ο Μότσαρτ προσπάθησε να περιγράψει στο αντάτζιο της Σονάτας του αρ. 7.
Μιας Σονάτας με πολυάριθμες αντιθέσεις στη δυναμική, με τα forte και τα piano  ν' αναπνέουν τον ενθουσιασμό και τη νεανική αφέλεια της Τριανταφυλλένιας...

Μιας Σονάτας, που ακούω μόλις ευλαβικά κι απολαμβάνω, νοστιμίζοντας το "τώρα" της στιγμής μου...Εσείς;

Mozart: "Piano Sonata in C major- ΙΙ mov."
Στο πιάνο η κορυφαία Μιτσούκο Ουσίντα, που έχει συνδεθεί με την ερμηνεία έργων Μότσαρτ.


Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Tuesday, 10 October 2017

Verdi - Ρέκβιεμ: ύμνος στο θάνατο!

              Αποτέλεσμα εικόνας για verdi requiem


ΒΕΡΝΤΙ, ο μεταρρυθμιστής του ιταλικού μελοδράματος με την όπερα να τον έχει καθιερώσει στη συνείδησή μας...

ΡΕΚΒΙΕΜ, μια νεκρώσιμη ακολουθία, ένα εκκλησιαστικού χαρακτήρα έργο, που μεταφέρει την αγωνία του θανάτου...

Όμως το Ρέκβιεμ του Βέρντι διαφέρει από τα υπόλοιπα...
Αποτελεί έναν ύμνο στο θάνατο!
Μεγαλοπρεπές και εκρηκτικό, με σαφείς αναφορές στον οπερατικό τύπο, που ο Βέρντι ανέδειξε μοναδικά, μια και ο πιο ανίδεος εύκολα διακρίνει την έντονη θεατρικότητά του!...
Κάτι που αρνητικά χαρακτηριζόμενο από τον φον Μπύλοβ παρομοιάστηκε με  "όπερα που φορά εκκλησιαστικό ράσο", σχόλιο που ο Μπραμς κατέκρινε επισημαίνοντας το λάθος στον Μπύλοφ προσθέτοντας πως  "μόνο μια ιδιοφυία θα μπορούσε να γράψει ένα τέτοιο έργο"!!

Είναι φανερό πως ο κατεξοχήν συνθέτης όπερας, Βέρντι, δεν στηρίζεται τόσο στο θρησκευτικό συναίσθημα, όσο στην απόδοση δραματικότητας...
Το Ρέκβιεμ του, εγκώμιο στο θάνατο..., απαραίτητο, αφού χωρίς αυτόν δεν μπορεί να υπάρξει ζωή...

Να θυμίσουμε πως η μεγαλόπνοη "Λειτουργία εις κεκοιμημένους" του Βέρντι γράφτηκε  για την πρώτη επέτειο θανάτου του ιταλού συγγραφέα Αλεσάντρο Μαντσόνι το 1874, με τον ίδιο το συνθέτη να καθοδηγεί ορχήστρα, χορωδία και σολίστες από το πόντιουμ, αν και συνέλαβε την ιδέα μιας νεκρώσιμης ακολουθίας μια δεκαετία νωρίτερα κατά τη διάρκεια επιδημίας χολέρας που είχε ξεσπάσει στην Ιταλία και αφάνισε μεγάλο μέρος  του πληθυσμού, όπως και λίγο αργότερα για το μνημόσυνο του Ροσίνι, που όμως ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε.

Μεγάλος θαυμαστής του Ρέκβιεμ υπήρξε ο Μπέρναρντ Σω μετά την πρώτη παράσταση του έργου στο Λονδίνο , με το συγγραφέα να εκφράζει την επιθυμία να παιχτεί στην κηδεία του το μέρος του: "Libera me".

"Σώσε με, Κύριε, από τον αιώνιο θάνατο,
εκείνη την τρομερή ημέρα,
όταν ο ουρανός και η γη θα εξαφανιστούν,
όταν θα έρθεις να κρίνεις τον κόσμο με την πύρινη ρομφαία"

Ας απολαύσουμε το "Libera me" με την υψίφωνο να κάνει δραματική έκκληση για σωτηρία. Κινούμενη σε καθηλωτικούς, επαναλαμβανόμενους ήχους ικετευτικής ωδής υποβάλλει την αίσθηση του δέους, ενώ η χορωδία (2:25) ξεκινά ένα απίστευτης δυναμικής θέμα στη δομή της φούγκας, πλάθοντας ένα σύνθετο φινάλε , όπου η σοπράνο ακούγεται φευγαλέα μόνο για να ανακόπτει ή και να ενισχύει τη σαρωτική, σαν καταιγίδα διάθεση του χορού, που το αρμονικό του υπόβαθρο μεταβάλλεται συνεχώς...
Στην μελισματική και ήπια προσευχή του τέλους,  γυναικεία φωνή και χορωδία αίρουν την προηγούμενη ένταση κι ενώνονται σε μια ανακουφιστική ζεστασιά, ειρηνικά  και ήσυχα σε μια παράκληση για συγχώρεση, σωτηρία και εξαγνισμό.

Παρακολουθείστε την έκφραση του μαέστρου Κλαούντιο Αμπάντο στο τέλος(13:40).Περνούν αρκετά λεπτά μέχρι να ηρεμήσει, να συνέλθει από τον ηλεκτρισμό και την έκσταση...
Ανακουφισμένος...ξεφυσά...αποφορτίζεται...γυρίζει στο ακροατήριο, που τότε μόνο ξεσπά σε χειροκροτήματα και τον αποθεώνει!!!

Verdi's Requiem: "Libera me"
(Claudio Abbado - Berliner Philharmoniker- Angela Gheorghiu)


(Με αφορμή τη γενέθλια επέτειο του Τζουζέπε Βέρντι- 10 Οκτωβρίου 1813).

Άλλα παλαιότερα κείμενά μου για τον Βέρντι μπορείτε να διαβάσετε εδώεδώ και εδώ.

Monday, 9 October 2017

Σαιν Σανς: γαλλική φινέτσα με Αιγυπτιακό άρωμα!

File:Camille Saint-Saëns in 1900 by Pierre Petit.jpg


Καλησπερίζω με άρωμα Ανατολής σε ύφος κλασικό και με τη  γαλλική φινέτσα του Σαιν Σανς!

Γεννημένος  στις 9 Οκτωβρίου του 1835 στο Παρίσι, ο Καμίγ Σαιν-Σανς θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους γάλλους συνθέτες.
Ανατράφηκε από τη μητέρα και τη θεία του,αφού ο πατέρας του πέθανε λίο πριν ο Καμίγ έρθει στη ζωή.
Η θεία του, καλλιεργημένη γυναίκα, τον πρωτοδίδαξε  πιάνο.
Σύντομα φάνηκε η ιδιοφυία του.
Λέγεται πως τα δυόμισι του χρόνια έπαιζε μελωδίες στο πιάνο και στα τρία του είχε ήδη συνθέσει το πρώτο του έργο.
Το 1856  κατέπληξε το ακροατήριο, προσφερόμενος να παίξει οποιαδήποτε από τις 32 σονάτες για πιάνο του Μπετόβεν από μνήμης.

Συνέβαλλε στη διάδοση της γαλλικής μουσικής και ενθάρρυνε τη σύνθεση και την παρουσίαση έργων Γάλλων συνθετών.
Ο Σεν-Σανς το 1875  παντρεύτηκε την 19χρονη Μαρί Τριφό και απέκτησαν 2 γιους.
Η μοίρα όμως χτύπησε άδικα το συνθέτη,ο οποίος σε διάστημα έξι εβδομάδων έχασε και τα δυο του παιδιά,γεγονός για το οποίο έρριξε ευθύνες στη γυναίκα του,λόγος,που την εγκατέλειψε.
Από τότε έζησε μόνος  με  παρηγοριά τη μουσική,τα σκυλιά κι τα ταξίδια του.

Στο ταξίδι του στη νότια Αμερική εμπνεύστηκε τον εθνικό ύμνο της Ουρουγουάης.

Αγαπούσε τα εξωτικά μέρη και ιδιαίτερα την Αίγυπτο και την Αλγερία.

Το χρώμα και η αρχαία μουσική τους, ενέπνευσαν στον Σαιν-Σανς αρκετά έργα όπως η Αλγερινή Σουίτα  και το Κοντσέρτο για πιάνο αρ.5 “Αιγυπτιακό”.

Σε αυτό το μεγαλειώδες έργο , ο συνθέτης μιμείται το κόασμα των βατράχων και τον ήχο των γρύλλων, που άκουσε στο Νείλο , ένα ερωτικό τραγούδι της φυλής Nubian, που αποδίδει με τρέμολο στα έγχορδα και στο φινάλε  τη στροφή των ελίκων του πλοίου.

Οι κριτικοί  χαιρέτισαν το έργο ως "ένα έργο φαντασίας διακοσμημένο και χρωματισμένο με πορφυρό Ανατολής"

Σε μορφή σονάτας, με πιο ελεύθερη δομή.
Με μέρη ,που λέγεται πως αντανακλούν την ευτυχία του συνθέτη που βρίσκεται στην Ανατολή .

 Το πρώτο θέμα allegro,απλό με ζωντανό ύφος, σε χορευτικό ρυθμό,κάπως κωμικό,τρέχει πάνω και κάτω στο πληκτρολόγιο του πιάνου.

Το δεύτερo θέμα andante, κινείται σε μια πιο λυρική  ιδέα, μελαγχολική...
Η ασυνήθιστη ενορχήστρωση του συνθέτη παραπέμπει στο εξωτικό στοιχείο.
Ιδιαίτερα στο συνδυασμό των κεράτων και πιάνου, καθώς και η έκφραση των κυματισμών του νερού μέσω της άρπας.

Στο τρίτο μέρος molto alegro, η ιλιγγιώδης κίνηση στα πνευστά και έγχορδα  αλληλεπικαλύπτονται, δημιουργώντας  ένταση και οδηγώντας έξυπνα σε ένα θριαμβευτικό φινάλε!

Απολαύστε το!


Monday, 2 October 2017

ΓΚΑΝΤΙ: η δύναμη της αλήθειας ενάντια στην αδικία, στο μινιμαλισμό του Φ.Γκλας


«Η πείρα με δίδαξε πως δεν υπάρχει άλλος Θεός από την Αλήθεια»
(ΜΑΧΑΤΜΑ ΓΚΑΝΤΙ) 


Πολιτικός, επαναστάτης ακτιβιστής..Ένας πνευματικός ηγέτης, ο εμπνευστής της αντίστασης, χωρίς χρήση βίας… 
Ο Μαχάτμα Γκάντι γεννήθηκε σαν σήμερα 2 Οκτώβρη 1869 και δίνει  αφορμή για τη σημερινή, μουσική μου πρόταση.

O Φίλιπ Γκλας στην τριλογία του με έμπνευση προσωπικότητες που άλλαξαν τον κόσμο, κινείται γύρω από τον Ακενατών, τον Αϊνστάιν και τον Γκάντι.
Δεύτερο μέρος της τριλογίας με τίτλο «Satyagraha», αφιερώνεται στο μεγάλο ινδό ηγέτη και παρουσιάζει τις εμπειρίες του στη Ν. Αφρική, όπου συνάντησε τις αδικίες εις βάρος των εγχρώμων, παίρνοντας την απόφαση να διαμαρτύρεται για αυτές δημόσια... 
Η αντίδρασή του στις αδικίες της ανθρωπότητας ήταν η «Σατγιαγκράχα: Όχι επίθεση, όχι υποχώρηση». 
Χωρίς να κάνει ποτέ κακό στους αντιπάλους του, υποστήριζε ασταμάτητα τις θέσεις του που αντιπροσώπευαν τους φτωχούς και εξαθλιωμένους.

Ο τίτλος είναι σανσκριτική λέξη που σημαίνει «δύναμη αλήθειας» και  επικεντρώνεται στη θεωρία του Γκάντι για την παθητική αντίσταση ενάντια στην αδικία.
Η όπερα έχει ημι-αφηγηματική μορφή και κυριαρχούν τρεις ιστορικές προσωπικότητες, τα πνεύματα των οποίων ενσαρκώνονται στη σκηνή: 
ο ινδός ποιητής Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ, που υπήρξε στενός φίλος του Μαχάτμα Γκάντι, ο Ρώσος συγγραφέας Λέων Τολστόι, με τον οποίο όπως γνωρίζουμε συχνά αντάλλασσε πνευματική και ηθική σοφία μέσω των επιστολών τους, κι ο Αμερικανός ηγέτης πολιτικών δικαιωμάτων Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο οποίος εμπνεύστηκε από τη μη βίαιη πολιτική του δράση.

Εχω επιλέξει να ακούσουμε το «Άσμα του σούρουπου», από την τρίτη πράξη, όπου ο Γκάντι προσεύχεται ενώ το πνεύμα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ  βρίσκεται πάνω στο βάθρο με γυρισμένη την πλάτη στο κοινό…
Είναι η εποχή που οι ΗΠΑ συγκλονίζονται, από βίαιες, αιματηρές φυλετικές συγκρούσεις …
Συνεχείς οι εκδηλώσεις του αντιρατσιστικού κινήματος με αποκορύφωμα τη μνημειώδη διαδήλωση του '63 με κεντρικό ομιλητή τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ…
Ο Γκάντι προσεύχεται κι ο μαύρος ηγέτης με παντομιμικές κινήσεις εκφωνεί την ιστορική  ομιλία του: «Έχω ένα όνειρο…»…

Ο Γκάντι ξεκινά τη σανσκριτική προσευχή:
«Κάθε φορά που  η δικαιοσύνη μαραίνεται και το κακό κυβερνά τη γη, τότε εγώ δημιουργώ τον εαυτό μου στη γη... για την προστασία του αγαθού και του ωραίου και για να στηθεί στο κάθισμά της πάλι η αρετή…Κάθε φορά που οι αξίες και τα ιδανικά απαξιώνονται, που το ήθος αλλοτριώνεται, τότε δίνω τον εαυτό μου!Ενσαρκώνομαι, παίρνω την υλική μου φύση, για την προστασία του καλού και τον εξοστρακισμό των δαιμόνων...Για χάρη της δικαιοσύνης, για χάρη της αρετής…» 

Aπλή, ανεπιτήδευτη η μελωδική γραμμή, αντικατοπτρίζει τη λαχτάρα για ελευθερία, αρμονία και ειρήνη της ψυχής… Οι ήχοι απ'τους αυλούς του οργάνου διεισδύουν και φορτίζουν με ηλεκτρισμό την ατμόσφαιρα μ'ένα συνεχές και παρατεταμένο επαναλαμβανόμενο μοτίβο ... Έπεται η αιθέρια φωνή να σε μεταφέρει σε αγαλλιαστική νιρβάνα...όχι από εξάντληση ή μελαγχολία,  αλλά από αναλλοίωτη, διαυγή, απόλυτη ευδαιμονία της ψυχής. Moυσική, κείμενο, δραματουργία, ιδανικά συναπαντήματα τέχνης και πνευματικότητας, αποπλανούν, συγκλονίζουν, οδηγούν σε στοχασμό... 

Η μακροσκελής, τριών ωρών όπερα «Satyagraha» εκφράζει την ανθρωπότητα στο σύνολό της μέσα από τα εσωτερικά χαρακτηριστικά της. Τόσο η μουσική όσο και η δραματουργία προσδίδουν το συλλογικό ανθρώπινο στοιχείο που είναι απαραίτητο για την πραγματοποίηση της μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής του Γκάντι.
Ο Γκλας καταφέρνει με την πλοκή, το λιμπρέτο, (που βασίζεται στα ιερά κείμενα του ινδουισμού, το Μπαγκαβάτ Γκίτα και το ινδικό έπος «Μαχαμπχαράτα», και ερμηνεύεται στα σανσκριτικά) και τη μινιμαλιστική μουσική του να φέρει έναν οικουμενισμό στην όπερα, αντάξια  του μεγάλου ινδού άνδρα, που γεννήθηκε σαν σήμερα 2 Οκτώβρη 1869 στην Καλκούτα.

Philip Glass: «Satyagraha» . Στο ρόλο του Γκάντι ο τενόρος Ρίτσαρντ Κρόφτ: