Thursday, 29 January 2015

Πόε:"Το Κοράκι"...Τραύμα ψυχής...μπορεί να ξορκιστεί από ένα "ποτέ πια";


"Κάποια φορά, μεσάνυχτα, ενώ εμελετούσα
κατάκοπος κι αδύναμος ένα παλιό βιβλίο
μιας επιστήμης άγνωστης, άκουσα ένα κρότο
σα να χτυπούσε σιγανά κανείς στη ξώπορτά μου.
“Κανένας ξένος”, σκέφτηκα “οπού χτυπά τη πόρτα,
τούτο θα είναι μοναχά και όχι τίποτ’ άλλο”.

Θυμάμαι ήταν στον ψυχρό και παγερό Δεκέμβρη
και κάθε λάμψη της φωτιάς σα φάντασμα φαινόταν.
Ποθούσα το ξημέρωμα, μάταια προσπαθούσα
να δώσει με παρηγορία στη λύπη το βιβλίο,
για τη γλυκιά Ελεονόρα μου, την όμορφη τη κόρη
όπως οι αγγέλοι τη καλούν, ενώ εδώ δεν έχει
για πάντα ούτε όνομα"

Ένα από τα δημοφιλέστερα ποιήματα του Πόε, του μεγάλου, αλλά αμφιλεγόμενου συγγραφέα-ποιητή, της κατηγορίας των "καταραμένων", είναι το "Κοράκι", που δημοσιεύτηκε σαν σήμερα 29 Γενάρη 1845.
Ένα ποίημα σκοτεινό, μυστηριακό και με διάχυτη τη χαρακτηριστική μεταφυσική ατμόσφαιρα των ποιημάτων του Έντγκαρ Άλαν Πόε.

Η αρχή και η γέννηση του ποιήματός του εντοπίζεται στο όνομα Λεονόρα και το χαμό της.
Η απώλειά της είναι που κατατρύχει τον ποιητή-αφηγητή.
Το ποίημα περιγράφει την επίσκεψη, που δέχεται ο ερωτευμένος άνδρας, από κάποιο μυστήριο κοράκι, που μιλάει...
Ο διάλογος μαζί του σε συνδυασμό με το θρήνο, ολισθαίνει αργά τον αφηγητή στην τρέλα.
Το κοράκι κάθεται σε μια προτομή της Αθηνάς και φαίνεται να υποκινεί περισσότερο την απελπισία του με τη συνεχή επανάληψη της φράσης "Ποτέ πια - Nevermore"


"Quoth the Raven "Nevermore."
...
   With such name as "Nevermore."
...
   Then the bird said "Nevermore."
...
  Shall be lifted—nevermore!"

  "THE RAVEN BY POE" by karo-design

Και τ’ αλαφρό μουρμουρητό που κάναν οι κουρτίνες
με άγγιζε, με γέμιζε με τρόμους φανταχτούς,
και για να πάψει τ’ άγριο το χτύπημα η καρδιά μου
σηκώθηκα φωνάζοντας: “Θα είναι κάποιος ξένος
όπου ζητά να κοιμηθεί έδω στη κάμαρά μου
αυτό θα είναι μοναχά και περισσότερο όχι”.

Τώρα μου φάνηκε η ψυχή πιο δυνατή για τούτο,
“Κύριε” είπα, “ή Κυρά, ζητώ να συγχωρείστε,
γιατί εγώ ενύσταζα κι ο κρότος ήταν λίγος,
ήσυχος, που δεν άκουσα εάν χτυπά η πόρτα”
κι άνοιξα στους αγέρηδες ορθάνοιχτη τη πόρτα
σκοτάδι ήταν γύρω μου και όχι τίποτ’ άλλο.

Μες στο σκοτάδι στάθηκα ώρα πολλή μονάχος,
γεμάτος τρόμους κι όνειρα που πρώτη φορά τότε
η λυπημένη μου ψυχή στα βάθη της επήρε,
μα η σιγή ήταν άσωστη και το σκοτάδι μαύρο
κι “Ελεονόρα” μοναχά ακούγονταν η ηχώ
από τη λέξη που ‘βγαινε απ’ τα ανοιχτά μου χείλη.
Αυτό μονάχα ήτανε και όχι τίποτ’ άλλο.

Γυρίζοντας στη κάμαρα με μια καρδιά όλο φλόγα,
άκουσα πάλι να χτυπούν πιο δυνατά από πρώτα.
“Σίγουρα κάποιος θα χτυπά από το παραθύρι,
ας πάω να δω κι ας λύσω πια ετούτο το μυστήριο,
ας ησυχάσει η μαύρη μου καρδιά και θα το λύσω,
θα είναι οι αγέρηδες και όχι τίποτ’ άλλο.
--



Γιατί όμως  κοράκι;

Aς προσπαθήσουμε να δώσουμε μιαν απάντηση σ'αυτό το ερώτημα...

Τα κοράκια μπορούν να εκπαιδευτούν στην ομιλία, αφού εξημερώνονται πολύ εύκολα και μαθαίνουν να ζουν με τον άνθρωπο.
Μάλιστα την εποχή του  Μεσαίωνα σε πολλούς Πύργους στην Ευρώπη εκτρέφονταν και διατηρούνταν κοράκια όπου σε πολλές περιπτώσεις ήταν και προσωπικοί φύλακες των ιπποτών.
Ας μην ξεχνάμε και το θρύλο, που περιβάλλει τα κοράκια του Πύργου του Λονδίνου.

Στην Αρχαιότητα δε, οι Έλληνες έτρεφαν ιδιαίτερη αγάπη στο πτηνό αυτό, που το είχαν αφιερώσει στο θεό Απόλλωνα.




Άλλο παράδειγμα που διδαχτήκαμε στο μάθημα των Θρησκευτικών είναι πως το κοράκι είναι το πρώτο πουλί, που απελευθερώθηκε μετά τον κατακλυσμό του Νώε και μάλιστα δεν ξαναγύρισε, αφού βρήκε αμέτρητα πτώματα, καθώς έχει τη φήμη πως απολαμβάνει το θάνατο.
Γι'αυτό και στο Μωσαϊκό νόμο ο κόρακας θεωρείται "ακάθαρτο ζώο".



‘Ανοιξα το παράθυρο κι ένα κοράκι μαύρο
με σχήμα μεγαλόπρεπο στη κάμαρα μου μπήκε
και χωρίς διόλου να σταθεί ή ν’ αμφιβάλλει λίγο,
επήγε και εκάθισε στη πέτρινη Παλλάδα
απάνω από τη πόρτα μου, γιομάτο σοβαρότη.
Κουνήθηκεν, εκάθισε και όχι τίποτ’ άλλο.

Το εβενόχρωμο πουλί που σοβαρό καθόταν
τη λυπημένη μου ψυχή έκανε να γελάσει.
“Χωρίς λοφίο”, ρώτησα, “κι αν είν’ η κεφαλή σου
δεν είσαι κάνας άνανδρος, αρχαϊκό κοράκι,
που κατοικείς στις πένθιμες ακρογιαλιές της Νύχτας;
Στ’ όνομα της Πλουτωνικής της Νύχτας, τ’ όνομά σου!”
Και το κοράκι απάντησε: “Ποτέ από ‘δω και πια”.

Ξεπλάγηκα σαν άκουσα το άχαρο πουλί
ν’ ακούει τόσον εύκολα τα όσα το ρωτούσα
αν κι η μικρή απάντηση που μου ‘δωσε δεν ήταν
καθόλου ικανοποιητική στα όσα του πρωτόπα,
γιατί ποτέ δεν έτυχε να δεις μες στη ζωή σου
ένα πουλί να κάθεται σε προτομή γλυμμένη
απάνω από τη πόρτα σου να λέει:
“Ποτέ πια”.

Μα το Κοράκι από κει που ήταν καθισμένο
δεν είπε άλλη λέξη πια σα να ‘ταν η ψυχή του
από τις λέξεις: “Ποτέ πια”, γεμάτη από καιρό.
Ακίνητο καθότανε, χωρίς ένα φτερό του
να κινηθεί σαν άρχιζα να ψιθυρίζω αυτά:
“Τόσοι μου φίλοι φύγανε ως και αυτές οι Ελπίδες
κι όταν θε να ‘ρθει το πρωΐ κι εσύ θε να μου φύγεις”.
Μα το πουλί απάντησε: “Ποτέ από δω και πια”.





Τα μαύρα, σκοτεινά φτερά των κορακιών υπαινίσσονται τη  μελαγχολία και τη θλίψη ...


Ήταν όμως και αγγελιοφόροι των θεών...

Κοράκι ήταν, που πρόλαβε τα νέα στην Αθηνά, όταν η Άγλαυρος με τις άλλες δυο αδερφές της Κεκροπίδες άνοιξαν το πανέρι, που μέσα ήταν κλεισμένος ο καρπός του έρωτα της θεάς με τον Ήφαιστο, Εριχθόνιος.






Ετρόμαξα στη γρήγορη απάντηση που μου ‘πε
πάντα εκεί ακίνητο στη προτομήν απάνω.
“Σίγουρα” σκέφτηκα, “αυτό που λέει και ξαναλέει
θα είναι ό,τι έμαθε από τον κύριό του
που αμείλικτη η καταστροφή θα του κοψ’ το τραγούδι
που θα ‘λεγεν ολημερίς και του ‘καμε να λέει
λυπητερά το “Ποτέ πια” για τη χαμένη ελπίδα”.

Μα η θέα του ξωτικού πουλιού μ’ έφερε γέλιο
κι αρπάζοντας το κάθισμα εκάθισα μπροστά του
και βυθισμένος σ’ όνειρα προσπάθησα να έβρω
τι λέει με τη φράση αυτή, το μαύρο το Κοράκι,
το άχαρο, τ’ απαίσιο, ο τρόμος των ανθρώπων,
σαν έλεγε τις θλιβερές τις λέξεις:
“Ποτέ Πια!”.

Κι έτσι ακίνητος βαθιά σε μαύρες σκέψεις μπήκα
χωρίς μια λέξη μοναχά να πω εις το Κοράκι
που τα όλο φλόγα μάτια του μες στη καρδιά με καίγαν.
Έτσι σκεφτόμουν έχοντας στο βελουδένιο μέρος
του παλαιού καθίσματος γερμένο το κεφάλι,
στο μέρος που το χάϊδευαν η λάμψη της καντήλας,
εκεί όπου η αγάπη μου δε θ’ ακουμπήσει
πια!

Τότε ο αγέρας φάνηκε σα να ‘ταν μυρωμένος
από ‘να θυμιατήριο αόρατο που αγγέλοι
και Σεραφείμ το κούναγαν και τ’ αλαφρά τους πόδια
ακούγονταν στο μαλακό χαλί της κάμαράς μου.
“Ναυαγισμένε” φώναξα, “αναβολή σου στέλνει
με τους αγγέλους, ο Θεός και μαύρη λησμοσύνη
για τη χαμένη αγάπη σου την όμορφη Λεονόρα.
Πιες απ’ το μαύρο το πιοτό της Λήθης και λησμόνα
εκείνην όπου χάθηκε”. Και το Κοράκι είπε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

Εικονογράφηση: Gustave Doré




"...και χωρίς διόλου να σταθεί ή ν’ αμφιβάλλει λίγο,

επήγε και εκάθισε στη πέτρινη Παλλάδα..."



Η  μυθολογία πάλι μας μαθαίνει πως η θεά Αθηνά-Παλλάδα ενσαρκώνει τη σοφία.

Γι'αυτό και ο ποιητής τοποθετεί το πουλί πάνω στην προτομή της.
Κουρνιασμένο στο μπούστο της "σοφής"  Παλλάδας Αθηνάς, υπονοεί πως ο αφηγητής είναι ένας διανοούμενος.







Είπα: “Προφήτη των κακών, είτε πουλί είτε δαίμων
είτε του μαύρου πειρασμού αποσταλμένε συ
είτε στης άγριας θύελλας το μάνιασμα χαμένε,
αλλ’ άφοβε, στον κόσμο αυτόπου κατοικεί ο Τρόμος,
πες μου με ειλικρίνεια, υπάρχει δω στον κόσμο
της λύπης κανά βάλσαμο που δίνει η Ιουδαία;
Πες μου!”, μα κείνο απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

“Προφήτη”, είπα, “δαίμονα, της Συφοράς πουλί,
Προφήτης όμως πάντοτε, στον Ουρανό σ’ ορκίζω,
που απλώνεται από πάνω μας παρηγορήτρα αψίδα,
εις του Θεού το όνομα που οι δυο μας τον λατρεύουν,
πες μου αν στον Παράδεισο θε ν’ αγκαλιάσω κείνη,
εκείνη που οι άγγελοι τη λεν Ελεονόρα”;
Και το κοράκι απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

“Ας γίν’ η μαύρη φράση σου το σύνθημα να φύγεις”,
εφώναξα αγριωπός πηδώντας κει μπροστά του.
“Πήγαινε πάλι να χαθείς στην άγρια καταιγίδα
ή γύρνα στις ακρογιαλιές της Πλουτωνείου Νύχτας
ούτ’ ένα μαύρο σου φτερό δε θέλω δω ν’ αφήσεις
ενθύμηση της φράσης σου της ψεύτικης και πλάνας
βγάλ’ απ’ τη δόλια μου καρδιά το ράμφος που ‘χεις μπήξει
και σύρε τη φανταστική μορφή σου στα σκοτάδια!”
Και το Κοράκι απάντησε:
“Ποτέ από δω και πια!”.

Και το Κοράκι ακίνητο στη προτομή όλο μένει,
στης Αθηνάς τη προτομή απάνω από τη πόρτα
και τ’ αγριωπά τα μάτια του σα του Διαβόλου μοιάζουν
όταν μονάχος σκέφτεται. Και το θαμπό λυχνάρι
ρίχνει σκια στο πάτωμα σαν πέφτει στο Κοράκι.
Και η ψυχή μου ανήμπορη δε θα μπορέσει πια
να βγει απ’ τον αμφίβολο τον κύκλο της Σκιάς
που φαίνεται στο πάτωμα.
Ποτέ από δω και πια!

(Μετάφραση: Κ.Ουράνης)

Le Corbeau-Eduard Manet

"Et le Corbeau, sans voleter, siège encore - siège encore
sur le buste pallide de Pallas, juste au-dessus de la porte
de ma chambre, et ses yeux ont toute la semblance des
yeux d'un démon qui rêve, et la lumière de la lampe
ruisselant sur lui,projette son ombre à terre; et mon âme,
de cette ombre qui gît flottante à terre, ne s'élèvera
- jamais plus!"

(Stéphane Mallarmé)


Το 1875 το "Κοράκι" του Πόε μεταφράστηκε στα γαλλικά ("Le Corbeau ") από τον Στεφάν Μαλλαρμέ.
Την εικονογράφηση του βιβλίου είχε κάνει ο ζωγράφος Εντουάρ Μανέ.



Από το ποίημα και την επαναλαμβανόμενη επωδό "Νevermore" ο Φρέντυ Μέρκιουρι με τους  Queen εμπνέονται το 1974 το ομότιτλο τραγούδι τους.
Mια επαναλαμβανόμενη επωδός, ένα "ποτέ πια!", που είναι η λύση της πνευματικής εξίσωσης με άγνωστο χ τον Πόε!



Το κοράκι, σύμφωνα με το μύθο ήτανε άσπρο.Ομως, ο Απόλλωνας είναι εκείνος που θα το μεταμορφώσει σε κατράμι γιατί του έφερε δυσάρεστα μηνύματα.

Στην πρώτη εκδοχή το κοράκι ανήγγειλε στον Απόλλωνα ότι ο Δίας είχε κατακεραυνώσει τον Ασκληπιό, τον γιο που είχε αποκτήσει από την Κορωνίδα.
Στη δεύτερη,  τον γάμο της αγαπημένης του Κορωνίδας, με τον Αλκυονέα.
Είδηση μαύρη κι άραχνη...
Το πουλί πρόθυμο έφερε το κακό μήνυμα της απιστίας της αγαπημένης του.

Kύλικας :"Ο Απόλλωνας και ο κόρακας",450 π.Χ. Δελφοί, Αρχαιολογικό Μουσείο

 

Έτσι και το κοράκι του Πόε. Είναι πρόθυμο να παραδώσει το δυσάρεστο μήνυμα της απιστίας. Το μήνυμα του θανάτου, γιατί ο θάνατος είναι η  απόλυτη απιστία.

-----

Μια μετάφραση σε ελεύθερη απόδοση, που βρήκα πρόσφατα και μ'αρέσει πολύ είναι του  Γ. Β. Ιωαννίδη.
Έντονα λυρική, μα κυρίως ποτισμένη με τη μουσικότητα, που διακρίνει το αγγλικό κείμενο.

Διαβάστε το, συνοδεία μιας πολύ ταιριαστής, κατά τη γνώμη μου,  μουσικής του gothic ντουέτου "Nox Arcana" από το δίσκο τους "Shadow of the Raven":




ΤΟ ΚΟΡΑΚΙ

Δώδεκα έδειχνεν η ώρα, μεσονύχτι, όπως και τώρα
Κι ήμουν βυθισμένος ώρα σε βιβλία αλλοτινά,
όταν μέσα από ένα θάμπος ύπνου να μου εφάνη, σάμπως
Κάποιος έξω από την πόρτα να χτυπούσε σιγανά.
Επισκέπτης, είπα, θά’ ναι και χτυπάει σιγανά
Τούτο θά ‘ναι μοναχά.

Α, θυμάμαι, έπεφτε χιόνι και του κρύου Δεκέμβρη οι τόνοι
Σκούζαν μες στο παραγώνι και στοιχειώναν στη φωτιά.
Η νυχτιά με στενοχώρα κι άδικα έψαχνα τόση ώρα
Νά’ βρω τη γλυκειά Λεωνόρα μες τ’ αρχαία μου χαρτιά.
Τη Λεωνόρα που οι αγγέλοι της κρατάνε συντροφιά
Και δική μας ποτέ πια.

Κάθε θρόισμα στο μετάξι της κουρτίνας είχε αλλάξει
Κι έρχονταν να με ταράξει ο άγριος φόβος που τρυπά .
Κι έλεγα , για να πάρω θάρρος και να διώξω αυτό το βάρος :
- Επισκέπτης , δίχως άλλο , θάναι τούτος που χτυπά ,
Κάποιος νυχτοπαρωρίτης , που για νάμπει μου χτυπά
Τούτο θάναι μοναχά.

Ξάφνου ως νάντριωσε η ψυχή μου και παρά την ταραχή μου
- Κύριε , φώναξα , ή κυρία , συγχωρέστε με , έστω αργά
Στα χαρτιά μου ήμουν σκυμένος κι ίσως μισοκοιμισμένος
Δε σας άκουσα ωρισμένως να χτυπάτε έτσι σιγά .
Με τα λόγια τούτα ανοίγω τα πορτόφυλλα γοργά .
΄Εξω η νύχτα μοναχά.

Το σκοτάδι αυτό τρυπώντας έμεινα εκειδά απορώντας
Κάθε τόσο ανασκιρτώντας μέσα σ’ όνειρα αλγεινά .
Κράτησε ησυχία για ώρα κι άξαφνα απ’ τα βάθη τώρα,
Μια φωνή να λέει Λεωνόρα σα ν’ ακούστηκε βραχνά .
Εγώ φώναξα «Λεωνόρα» και τη φέρνει η ηχώ ξανά,
΄Ετσι θάναι μοναχά.

Μπήκα στο δωμάτιο πάλι , μ’ άνω κάτω το κεφάλι ,
Μα μέσα απ’ αυτή τη ζάλη , δυνατήν ακούω χτυπιά .
- Α , στο παραθύρι θάναι, λέω ευθύς, και με ζητάνε ,
Ας ιδώ τώρα ποιος νάναι, φτάνει το μυστήριο πια,
Η καρδια μου δεν αντέχει, φτάνει το μυστήριο πια
Θάναι ο αγέρας μοναχά.

Τότε τα παντζούρια ανοίγω , όμως μια κραυγή μου πνίγω
Καθώς βλέπω ένα κοράκι μες στο δώμα να περνά .
Η ευγένεια δεν το νοιάζει κι ούτε που με λογαριάζει ,
Μα γαντζώνει στο περβάζι της εσώπορτας στερνά .
Μα γαντζώνει και κουρνιάζει στη μαρμάρινη Αθηνά
Και κυττάζει μοναχά.

Πως ανάπνευσα στ’ αλήθεια και γελώντας απ’ τα στήθεια ,
Λέω , από παλιά συνήθεια , στ’ όρνιο με τη κρύα ματιά :
- Κι αν σου κόψαν το λοφίο κι αν σ’ αφήκαν έτσι αστείο
Μαυροπούλι άλλοτε θείο , που πλανιέσαι στη νυχτιά,
ποιό είναι τάχα τ’ όνομά σου μες την άραχνη νυχτιά;
Και μου λέει : – Ποτέ πια !


Θάμασα πολύ μου ακόμα τόρνιο , που είχε ανθρώπου στόμα ,
Μα τα λόγια του όλο σκώμα δε μου μάθανε πολλά .
Γιατί αλήθεια , είναι σπουδαίο και περίεργο και μοιραίο ,
Αν μια νύχτα , σας το λέω , δείτε κάπου εκεί ψηλά
Κουρνιασμένο ένα κοράκι στην Παλλάδα, να μιλά
Και να λέει : Ποτέ πιά !

Τ ‘ όνομά του θα μου κράζει , σκέφτηκα , μα τι με νοιάζει ,
΄Ισως πάλι να νυστάζει και τα λόγια του ξεχνά .
΄Ομως τούτο ούτε σαλεύει κι είναι ως κάτι να γυρεύει
Και του κρίνουμαι : – Περσεύει κι άλλος τόπος εδωνά ,
Την αυγή θα φύγεις πάλι σαν ελπίδα που περνά .
Και μου λέει : Ποτέ πια !

Τρόμαξα στ’ αλήθεια μου , όντας , μου δευτέρωσε μιλώντας ,
- Δίχως άλλο , είπα σκιρτώντας , τούτο ξέρει μοναχά .
Κάποιος πρώην κύριός του , θάκλαψε πολύ , ο καϋμός του
΄Ισως νάγινε δικός του και για τούτο αγκομαχά
Και του απόμεινε στη σκέψη κι είναι σα να ξεψυχά
Λέγοντάς μου : – Ποτέ πια !

Και τη θλίψη μου ξεχνώντας έστρεψα σ’ αυτό γελώντας
Την καρέκλα μου τραβώντας στο κοράκι αντικρυνά .
Μα στο κάθισμά μου απάνω , χίλιες τόσες σκέψεις κάνω
Και στο νου μου τώρα βάνω για ποιό λόγο αληθινά
Σα μιαν επωδή μακάβρια να μου λέει όλο ξανά
Το κοράκι : Ποτέ πια !

Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου
Και κυττώντας τη ματιά του που μου τρύπαε την καρδιά ,
Γέρνω ωραία μου το κεφάλι , στο δικό της προσκεφάλι ,
Όπου αντιφεγγούσε πάλι , σαν και τότε μια βραδυά ,
Με το βιολετί βελούδο, σαν και τότε μια βραδυά
Και που δε θ’ αγγίξει πια !


Ξάφνου ως νάνοιωσα μου εφάνη γύρω μου άκρατο λιβάνι
Και πλημμύρα να μου φτάνει σύννεφο η θεία του καπνιά .
- ΄Αθλιε , φώναξα , στοχάσου , που ο Θεός στέλνει κοντά σου .
Αγγέλους να σου σταλάσουν νηπενθές για λησμονιά ,
Πιέστο , ω , πιέστο , τη Λεωνόρα να ξεχάσεις μ’ απονιά ,
Και μου λέει : – Ποτέ πια !

Α , προφήτη , κράζω ,ωιμένα , κι αν του δαίμονα είσαι γέννα
Κι αν ο Πειρασμός σε μένα , σ’ έστειλε απ ‘ τη γης βαθειά ,
Κι αν σε τόπο ρημαγμένο σ’ έχει ρίξει απελπισμένο
Σ ‘ ένα σπίτι στοιχειωμένο με σκιές και με ξωθιά ,
Θάβρω στη Γαλαάδ , ω πες μου , θάβρω εκεί παρηγοριά ;
Και μου λέει : – Ποτέ πια !

- Α , προφήτη , ανήλιαγο όρνιο κι αν πουλί σαι κι αν δαιμόνιο
Απ’ το σκότος σου το αιώνιο κι απ ‘ την κρύα σου συννεφιά.
Πες μου , στης Εδέμ τα δάση , θάβρει ο νους μου ν’ αγκαλιάσει
Μια παρθένα πούχει αγιάσει κι έχει αγγέλους συντροφιά ,
Μιαν ολόλαμπρη παρθένα , πούχει αγγέλους συντροφιά ;
Και μου λέει : Ποτέ πιά !

Φύγε στ’ άγριά τα σου μέρη , όρνιο ή φάντασμα , ποιος ξέρει
Αν αυτό που σ’ έχει φέρει δεν σε καταπιεί ξανά .
Κι ούτε ένα μικρό φτερό σου να μη μείνει εδώ δικό σου ,
Φώναξα , και το φευγιό σου να χαθεί στα σκοτεινά .
Πάρε και το κρώξιμό σου πέρα από την Αθηνά .
Και μου λέει : – Ποτέ πια !

Κι από τότε εκεί δεμένο , το κοράκι , καθισμένο
Μένει πάντα κουρνιασμένο στη μαρμάρινη θεά .
Κι η ματιά του όπως κυττάζει , με ματιά δαιμόνιου μοιάζει
Κι η νυχτιά που το σκεπάζει του στοιχειώνει τη σκιά .
Α , η ψυχή μου , δε θα φύγει μια στιγμή απ’ αυτή τη σκιά .
Δε θα φύγει ποτέ πια !

Εικονογράφηση: Gustave Doré
Τραύμα ψυχής...μπορεί να ξορκιστεί από ένα "ποτέ πια";

-----

"Φωτογραφία στον τοίχο, 
κραυγή με δίχως ήχο.
Κοράκι πεθαμένο, 
σοκάκι στοιχειωμένο"

Οι στίχοι είναι του Αλκίνοου Ιωαννίδη από το τραγούδι "Edgar Alan Poe" και το δίσκο του 1997 : "Ο ΔΡΟΜΟΣ, Ο ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ Ο ΠΟΝΟΣ"

"Καταραμένε φίλε μου
και άγιε αδελφέ μου..."

Ένα τραγούδι συγκλονιστικό, που γίνεται ακόμα συγκλονιστικότερο αν έχετε διαβάσει Πόε γιατί πολλοί από τους στίχους του είναι άμεσες παραπομπές σε διηγήματα και ποιήματά του.

Εφιάλτες τα όνειρά του
μηνύματα θανάτου.
Δυο μαύρα περιστέρια
του μάτωσαν τα χέρια.

Αίμα και τα γραφτά του
μα πότισαν κρυφά του
της ομορφιάς τη γλάστρα
για να φυτρώσουν τ’ άστρα.








http://www.poetryfoundation.org/poem/178713
http://blog.sofiakolotourou.gr/archives/1206
http://www.nikostsintros.gr/?p=3742
http://karo-design.deviantart.com/art/THE-RAVEN-BY-POE-119965145
http://dreamended.deviantart.com/art/The-Raven-375393268
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Raven_(1884)_pg_49.jpg
http://www.pileface.com/sollers/spip.php?article1171

Wednesday, 28 January 2015

"Τζων Τάβενερ, μια προσπάθεια προσέγγισης"



Δεν ξέρω αν σας έχει τύχει ποτέ ακούγοντας μια μελωδία να σας δημιουργείται μια ακατανόητη αγαλλίαση και ευφροσύνη...
Ένα τέτοιο άκουσμα, που αποπνέει  υπερκόσμια ομορφιά και ο εμπνευστής του, δίνει την αφορμή της σημερινής καλημέρας μου!

"Τζων Τάβενερ"

Εβδομήντα ένα χρόνια σήμερα 28 Ιανουαρίου από τη γέννηση του θερμού φιλέλληνα, του άγγλου συνθέτη Τζων Τάβενερ, που αγαπούσε και τιμούσε τη χώρα μας με τα έργα του.
Τη χώρα μας τη γνώρισε μέσω της πρώτης του γυναίκας που ήταν ελληνίδα.

"Ο ελληνικός τόπος  με βοηθά να βρίσκω δρόμους"
έλεγε συχνά.

Η ιδιαίτερη μουσική του σχέση με την Ελλάδα ξεκινά από τα βυζαντινά μονοπάτια.

Το 1979 βασισμένος σε τροπάρια και ήχους της βυζαντινής μουσικής, αλλά και του δημοτικού μας τραγουδιού συνθέτει ένα έργο για φλάουτο και πιάνο με τίτλο "Greek interlude".
Βαθειά θρησκευτική η μουσική του, η σύνθεση διακρίνεται για την διαύγεια της μελωδικής γραμμής και την εσωτερική γαλήνη, που δημιουργεί.

Είχε μελοποιήσει και Άγγελο Σικελιανό, στο έργο "Άγραφον", το 1995, μια παραγγελία του Οργανισμού Μεγάρου Μουσικής, αλλά είχε επίσης εμπνευστεί από το Γιώργο Σεφέρη και τα "Χαϊκού" του στη σύνθεσή του "Αιωνιότητα".


H μουσική του διάφανη, απλή, με εκστατική λεπτότητα, όπως και το Σεφερικό ποίημα!

"Είτε βραδιάζει
είτε φέγγει
μένει λευκό το γιασεμί"

Έχω την αίσθηση πως ο Τάβενερ σ'αυτή του τη σύνθεση επιδιώκει να "τραγουδήσει" χωρίς επιτηδευμένη έκφραση, μα με απόκοσμη ηρεμία και καθαρότητα...

Tavener: "Eternal-The Yasmine"


Το 1969 συλλαμβάνει την ιδέα ενός σκοτεινού, ανατριχιαστικού τραγουδιού εμπνευσμένου από ένα παιδικό τραγούδι-παιχνίδι.


"Το Κέλτικο Ρέκβιεμ", παρά τον τίτλο του, δεν είναι στην ουσία νεκρώσιμη ακολουθία για κάποιον...
Το τραγούδι με το τραχύ ύφος έχει τις ρίζες του σε μια μνημόσυνη ιεροτελεστία της Σκωτίας του Μεσαίωνα.

Παιδιά σε ομάδες πιασμένα απ'τα χέρια και στημένα κυκλικά.
Από την ομάδα επιλέγεται ένα, που παίρνει το όνομα "Jenny Jones", χαρακτήρας, που κινείται αντίθετα με τη φορά, που ακολουθεί ο κυκλικός χορός και έχει στόχο να αποκρούσει τα κακά πνεύματα.

Είναι γραμμένο για σοπράνο, χορωδία και ορχήστρα παιδιών και αποτελείται από τρία μέρη, σύμφωνα με την παράδοση του ρέκβιεμ:

"Requiem aeternam", 
"Dies irae" και 
"Requiescat in pace".


"The Celtic Requiem"



Φιλόσοφος της ζωής, με συνεχείς αναζητήσεις και διαρκή μελέτη, το σκαρί της καρδιάς και του νου τον βγάνουν στο λιμάνι του Κορανίου...

To 2004 παρουσιάζει τη σύνθεσή του "The Beautiful Names".
Το έργο, τραγουδισμένο στην αραβική γλώσσα, είναι μία απόδοση των 99 ονομάτων του Θεού, που βρίσκονται στο Κοράνιο.

Τα 99 ονόματα του Θεού, σαν απάνθισμα από το Κοράνι αποτέλεσαν τη βάση και την έμπνευσή  μου. Ενενήντα εννιά όμορφα ονόματα του αιώνιου Αρχέγονου Όντος.
Τα "όμορφα ονόματα" ήρθαν καταπάνω μου σαν όραμα. 
Ο ιερός ήχος της αραβικής γλώσσας γέννησε τη μουσική αυθόρμητα, μέσα μου, 
με σκοπό  το "παθητικό" (απτό) όραμα να ενταχθεί στο "εσωτερικό" (πνευματικό)!
Κι ίσως η μουσική με τη γλώσσα της συνεισφέρει λίγο σε μια εσωτερική θεραπεία 
της φοβερής διαμάχης που διαπερνά τον σύγχρονο κόσμο...

(Το κεντρικό νόημα μιας σημείωσης του συνθέτη για το έργο "99 ονόματα του Θεού")



Πολύ γνωστό είναι το "Ασμα για την Αθηνά", ένα τραγούδι για την ελληνικής καταγωγής  ηθοποιό, Αθηνά Χαριάδη, που ζούσε στο Λονδίνο κι ο Τάβενερ είχε ακούσει να απαγγέλει Σαίξπηρ στο Ουεστμίνστερ.

"Η ομορφιά της, εξωτερική και εσωτερική, 
αντικατοπτρίζει την αγάπη της για το θέατρο, την ποίηση, 
την μουσική και την ορθόδοξη εκκλησία!"

έλεγε ο συνθέτης.

Το "Ασμα για την Αθηνά", γράφτηκε στη μνήμη της κοπέλας, όταν σκοτώθηκε σε ατύχημα με ποδήλατο.
Στο έργο αυτό, συνδύασε στίχους από τον ΑΜΛΕΤ, με αποσπάσματα από την ορθόδοξη λειτουργία.


Alleluia. May flights of angels sing thee to thy rest.(ΑΜΛΕΤ πράξη 5η)

Alleluia. Remember me, O Lord, when you come into your kingdom(Ευαγγ.Λουκά)

Alleluia. Give rest, O Lord, to your handmaid, who has fallen asleep.
Alleluia. The Choir of Saints have found the well-spring of life and door of Paradise.(Μνημόσυνη Δέηση)

Alleluia. Life: a shadow and a dream.(ΑΜΛΕΤ πράξη 2η)

Alleluia. Weeping at the grave creates the song: Alleluia. Come, enjoy rewards and crowns I have prepared for you.(Μνημόσυνη Δέηση)

Alleluia.

Πατάει πάνω στο μονοφωνικό "Αλληλούια" και, ακολουθώντας το παράδειγμα της παραδοσιακής βυζαντινής μουσικής, η σύνθεση αναπτύσσεται πάνω σ'ένα συνεχές ισοκράτημα.

Χαρακτηριστικό του  είναι ότι έχει μέρη, που σχεδόν δεν ακούγεται και ξεσπά ξαφνικά, σχεδόν εκκωφαντικά!
Διακρίνεται για την διαύγεια της μελωδικής της γραμμής και την εσωτερική γαλήνη, που δημιουργεί.

Ένας ελεγειακός φόρος τιμής σ'έναν άνθρωπο, που στο πρόσωπό του διέκρινε τη λεπτότητα και την ψυχική ευγένεια.
Το έργο εκτελέστηκε και στην κηδεία της πριγκίπισσας Νταϊάνα.




Eρευνητής, ανασκαφέας των  παραδόσεων των διαφόρων θρησκειών, δέχτηκε μεγάλη επιρροή από τις λειτουργικές παραδόσεις τους.
Εντυπωσιάζεται από το τελετουργικό, το βαθύτερο νόημα και τους συμβολισμούς του!


Σε κείμενα από διάφορες θρησκείες συνθέτει "Το πέπλο του ναού", γραμμένο για 4 χορωδίες, πολλούς σολίστες και ορχήστρες .
Το χαρακτηριστικό του είναι η διάρκειά του.Σχεδόν αγγίζει τις επτά ώρες!

Σύμφωνα με τον ίδιο τον Τάβενερ:

"Αυτό  το έργο είναι το υπέρτατο επίτευγμα της ζωής μου ...
το πιο σημαντικό έργο που έχω γράψει ποτέ!"

Η μουσική βαθιά επηρεασμένη από την ορθόδοξη πίστη (την οποία ο Τάβενερ ασπάστηκε στα 33 του χρόνια), αλλά διαφαίνεται και μια εσωτερική ανάγκη του να πάει πέρα από το Χριστιανισμό...ν' αγκαλιάσει το Ισλάμ, τον Ινδουισμό, το Βουδισμό...
Η ανικανοποίητη εσωτερική αναζήτηση τον οδηγεί ως και στη θρησκεία των Ινδιάνων της Αμερικής...


Σαν μια γιγαντιαία ρόδα προσευχής, το "Πέπλο του ναού" αποτελείται από οκτώ κύκλους, έναν για κάθε θρησκεία.
Κάθε κύκλος είναι μια οντότητα από μόνη της, με έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, όπως οι βυζαντινοί ήχοι ή τα Ινδουιστικά ράγκα.Μεμονωμένα, ανεξάρτητα μα και συνδυαστικά με το σύνολο δίνουν στο έργο την απαιτούμενη ιερότητα.

Η ρόδα γυρίζει, ταξιδεύει, ώσπου στον τελευταίο κύκλο η μεγάλη διαπίστωση...

(Το πέπλο του Ναού-8ος κύκλος, απόσπασμα)


Οι κύκλοι κινούνται με το βυζαντινό δοξαστικό να ωθεί σε ψυχική ανάταση!

Το ταξίδι μακρύ, μα οι ήχοι των θιβετιανών γκονγκ σού υπενθυμίζουν πως βρίσκεσαι στην κορυφή μιας πνευματικής αγαλλίασης!
Νοιώθεις να εμφανίζεται ο κρυμμένος ήλιος κι έτσι σπάει...χάνεται...διαλύεται το πέπλο!
Δεν υπάρχει πια!Εχει γίνει φως!
Όλες οι θρησκείες είναι ΜΙΑ, ΕΝΙΑΙΑ, κάτι που καλύπτει η εξωτερική μορφή τους...

--------

Το 2000, "για τις υπηρεσίες του στη μουσική",  τού απονεμήθηκε ο τίτλος του ιππότη!


Ο Τζων Τάβενερ έφυγε από κοντά μας πριν ένα χρόνο, το Νοέμβρη του 2013 σε ηλικία 69 χρονών.



Μέρος του κειμένου δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr


http://johntavener.com/
http://articles.latimes.com/2013/nov/13/entertainment/la-et-cm-john-tavener-appreciation-20131113

Tuesday, 27 January 2015

"Arriaga, ο Μότσαρτ των Βάσκων"



Καλησπερίζω με τον "Ισπανό Μότσαρτ"!!!

Σήμερα στο διαδίκτυο έγιναν εκτενείς αναφορές στον τιτάνα της μουσικής Βόλφγκαγκ Αμαντέους Μότσαρτ, λόγω της γενέθλιας επετείου του.

Σαν σήμερα, όμως, το 1806 γεννήθηκε κι ένας άλλος συνθέτης, ο Jacobo Antonio Juan Crisostomo de Arriaga y Balzola, (που από το μακροσκελές όνομά του θα καταλάβατε πως είναι εθνικότητος ισπανικής), που είχε το παρατσούκλι "Ισπανός Μότσαρτ"!!!.

Πρώτα απ'όλα γιατί και κείνος ήταν ένα παιδί-θαύμα (βιρτουόζος εκτελεστής και συνθέτης από μικρή ηλικία), δεύτερον γιατί πέθανε νέος όπως και ο Αμαντέους, μόλις δέκα μέρες πριν τη συμπλήρωση των 20 χρόνων του, τρίτον γιατί τα δυο από τα τέσσερα ονόματά του ήταν κοινά καθώς ο Μότσαρτ είχε βαφτιστεί Βολφγκαγκ- Ιωάννης-Χρυσόστομος και τέταρτον γιατί γεννήθηκε την ίδια μέρα με τον μεγάλο συνθέτη με 50 χρόνια διαφορά!

Γεννήθηκε σαν σήμερα 27 Γενάρη του 1806 στο Μπιλμπάο της χώρας των Βάσκων.
Ο πατέρας και ο μεγαλύτερος αδερφός του έπαιζαν βιολί και κιθάρα.Ο πατέρας ήταν δάσκαλος στη Γκουέρνικα, μια πόλη, όπου είχε συνδεθεί άρρηκτα με το Royal Society of Friends της Χώρας  και που η κοινωνία της αγκάλιασε τα ιδανικά του Διαφωτισμού!
Έτσι, ο μικρός Ιωάννης Χρυσόστομος μεγάλωσε σε μια οικογένεια, απόλυτα ταυτισμένη με την πνευματική ζωή και τον πολιτισμό των Βάσκων.


Σπούδασε βιολί, αρμονία και αντίστιξη στο Κονσερβατουάρ του Παρισιού, που ήταν διευθυντής ο Κερουμπίνι, ο οποίος μάλιστα λέγεται πως όταν άκουσε το "Στάμπατ Μάτερ"  έκπληκτος  γύρισε και του ειπε:
"Είσαι προσωποποιημένη η μουσική!!!"

Παιδί - θαύμα ο Αριάγκα άρχισε να συνθέτει από πολύ μικρή ηλικία.
Λέγεται πως το πρώτο του έργο ήταν ένα τρίο εγχόρδων με τίτλο "Όλα και τίποτα", που έγραψε στα έντεκα!!!


Στα δεκατέσσερα έγραψε ένα από τα γνωστότερα έργα του, την όπερα "Οι ευτυχισμένοι σκλάβοι", από την οποία σώζεται μόνο η εισαγωγή :

Arriaga - Obertura de "Los esclavos felices" 



Εμπνευσμένος καλλιτέχνης με ένα ιδιαίτερο χαρισματικό ταλέντο στη σύνθεση θεωρήθηκε ευλογημένος από τους δασκάλους του, οι οποίοι διέκριναν  στα έργα του μια επίδραση τόσο του Μπετόβεν, αλλά και του Σούμπερτ, αφού η μουσική του χαρακτηρίζεται από βαθύ ρομαντισμό.



Στην ηλικία των 16, o Arriaga έγραψε τρία κουαρτέτα εγχόρδων, που ήταν τα μόνα έργα του που δημοσιεύθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Παρότι αποκαλείται "ισπανός Μότσαρτ" σε αυτά τα κουαρτέτα οι μουσικολόγοι εντοπίζουν επιρροή από τα κουαρτέτα op.18 του Μπετόβεν.

Όμως στο Andante από το κουαρτέτο Νο.2 παρατηρείται θέμα και παραλλαγές, που η μελωδία του σχετίζεται με το παιδικό τραγουδάκι
"Ah, vous dirais-je, Maman,", 
που αργότερα χρησιμοποιήθηκε περίφημα και από το Μότσαρτ στις "12 Variations".

Είναι το γνωστό σε μας "Φεγγαράκι μου λαμπρό!"




Arriaga - String Quartet No. 2 in A major, II. Andante


Οι παραλλαγές του Αrriaga είναι σύντομες, χαριτωμένες, κομψές...κάτι σαν ονειρική θεραπεία!

Ο συνθέτης επευφημήθηκε επίσης για τον τρόπο, που χειριζόταν τη μουσική φόρμα.

Ωστόσο, η αφοσίωση και η απόλυτη προσήλωσή του στις συνθέσεις του μπορεί να συνέβαλαν στον πρόωρο θάνατό του σε συνδυασμό και με την εξάντληση από μια  πνευμονική λοίμωξη, που είχε περάσει.

Τελευταίο του έργο και αγαπημένο μου, γραμμένο στα δεκαεννιά του, είναι μια καντάτα, εμνευσμένη από ένα στιγμιότυπο, που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη:


"Και τη βρήκε άγγελος Κυρίου κοντά σε μια πηγή νερού, στην έρημο, 
κοντά στην πηγή προς τον δρόμο τής Σουρ·

και της είπε: Άγαρ, δούλη τής Σάρας, από πού έρχεσαι και πού πηγαίνεις; 
Κι εκείνη είπε: Φεύγω από το πρόσωπο της κυρίας μου της Σάρας.

Και ο άγγελος του Κυρίου τής είπε: Επίστρεψε στην κυρία σου, 
και ταπεινώσου κάτω από τα χέρια της...

 Δες, εσύ είσαι έγκυος, και θα γεννήσεις γιο, και θα αποκαλέσεις το όνομά του Ισμαήλ· 
επειδή, ο Κύριος άκουσε τη θλίψη σου·

κι αυτός θα είναι άγριος άνθρωπος· το χέρι του ενάντια σε όλους, 
και το χέρι όλων ενάντια σ’ αυτόν· 
και θα κατοικήσει κατά πρόσωπο όλων των αδελφών του..."
(Γένεσις, 16)

"Η Άγαρ στην ερημιά": Τiepolo - Palazzo Patriarcale, Udine 

Το πρόσωπο, που αναφέρεται στη Παλαιά Διαθήκη είναι η Άγαρ, Αιγύπτια δούλη της Σάρρας, συζύγου του Αβραάμ.
Το όνομά της σημαίνει "ψυχή".
Επειδή η Σάρα δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει, πρόσφερε στον Αβραάμ την δούλη της Άγαρ με την οποία και απέκτησε γιο τον Ισμαήλ. Η περιφρονητική όμως στάση που επέδειξε στη συνέχεια προς στη Σάρα εξανάγκασε τη τελευταία να την διώξει μαζί με τον γιο της στην έρημο.


"Hagar and Ismael" : Eugene Aizelin,
Musée du Luxembourg

Η περιπλάνηση της Άγαρ και ο θρήνος της πριν αναγκασθεί να εγκαταλείψει το παιδί της και να πεθάνει από τη δίψα περιγράφονται στη Γένεση με τρόπο εξαιρετικά συγκινητικό. Την τελευταία όμως στιγμή άγγελος εξ ουρανού σώζει την  Άγαρ και το γιο της Ισμαήλ υποδεικνύοντάς τους πηγή να ξεδιψάσουν.

"Hagar and the Angel":Giuseppe Bottani,Μουσείο Λούβρου
Arriaga: Καντάτα Agar dans le desierto



Το 1905 η γενέτειρα του Arriaga, Μπιλμπάο αποφάσισε να τιμήσει τον ταλαντούχο συνθέτη στα πλαίσια του εορτασμού των εκατό χρόνων από τη γέννησή του.
Ετσι ανατέθηκε στον Francisco Durrio να φιλοτεχνήσει ένα μνημείο.






















Ο γλύπτης στο έργο του δεν παρουσιάζει τον Arriaga, αλλά δημιουργεί αλληγορικά την εικόνα μιας γυμνής γυναίκας, υπονοώντας τη Μουσική.
Ένα γλυπτό, που από το καθεστώς του Φράνκο το 1940 θεωρήθηκε άσεμνο και αντικαταστάθηκε από μια ντυμένη Μούσα, που σήμερα κοσμεί μια πλατεία της πόλης του Μπιλμπάο.




Το θέατρο του Μπιλμπάο έχει το όνομα του πρόωρα χαμένου συνθέτη : "Arriaga Theater"






Sunday, 25 January 2015

"Δε φοβάμαι τη Βιρτζίνια Γουλφ"



[Με αφορμή τη σημερινή γενέθλια επέτειο της Βιρτζίνια Γουλφ, (γεννήθηκε 25 Γενάρη 1882 στο Λονδίνο) της βρετανίδας λογοτέχνιδας, που στο έργο της αποτύπωσε το δράμα της ανθρώπινης ύπαρξης, τη μοναξιά και την απομόνωσή της , το δύσκολο αγώνα απέναντι στον ίδιο της τον εαυτό. Με έναν ψυχισμό τρομερά εύθραυστο, που η συγγραφή τον κλόνιζε ακόμη περισσότερο γιατί για τη Βιρτζίνια η πένα ήταν πράξη υπέρβασης...]

-Ποιος  φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;
-Εγώ πάντως,όχι!...Φοβάμαι και τρέμω την τρέλα και το θάνατο...
Ταραχή,αγωνία και ρίγος,μου προκαλεί και μόνο η ιδέα μιας τρέλας, που οδήγησε στην 
αυτοκτονία ένα ιδιαίτερο μυαλό...
Όμως τη Γουλφ,όχι,δεν τη φοβάμαι...
Τη θαυμάζω...Με γοητεύει ο τρόπος που σκεφτόταν...
Υποκλίνομαι στην αυτονομία της προσωπικότητάς της...την αυταπάρνηση και την ειλικρίνεια 
του χαρακτήρα της...στο παιχνίδι ανάμεσα στο λογικό και το παράλογό της...



"Βιρτζίνια Γουλφ: Τέχνη, ζωή και όραμα"

Χτες, σε μια βόλτα στο κέντρο του Λονδίνου, μια αφίσα στην είσοδο της  Εθνικής Πινακοθήκης Πορτραίτων μου κέντρισε το ενδιαφέρον.
Φιλοξενούσε έκθεση προς τιμήν μιας σπουδαίας βρετανής λογοτέχνιδας,μιας από τις μεγαλύτερες καινοτόμους πεζογράφους του  20ου αι., της Βιρτζίνια Γουλφ.

Η έκθεση περιελάμβανε πάνω από εκατό έργα από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές με πορτραίτα, φωτογραφίες, αποσπάσματα από  γραπτά της, κείμενα από βιβλία της και ημερολόγια, διάφορα αντικείμενα, όπως το ξύλινο μπαστούνι, που άφησε στην όχθη του ποταμού, λίγο πριν αφαιρέσει τη ζωή της!




















Το πλούσιο και σπάνιο φωτογραφικό και έντυπο υλικό επιμελήθηκε μια ομάδα καλλιτεχνών
ανάμεσά τους και η αδελφή της Βανέσα Μπελ, με την οποία είχε μια πολύ έντονα συναισθηματική σχέση.

Τα εκθέματα πολλά και ενδιαφέροντα.
Στοιχεία που προκαλούν συγκίνηση,που επιτρέπουν στον επισκέπτη να έρθει πιο κοντά σ' αυτήν... να τη φέρει πίσω.

Τέσσερεις αίθουσες γεμάτες από ιστορίες μια ζωής....
Ένα βλέμμα να ρίξεις τριγύρω και κατανοείς πόση ζωή, πόση αληθινή ζωή περιέχει.
Κάθε βήμα κι ένα κρυμμένο νόημα κι ένας συμβολισμός...
Αυταπάτες, όνειρα, ψευδαισθήσεις...Όνειρα ματωμένα, σκληρά, επώδυνα...
Στους τοίχους πορτραίτα της Γουλφ, δημιουργίες φίλων και αγαπημένων...


Παρατηρώ το πρόσωπό της...ένα πρόσωπο οβάλ .
Πολλοί θα το χαρακτήριζαν αδιάφορο, ακόμα και άσχημο...

Εγώ όμως στο αντικρισμά του επικεντρώθηκα ανάμεσα στο ψηλό μέτωπο και τη μακριά, λεπτή μύτη, που ξεχώριζαν δυο υπέροχα, φλογερά μάτια κρυμμένα βαθιά στις κόχες.

Σιλουέτα ισχνή, ψηλόλιγνη...Κι αν κάποιοι τη βρίσκουν ψυχρή, υπάρχουν κι άλλοι που την παρομοιάζουν με "Παναγία ρυθμού γοτθικού".
Εμένα, σε μερικές στάσεις μου θύμισε φιγούρες αγίων από πίνακες του Θεοτοκόπουλου.
Μια αντισυμβατική αγία, που η "αγιοσύνη της πένας της" ήξερε να ερεθίζει τα πνεύματα με
απαράμιλλη  καυστικότητα...

(Η Γουλφ με τον Έλιοτ)

Στη διπλανή αίθουσα,φωτογραφίες με προσωπικότητες της εποχής της, όπως του Ρίλκε ή του
Έλιοτ, πρόσωπα που έργα τους είχε εκδώσει ο μικρός εκδοτικός οίκος, που διέθετε.

Πιο πέρα κιτρινισμένες σελίδες, φθαρμένες απ'τον ανελέητο χρόνο, που αναφέρονται στην Ελλάδα.
Την είχε επισκεφτεί με τον άντρα της και στο ημερολόγιό της καταγράφει :

"Αχ, η Ελλάδα!...μια χώρα-αντίκα...μια χώρα παμπάλαιη,
που δίνει την αίσθηση πως 
περιφέρεσαι σε τοπίο σεληνιακό..." 

Αθήνα 1936

Πιο κάτω, στην τρίτη αίθουσα, ακουαρέλλες και σχέδια ...
Ένα έχει την υπογραφή του Πικάσσο.


Μια εκδοχή της "Γυναίκας που κλαίει-Wipping woman", του διάσημου ζωγράφου για μια εκδήλωση, που είχε οργανώσει η Γουλφ στο Royal Albert Hall, προκειμένου να συγκεντρώσει χρήματα για φιλανθρωπικό σκοπό.

Στην τελευταία αίθουσα, πάνω στο ξύλινο τραπέζι και κάτω από το προστατευτικό τζάμι ένα ταλαιπωρημένο από θλίψεις, αγωνίες, ψυχικές αναλαμπές, μαύρα,αραχνιασμένα  σκοτάδια μιας
ταραγμένης ψυχής...ένα χαρτί που μυρίζει θανατίλα...
Η επιστολή, που έγραψε στην αδελφή της λίγο πριν την αυτοκτονία της και άφησε στις  όχθες του ποταμού στο  Σάσεξ...



" Dearest, I feel certain that I am going mad again..."


Αγαπημένοι...

Είμαι σίγουρη ότι τρελαίνομαι ξανά...

κι αισθάνομαι ότι δεν μπορώ να περάσω πάλι αυτό τον

 τρόμο...
Έχω αρχίσει ν'ακούω φωνές,που δε μ'αφήνουν 

να συγκεντρωθώ...

Έφτασα πολύ μακριά...

Δε νομίζω πως μπορώ να γυρίσω πίσω..."





Φτάνω στην έξοδο με συναισθήματα ανάμικτα.
Η μελαγχολία έχει τη γεύση της αλμύρας από το εσωτερικό δάκρυ, που ρέει...ανάκατη με τη
ζαχαρένια γεύση του ψυχικού κορεσμού που δημιούργησε η "απρόσμενη συνάντηση" με τον
ογκόλιθο της βρετανικής λογοτεχνίας, που ακούει στο όνομα Βιρτζίνια Γουλφ,μιας γυναίκας, που υπήρξε αληθινά, μέσα στις ιδέες και τα πάθη της, τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της, μέσα στην εποχή της και πολύ πέρα απ’ αυτήν!

Γλυκόπικρη η μελωδία μιας μπαλάντας, οδυνηρή υπενθύμιση του τέλους της...
Φρικτό το τέλος της ζωή της... ρίχτηκε στον ποταμό Ουζ, στο Σάσσεξ, έχοντας γεμίσει τις τσέπες της με πέτρες....

Το παράξενο ταξίδι των ήχων σε παράλληλη ράγα με τον  περίπλοκο κόσμο της Βιρτζίνια Γουλφ...

"Virginia"- Marissa Nadler

"...With the rocks in your pockets
You walk up above the waterside

Oh Virginia..."



Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Thursday, 22 January 2015

"Ο ΚΟΥΡΣΑΡΟΣ του Λόρδου Μπάυρον στη Μουσική Τέχνη"

Aντίτυπο της πρώτης δημοσίευσης του "ΚΟΥΡΣΑΡΟΥ"  το 1814 / "Portrait Lord Byron" Richard Westall, National Portrait Gallery


"The Corsair" : Λόρδου Μπάυρον
(Ο Λόρδος Μπάυρον γεννήθηκε σαν σήμερα 22 Γενάρη 1788)


Ο "Κουρσάρος"  είναι μια  εξαιρετικά δημοφιλής έμμετρη μυθιστορία του Λόρδου Βύρωνα που δημοσιεύθηκε το 1814.
Λέγεται πως την πρώτη μέρα δημοσίευσής της πουλήθηκαν 10000 αντίτυπα!

Χωρίζεται σε κάντα (όπως η Θεία Κωμωδία του Δάντη) και αφηγείται την ιστορία του σκληρού, βίαιου και απείθαρχου, μα θαραλλέου πειρατή του Αιγαίου, Κόνραντ και  τον έρωτά του  με την Ελληνίδα Μεντόρα.

(Κάποιοι υποστηρίζουν πως έμπνευση για το ποίημα έδωσε η ζωή του πειρατή Ζαν Λαφίτ).

Όλοι γνωρίζουμε την αγάπη και το  θαυμασμό του Λόρδου Βύρωνα για την κλασική Ελλάδα.
Στην πρώτη επίσκεψη στη χώρα μας  γοητεύτηκε  από τα τοπία και το κλίμα της.
Έτσι, γράφει στο ποίημά του  "Ο Κουρσάρος":

Στον Μωριά τα κορφοβούνια, πορφυρά ντυμένος κάλλη
Αργοκατεβαίνει ο ήλιος μεσ΄της δύσης την αγκάλη.
Όχι, οι λάμψεις του δεν είναι θαμπερές καθώς στις χώρες
Του Βορρά, μα φεγγοβόλες, διάφανες και χρυσοφόρες.
Όταν ήσυχα στον πόντο τις αχτίνες του καρφώνει,
Τις σπιθοβόλες κορφούλες των κυματισμών χρυσώνει.
Αποχαιρετά την Ύδρα και το βράχο της Αιγίνης
Με στερνό χαμόγελό του ο Θεός της ωριωσύνης.
Πάντοτε ποθεί να βλέπει την αγαπητή του χώρα,
Αν κι αυτή λαμπρές θυσίες δεν του καίει πλέον τώρα.

(Απόδοση: Λεωνίδας Ραζέλος) 


Όλη η ποιητική μυθιστορία  στην αγγλική γλώσσα, μπορεί να διαβαστεί εδώ:



Στο έργο του ο ΚΟΥΡΣΑΡΟΣ βασίστηκαν και ανέπτυξαν τις μουσικές τους ιδέες:

1.Giuseppe Verdi : όπερα "Il Corsaro".

Το Λιμπρέτο έγραψε ο λιμπρετίστας του Βέρντι, Φραντσέσκο Μαρία Πιάβε.

Στον παλιό πύργο, η Μεντόρα, η αγαπημένη του Κόνραντ,  έχει δυσάρεστα προαισθήματα και αγωνιά για την επιστροφή του. Με την άρπα της τραγουδά μια όμορφη ρομάντζα...

"Egli non riede ancora", ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ:



"Conrad, the Corsair" Horace Vernet (1789 - 1863)-Wallace Collection


Και ένα βίντεο, άρτι αφιχθέν, επίσης με την Μ.Κάλλας στο ρόλο της όμορφης Γκιουλνέαρ, της ευνοούμενης σκλάβας του πασά, στην καβατίνα :"Ne Sulla Terra", εδώ


"Extreme in love or hate, in good or ill,
The worst of crimes had left her woman still!
This Conrad mark'd, and felt—ah! could he less?—
Hate of that deed, but grief for her distress."
(The Corsair)


"Conrad and Gulnare"



2.Η Ουβερτούρα: "Κουρσάρος" του Μπερλιόζ είχε αρχικά τον τίτλο "La Tour de Nice", αφού την εμπνεύστηκε καθώς αντίκρυσε το θαλασσινό ορίζοντα από έναν ερειπωμένο Πύργο στο βράχο Ponchettes της μεσογειακής Νίκαιας σε συνδυασμό με εικόνες που του είχε δημιουργήσει ο Κουρσάρος του Μπάυρον, που είχε διαβάσει πρόσφατα.

Όπως έχει πεί ο ίδιος: 

"Ανακάλυψα τα ερείπια ενός πύργου χτισμένου στην άκρη ενός γκρεμού...μπροστά μου απλωνόταν ο ατέρμονος θαλασσινός ορίζοντας.Αγνάντεψα τα ψαροκάικα...
Στα ερείπια κουκουβάγιες, βατράχια και ψαραετοί...Κάπως έτσι θα ήταν και τα ορμητήρια των πειρατών, σκέφτηκα...κι άκουσα ξάφνου κραυγαλέα βιολιά, όμποε να κρώζουν, κλαρινέτα να θρηνούν και τρομπόνια να στενάζουν!Η ουβερτούρα είχε σχηματιστεί στο μυαλό μου..."

Berlioz - Ouverture "Le Corsaire".Στο πόντιουμ  ο σερ John Barbirolli :



"Κόνραντ-Μεντόρα, ο αποχωρισμός", Charles Wynne Nicholls


3. "Le Corsaire" : μπαλέτο  σε μουσική του Αdolphe Adam και  χορογραφία του Joseph Mazilier.

Η Carolina Rosati στο ρόλο της  Μεντόρα το 1856


To μπαλέτο δημιουργήθηκε κυρίως για το ταλέντο της διάσημης ιταλίδας μπαλαρίνας Καρολίνας Ροσάτι στο ρόλο της Μεντόρα, ενώ ο ρόλος του Κόνραντ δεν ήταν χορευτικός.


Αξίζει να αναφέρουμε πως το "Corsaire" παρουσιάστηκε στη Ρωσία το 1858 από τα Μπολσόι, με τον νεαρό Μάριο Πετιπά στο ρόλο του Κόνραντ, που εν τω μεταξύ, του είχε δοθεί ειδικά για την παράσταση, χορευτικός ρόλος.
Από τότε έγιναν αρκετές αναθεωρήσεις από τον Πετιπά, προσθέτοντας κάθε φορά διάφορες παραλλαγές κι ένα σημαντικό αριθμό νέων βημάτων.

Αφίσα από την παραγωγή του Corsaire από το English National Ballet
Η πλοκή του μπαλέτου διαφοροποιείται από την υπόθεση του λογοτεχνικού έργου, και σε αυτή την περίπτωση έχουμε ευτυχές τέλος: Ο Κόνραντ σώζει την αγαπημένη του Μεντόρα και στο τέλος οι δυο εραστές σμίγουν ευτυχισμένοι.


Συναρπαστική η πλοκή με τον τολμηρό πειρατή και τον παθιασμένο έρωτά του για την ελληνίδα πανώρια!
Αιχμάλωτες κόρες, πλούσιοι σουλτάνοι, απαγωγές και διασώσεις, μεταμφιέσεις και συνωμοσίες, αγάπες και προδοσίες, με αποκορύφωμα ένα ναυάγιο, το οποίο είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά θεάματα στο μπαλέτο!



Αν και  το  "pas de deux" είναι το πιο ονομαστό, διάλεξα να παρακολουθήσουμε το "pas de trois" από τη "σκηνή των οδαλίσκων"  σε αυθεντική χορογραφία του Πετιπά.

Όπως μπορείτε να διαβάσετε στα σχόλια του βίντεο , η μουσική του Αντόλφ Αντάμ στη συγκεκριμένη σκηνή περιορίζεται στην εισαγωγή και σε μια από τις τρεις παραλλαγές.Οι υπόλοιπες δυο παραλλαγές, καθώς και η coda είναι του Γενουάτη πιανίστα, βιολονίστα και συνθετη μουσικής μπαλέτου, Cesare Pugni:



"Episode:The Corsair by Lord Byron", Eυγένιος Ντελακρουά 


Σύνοψη

Ο Κόνραντ, αρχηγός των κουρσάρων με του άντρες του βρίσκονται εξόριστοι σ'ένα απόμακρο ελληνικό νησί. Λαμβάνει ένα γράμμα με πληροφορίες και αποφασίζει να σαλπάρει.
Στον παλιό πύργο, η αγαπημένη του Μεντόρα, έχοντας άσχημα προαισθήματα αγωνιά για την επιστροφή του. Με την άρπα της τραγουδά μια όμορφη ρομάντζα.
Ο Κόνραντ της ανακοινώνει την αναχώρησή του προκειμένου να αντιμετωπίσει τον πασά Σεϊντ.


Η Γκιουλνεάρ, η ευνοούμενη σκλάβα του πασά δεν είναι ευτυχισμένη με τη ζωή της στο χαρέμι.
Ο Κόνραντ μεταμφιέζεται σε δερβίση και μπαίνει στο παλάτι. Όμως, όταν η ταυτότητά του αποκαλύπτεται ξεκινά μάχη.
Ξεσπάνε φωτιές κι ενώ οι άντρες του Κόνραντ σώζουν τις γυναίκες του χαρεμιού, ο ίδιος συλλαμβάνεται.
Η Γκιουλνεάρ, που εν τω μεταξύ έχει ερωτευτεί τον Κόνραντ εκλιπαρεί το Σεϊντ να τον ελευθερώσει.Εκείνος, όμως αρνείται πεισματικά.
Ετσι, αποφασίζει να δράσει μόνη της.
Πηγαίνει στη φυλακή, όπου είναι αλυσοδεμένος ο Κόνραντ και του ομολογεί πως σκότωσε τον πασά και πρέπει να δραπετεύσουν.

(Κοστούμια:Κόνραντ,Σεϊντ και αντρών για την όπερα του Βέρντι)

Στο νησί των κουρσάρων η Μεντόρα, που έχει μάθει για τη σύλληψη του αγαπημένου της πιστεύει ότι δεν θα τον ξαναδεί ποτέ.Απελπισμένη, πίνει δηλητήριο για να πεθάνει.
Όταν φθάνει το πλοίο του Κόνραντ είναι πια αργά.
Η Μεντόρα αργοπεθαίνει. Μαθαίνει ποιος τον βοήθησε και πριν ξεψυχήσει ευχαριστεί την Γκιουλνεάρ, που γνωρίζοντας πως η καρδιά του Κόνραντ είναι δοσμένη αλλού, καταρρέει.
Ο κουρσάρος απελπισμένος πέφτει απ' το βράχο στη θάλασσα...


Ένα συγκλονιστικό φινάλε με Κόνραντ, Μεντόρα και  Γκιουλνεάρ σ'ένα σπαρακτικό  τρίο :

"O mio Corrado, appressati"


Ολόκληρη την όπερα μπορείτε να την παρακολουθήσετε στο βίντεο, που ακολουθεί.
Η συναρπαστική τελευταία σκηνή στο 1:28:00.






http://www.byron-greece.org/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=6&Itemid=10&lang=en