Wednesday, 25 February 2015

"Η Αριάδνη στη Νάξο", μια μουσική, εικαστική και ποιητική προσέγγιση του μύθου

"Ariadne's lament", Alessandro Turchi - Hermitage Museum

Ο "θρήνος της εγκαταλελειμμένης Αριάδνης " και η "ένωσή της με το Βάκχο" είναι το θέμα της δημοσίευσης  και θα το προσεγγίσουμε ποιητικά, εικαστικά και μουσικά.

Ο Λιαντίνης αναφερόμενος στην Αριάδνη λέει στο 2ο από τα "Χορικά της φωτονερόπετρας" :

["Όσο γνωρίζω, δύο είδαν την Αριάδνη. 
Στα παλαιά χρόνια ο Ησίοδος. Την περιγράφει, μέσα σ’ ένα ξανθό μαστίγωμα λάμψης, να περπατά και να τρελαίνει τα κλήματα (θεογ. 974).

Στο δικό μας καιρό ο Νίτσε. 
Ο Νίτσε στην Αριάδνη είδε την εικόνα μιας πανέμορφης ιέρειας, καθισμένης στο στρίμποδο, 
που το τύλιγαν οι καπνοί της παραφροσύνης του...
Στο τελευταίο της ζωής του τηλεγράφημα μάλιστα, που της έστειλε, υπογράφει με το όνομα Διόνυσος:"Ariadne, ich liebe Dich. Dionysos"

Φαίνεται πως την Αριάδνη του Νίτσε τη συναπάντησε κάποτε στη στράτα του 
και ο οδοιπόρος Σεφέρης:
"Στη τρέλλα του ο Νίτσε φαίνεται πως μοιρολογούσε: Σ’ αγαπώ Αριάδνη".]


Η γνωστή Αριάδνη είναι η κόρη του Μίνωα και της Πασιφάης.
Αριάδνη ή Αρι-άγνη, όπως την έλεγαν στην Κρήτη.

Τρεις είναι οι προτεινόμενες ετυμολογήσεις του ονόματός της:

1. η πολύ αγνή – Αριάγνη (= αγνότατη) -αρι- (= πολύ) + αγνή).

2. αρι- (= πολύ) + αδμής ή αδνής (= αδάμαστος, ανύπαντρος). Η ρίζα αδ- προέρχεται από το ρήμα ανδάνω, εκ του ήδομαι που σημαίνει τέρπω, ευαρεστώ.
Μ' αυτήν την έννοια η Αριάδνη είναι η φιλήδονη, μία έκφραση της Πάνδημου Αφροδίτης.

3.Μία ακόμα παράφραση του ονόματός της είναι το "Αριδήλα", που σημαίνει την πολύ φωτεινή.

"Χρυσοκόμης δὲ Διώνυσος ξανθὴν Ἀριάδνην,
κούρην Μίνωος, θαλερὴν ποιήσατ' ἄκοιτιν.
τὴν δέ οἱ ἀθάνατον καὶ ἀγήρων θῆκε Κρονίων.

[Ο χρυσομάλλης ο Διόνυσος την ξανθή Αριάδνη,
τη θυγατέρα του Μίνωα, έκαμε θαλερή γυναίκα του.
Κι αυτήν, ο γιος του Κρόνου την έκανε αθάνατη κι αγέραστη.] 
    
(Ησίοδος, Θεογονία -στ. 947-949)

"Αριάδνη, Βάκχος και Σάτυροι"-Ψηφιδωτό Μουσείο Μπαρντό, Τυνησία

Η Αριάδνη είναι εκείνη, που το όνομά της έχει συνδεθεί με το Θησέα, το Μινώταυρο και το Διόνυσο.
Ας θυμηθούμε όμως λίγο το μύθο...

Στον πόλεμο μεταξύ Κρητών και Αθηναίων για το φόνο του Ανδρόγεω, γιου του Μίνωα,νίκησε ο Μίνωας.Έτσι, ως ποινή των Αθηναίων όρισε κάθε εννιά χρόνια εφτά νέοι Αθηναίοι και εφτά νέες Αθηναίες να στέλνονται στην Κρήτη και να κατασπαράζονται από τον Μινώταυρο μέσα στον Λαβύρινθο. Ο Θησέας αποφάσισε να σαλπάρει για την Κρήτη και να θέσει τέλος στη ντροπιαστική αυτή εισφορά σε αίμα.
Στην Κρήτη γνώρισε την κόρη του Μίνωα, την Αριάδνη, και οι δύο νέοι ερωτεύτηκαν. Η Αριάδνη τον έβαλε να υποσχεθεί ότι θα την έπαιρνε στην πατρίδα του και θα την παντρευόταν. Μετά, του έδωσε ένα κουβάρι κλωστή, τον "Μίτο της Αριάδνης", ώστε όταν ο Θησέας έμπαινε στον λαβύρινθο να το ξετυλίγει, για να μπορέσει έπειτα, αφού σκοτώσει τον Μινώταυρο, να βρει την έξοδο.

Πράγματι, έτσι κι έγινε!
Ο Θησέας σκότωσε το Μινώταυρο κι έφυγε από την Κρήτη παίρνοντας μαζί του την Αριάδνη.

"Ο Διόνυσος ανακαλύπτει την κοιμωμένη Αριάδνη", Μαρμάρινη σαρκοφάγος 3ου αι. μ.Χ.- Eρμιτάζ.

Στο ταξίδι  έκαναν μία στάση στη Νάξο.
Εκεί, στο όνειρο του Θησέα εμφανίστηκε ο θεός Διόνυσος και του είπε ότι έπρεπε να φύγουν από το νησί χωρίς την Αριάδνη, αφού ήταν γραφτό να μείνει εκεί και να γίνει γυναίκα του.

Με το καράβι του Θησέα
σ’ αφήσαμε στη Νάξο γυμνή,
μ’ ένα στα πόδια σου
θαλασσινό σκουτί. 
Σε ποιες σπηλιές εκρύφθηκες
και πώς να σε φωνάξω,
κουστάρω κι’ όλο με τραβάει
μακριά το γκαραντί.

(από το ποίημα "Αριάδνη στη Νάξο" του Ν.Καββαδία)

Το ποίημα έχει μελοποιηθεί από το Μιχάλη Τερζή και ερμηνευεται από το Κώστα Καράλη



Η Αριάδνη, όταν το επόμενο πρωί ξύπνησε και διαπίστωσε τη φυγή του Θησέα και πως την είχε εγκαταλείψει αρρώστησε από τον καημό της και στο τέλος αυτοκτόνησε, πέφτοντας στη θάλασσα ή κατ'άλλους κρεμάστηκε...

ΑΡΙΑΔΝΗ:"Κάθισα παγωμένη στον βράχο ατενίζοντας τη θάλασσα, 
κι όσο ήταν από πέτρα το κάθισμα, τόσο ήμουν πέτρα κι εγώ".
(Οβίδιος)

Δίπλα βλέπουμε ερυθρόμορφη στάμνο του Ζωγράφου της Αριάδνης, περίπου 400-390 π.Χ.. όπου παριστά το Θησέα να εγκαταλείπει την Αριάδνη που κοιμάται. Από πάνω της η Αθηνά και ο Ύπνος/Βοστόνη, Μουσείο Καλών Τεχνών


Η εγκατάλειψη της Αριάδνης από τον αγαπημένο της Θησέα στο νησί της Νάξου αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αρκετούς συνθέτες, αρχής γενομένης από τον Monteverdi.
Ο θρήνος της Αριάδνης του Monteverdi, στην οπερατική του μορφή αποτέλεσε ένα έργο ορόσημο για την εποχή του καθώς υπήρξε πρότυπο εκφραστικότητας!

Ο "Θρήνος της Αριάδνης" είναι από τα πρώτα μελοδράματα της μπαρόκ περιόδου.Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1608,  στην αυλή του Δούκα στη Μάντοβα για τους βασιλικούς γάμους.
Όλη η μουσική έχει χαθεί εκτός από το "Lamento d'Arianna" (Ο θρήνος της Αριάδνης):



"Φιγούρα που μαρμάρωσε βακχίδας, η Αριάδνη μακριά αγναντεύει αυτόν, κι αλί, σε κύματα από έγνοιες παραδέρνει. Κανείς δεν ήταν εκεί, αναφωνεί η  Αριάδνη, όταν αντί για το κορμί του αγαπημένου ψηλαφεί στο σκοτάδι το άδειο κρεβάτι. Μορφή παγωμένη..."
[...]
"Μα μπρος στον θάνατο τα μάτια μου δεν θα νωθρέψουν και οι αισθήσεις δεν θ’ αφήσουνε το κουρασμένο σώμα, πριν να ζητήσω απ’ τους θεούς ποινή της προδοσίας..."

(Επύλλιο 64, Κάτουλλος)

Η αριστουργηματική όπερα "Αριάδνη στη Νάξο" του Ρ.Στράους, σηματοδοτεί μουσικά το μύθο.Είναι σε γερμανικό λιμπρέτο του Ούγκο φον Χόφμανσταλ.
Το δεύτερο μέρος της όπερας αναφέρεται στην Αριάδνη, την οποία έχει εγκαταλείψει ο Θησέας στη Νάξο. Οι φίλες της προσπαθούν να της φτιάξουν το κέφι και να την κάνουν να ξεχάσει τον Θησέα.Μάταια, όμως...Η απώλεια του έρωτά της την έχει γεμίσει βαθιά θλίψη!

(Φημολογείται πως λόγω αυτής της όπερας  ο Στράους έγινε επίτιμος δημότης της Νάξου).

"Ein schönes war: hieß Theseus-Κάποτε ήταν όμορφα, Θησέα..."με τη Ρενέ Φλέμινγκ:


"ΑΡΙΑΔΝΗ" - Γ.Σεφέρης

"Ήταν ωραία τα χείλια σου και σ’ άρεσε η ελιά
που δάγκωσες.Το κόκκινο, το πυρρό, και το μαύρο
σμίγουν καλά σαν απλωθεί το χέρι στη θελιά
κι αφήσει ελεύθερο το σκύλο, το λαγό, τον ταύρο

Και λάμπουνε τα ζώα ζεστά στη μέρα την κλειστή
κι όλα μαζί πλοκάμων κόμποι και σφιγμένα μέλη,
δόντια σε δυο βατόμουρα, και θάμνοι αγκαθεροί,
και δάχτυλα χαϊδεύοντας το φως σαν ένα χέλι
χρυσό, που τρύπησε τον άσπρο θόλο τ’ ουρανού—

κι όλα μαζί λικνίζουνται στην άκρη της αβύσσου,
χωρίς εγώ, χωρίς ειρμό, κι οι κορφές του βουνού
που ξύπνησαν τόσο σκληρές· και το γλυφό κορμί σου
χορεύοντας, πεθαίνοντας, χορεύοντας ξανά
και το καλάμι καρφωμένο στ’ οργισμένο δέλτα…

…βαθύ… πουλί… χιμώ… λαβή… τυφλή… λαβώ… λαβ… λα…
…βύρινθος… άλφα… βήτα… γάμα… δέλτα…"


Το 1930 ο γάλλος Albert Charles Paul Roussel γράφει μουσική για το ομώνυμο μπαλέτο, την οποία αργότερα μετέτρεψε σε δυο ορχηστρικές σουίτες.
Ακούμε ολοκληρωμένη τη 2η:



Στην  εκδοχή, που αναφέρει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο Θησέας αντέδρασε στη θέληση του Διόνυσου, αλλά ο θεός επέμενε, δηλώνοντας την υπεροχή του λόγω της θεϊκής του ιδιότητας. Φοβούμενος τις συνέπειες της τιμωρίας του θεού, ο Θησέας αναγκάστηκε να φύγει. Στη συνέχεια ο Διόνυσος πήγε κοντά στην Αριάδνη,λέγοντάς της λόγια αγάπης .

Όταν τον ρώτησε για το Θησέα εκείνος απάντησε ότι είχε φύγει και της έδωσε να πιει κρασί από ένα χρυσό κύπελλο.

"Βάκχος και Αριάδνη", Τιντορέτο-Παλάτι Δόγηδων, Βενετία 

Της πρόσφερε ένα χρυσό στεφάνι, έργο του Ήφαιστου, με πολύτιμα πετράδια με τη μορφή  εννέα αστεριών. Ηταν τόσο λαμπρό ώστε οι θεοί το έβαλαν στον ουρανό να λάμπει πλάι στα άλλα αστέρια και το ονόμασαν αστερισμό της Αριάδνης.

"Βάκχος και Αριάδνη" Τιτσιάνο-National Portrait Gallery, Λονδίνο
Ούσα θυμωμένη με τον Θησέα, η Αριάδνη αποδέχθηκε την πρόταση του Διονύσου. Εκείνος την πήρε στο Δρυό βουνό, που σήμερα ονομάζεται βουνό Κόρωνος. Από εκεί έφυγαν για τον Όλυμπο...
Η θνητή Αριάδνη έφθασε έτσι να γίνει αθάνατη σύζυγος θεού.



















"Ο Θησέας εγκαταλείπει την Αριάδνη"
Η τοιχογραφία αριστερά από την οικία του L. Caecilius Jucundus και δεξιά από την οικία του Μελέαγρου στην Πομπηία, (1ος αι. μ.Χ.) - Νάπολη, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο


Άλλη παραλλαγή θέλει το Θησέα να εγκαταλείπει την Αριάδνη στην Νάξο, επειδή  αγαπούσε  την Αθηναία Αίγλη.Η Αριάδνη αρρώστησε βαριά από τη θλίψη της και την έκανε καλά η  Αφροδίτη, αφού τη μετέφερε στην Κύπρο.Ομως στο τέλος δεν άντεξε τον πόνο, αυτοκτόνησε ή έγινε βράχος.

Η Αριάδνη εγκαταλειμμένη στη Νάξο, W.Waterhouse

Άλλη εκδοχή λέει ότι την σκότωσε η Άρτεμις επειδή ζευγάρωσε με τον Θησέα ιερόσυλα μέσα στο ιερό της. Αποκτά δε, γιους με τον Θησέα, που συχνά αναφέρονται σαν καρπός της ένωσής της με τον Διόνυσο: Στάφυλος και Οινοπίων.

"Η ωραία Αριάδνη, θυγατέρα του σκληρού Μίνωα, που τα παλιά τα χρόνια ο Θησέας γυρίζοντας από την Κρήτη στους καρπερούς τους κάμπους των ιερών των Αθηνών μαζί του την επήρε. 
Αλλά δεν πρόλαβε να την χαρεί, επειδή προτού δική του την κάνει, η Άρτεμη τη σκότωσε στο νησάκι Δία (= η Νάξο), σύμφωνα με επιθυμία του Διονύσου", 

αυτά μας λέει ο Όμηρος στην Οδύσσειά του για την κρητικοπούλα Αριάδνη...

"Η κοιμώμενη Αριάδνη"-Βατικανό
Θέλοντας να προσεγγίσουμε το μύθο με βάση τα σύμβολα, μπορούμε να πούμε πως, αφού η Αριάδνη στο τέλος του μύθου δεν νυμφεύεται τον ανθρώπινο εραστή, αλλά τον θεϊκό και λαμβάνοντας υπόψη και την ετυμολογία του ονόματος : Αριάδνη - Αριάγνη =  η πιο αγνή, μπορούμε να κάνουμε αρκετές σκέψεις πάνω σε αυτή τη λεπτομέρεια του μύθου.

Ο λόγιος και μελετητής των κλασικών γραμμάτων Gilbert Murray σημειώνει:

"Όλοι οι αληθινά πιστοί ταυτίζονται κατά μια μυστικιστική έννοια με το Θεό, ξαναγεννιούνται και είναι Βάκχοι. Η τελείως αγνή ψυχή καταλαμβάνεται ολοκληρωτικά από το Διόνυσο, τον εσωτερικό θεό και καθίσταται η ίδια θεός."

Ο απελπισμένος και προδομένος έρωτας από τη μια και ο ανέλπιστα ξανακερδισμένος, ο δοξαστικά λυτρωτικός με Θεϊκό χιτώνα από την άλλη. Κινώντας οι δύο εραστές της, θνητός και αθάνατος, τα νήματα της ερωτικής της μοίρας, την ανυψώνουν ο καθένας με τον τρόπο του, σε σύμβολο ερωτικό και ακραία φορτισμένο.

Και τίθεται το ερώτημα:
Τι θα ήταν αλήθεια το Διονυσιακό σμίξιμο χωρίς την εγκατάλειψή της από τον θνητό εραστή; 
Η απάντηση ας δοθεί απ'τον καθένα μας...
Όλοι, όμως θα συμφωνήσουμε πως η Αριάδνη ενσαρκώνει στους αιώνες το αρχέτυπο της εγκαταλειμμένης ερωμένης. Της γυναίκας που δόθηκε άνευ όρων και προδόθηκε κυριολεκτικά ανυποψίαστη.

"Η εγκαταλελειμμένη Αριάδνη", Evelyn De Morgan

Θα σας αφήσω με κάτι ποιητικό, αλλά εμποτισμένο και με Νιτσεϊκή σκέψη.
Κατά το Νίτσε, ο μίτος της Αριάδνης είναι το τραγούδι που ο Διόνυσος της ψιθυρίζει στο αυτί... 
η έλλογη σκέψη, ο σοφός λόγος...

Γράφει, λοιπόν ο Νίτσε στην ποιητική του συλλογή "Διθύραμβοι του Διονύσου":

"Λογικέψου, Αριάδνη!...
Έχεις μικρά αυτιά, έχεις τα αυτιά μου:
βάλε μέσα τους ένα σοφό λόγο! 
Αν είναι να αγαπήσει κανείς τον εαυτό του,
δεν πρέπει να τον μισήσει πρώτα;...
Είμαι ο λαβύρινθός σου...]

Είναι τα λόγια που της λέει όταν παραδομένη στον πόνο και την οδύνη παραληρεί:

"Ποιός με ζεσταίνει, ποιος μ'αγαπά ακόμα;
Σαν ετοιμοθάνατη, έτσι πλαγιάζω,ω άγνωστε θεέ...
Γιατί να με βασανίζεις,ω θεέ χαιρέκακε;
Τι με καλείς μέσα σε τούτο το μεσονύχτι;
Με ακούς να ανασαίνω;Θες στην πιο μυστική,να ανεβείς, σκέψη;
[...]
"Έλα πίσω!Με όλα σου τα μαρτύρια!
Γύρνα πίσω, άγνωστε θεέ μου, πόνε μου!
ευτυχία στερνή μου!..."

Ο  μεταφυσικός λόγος της ποίησης του Νίτσε, που αποτυπώνει την πορεία προς τη λύτρωση και τη θριαμβική έξοδο από τον λαβύρινθο...

"Θρίαμβος του Διόνυσου και της Αριάδνης", Ανιμπάλε Καράτσι  / Τοιχογραφία-Palazzo Farnese, Ρώμη

Ένα αριστουργηματικό απόσπασμα από την καντάτα του Χάυντν: "Arianna a Naxos", ένας σπαρακτικός μουσικός μονόλογος, στον οποίο η Αριάδνη εξομολογείται τον έρωτά της για τον Θησέα μέσα σε πλήρη θλίψη  και οδύνη, όταν ανακαλύπτει την εγκατάλειψή της και την προδοσία της εξιδανικευμένης αγάπης της!

"A che morir vorrei in sì fatal momento - Και να!πεθαίνω σε στιγμή μοιραία!"

 "A che morir vorrei in sì fatal momento,
 ma al mio crudel tormento
 mi serba ingiusto il ciel.
 Misera abbandonata non ho chi mi consola.

 Chi tanto amai s'invola barbaro ed infedel.

Ω!Τούτη να πέθαινα τη μοιραία στιγμή!
Μα, οι θεοί αδυσώπητα με βασανίζουν!
κι η δυστυχία μου μακραίνει...
Φτωχή καρδιά μου σ'εγκατέλειψαν, χωρίς κανείς να σε παρηγορήσει!

Αγάπη μου, έφυγες!Αγάπη μου, σκληρή κι ανάλγητη!"









"ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ-Ήρωες"Ι.Κακριδή, Βικιπαίδεια,
http://www.greek-language.gr/ , http://www.poiein.gr/archives/26880
http://liantinis.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=57
http://mythosofsysifus.blogspot.co.uk/2007/09/blog-post_3992.html
http://www.greek-language.gr/Resources/ancient_greek/library/browse.html?text_id=2&page=19

"Ενρίκο Καρούζο, το μεγαθήριο του λυρικού τραγουδιού"


O Caruso στο ρόλο του Lionell από την όπερα "Μάρθα" του F.Flotow  

Γεννήθηκε σαν σήμερα 25 του Φλεβάρη το 1873.
Υπήρξε ο δημοφιλέστερος τενόρος στην ιστορία του λυρικού θεάτρου στις δυο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.Τον είπαν "θρύλο", τον είπαν "γίγαντα"!

Από τα φετίχ του τα φιλέτα αντζούγιας, που τα κρεμούσε στο λαιμό του σαν φυλαχτό για να προστατεύει τη φωνή του, καθότι αθεράπευτα προληπτικός!

Αυτοδημιούργητος, χωρίς διασυνδέσεις και "μεγάλες" γνωριμίες, στηριζόμενος μόνο στο ταλέντο του κατάφερε από φτωχόπαιδο στη Νάπολη, που για να επιβιώσει έκανε τον "τραγουδιστή του δρόμου", να γίνει ο διασημότερος οξύφωνος της εποχής του!

Ο Καρούζο είναι αυτός, που αγόρασε καινούργια παπούτσια στα δεκαοχτώ του με το χρηματικό έπαθλο από  διαγωνισμό τραγουδιού, κατάφερε να αποκτήσει απαράμιλλη δόξα και χρήματα, τόσα, που ανέθεσε στο Tiffany  να φτιάξει ένα ολόχρυσο μετάλλιο 24 καρατίων με  το προφίλ του στη μια πλευρά και στην άλλη τη μούσα Ευτέρπη με την άρπα της, προστάτιδα της Μουσικής!





















Κάποιος, μπορεί να σκεφτεί πράξη ματαιοδοξίας...Ίσως...
'Ομως το ίδιο μετάλλιο το  έκανε δώρο στον ιμπρεσσάριό του για να του εκφράσει την τεράστια ευγνωμοσύνη του για τις υπέρογκα αμειβόμενες παραστάσεις στη Μετροπόλιταν Όπερα!

Πλούσια, ώριμη φωνή!Μια φωνή που ανέσυρε τη Ναπολιτάνικη φλόγα και σπιρτάδα!

Καρριέρα, δόξα και φήμη!
Αν και κάποτε διαταράχθηκε η αγάπη και η λατρεία , που του έδειχνε το κοινό, όταν κατηγορήθηκε πως τσίμπησε τα οπίσθια μια παντρεμένης κυρίας!

Ήπιος σαν χαρακτήρας, πράος, σχεδόν άνευρος, τόσο, που στο μεγάλο σεισμό του Σαν Φραντσίσκο το 1906 δείπνησε μετά το συμβάν ατάραχος, γλείφοντας το πιάτο του και αφήνοντας στο σερβιτόρο γερό φιλοδώρημα!!!



Λάτρης του στυλ και της άψογης εμφάνισης, πάντα κόντρα ξυρισμένος με το μεσάτο κοστούμι του, το ασορτί μαντηλάκι στο πέτο, το περίτεχνο μπαστούνι του και το χαρακτηριστικό καβουράκι!


Με το ωραίο φύλλο τα πήγαινε περίφημα, αν και δεν ήταν εξαιρετικά εμφανίσιμος, ιδιαίτερα στις νυμφευμένες αιθέριες υπάρξεις!

Και πώς να γινόταν το αντίθετο, φίλοι μου;
Μάλλον είχε τον τρόπο του...
Μην ξεχνάμε και το "τσίμπημα στα οπίσθια", που είχε προηγηθεί κάποια χρόνια νωρίτερα!


Δέκα χρόνια σχέση και δυο γιοί με την κατά μια δεκαετία μεγαλύτερή του σοπράνο Anta Giachetti, που για χάρη του παράτησε τον βιομήχανο σύζυγό της!

Δεν παντρεύτηκαν ποτέ!








Αντίθετα στα σκαλιά της εκκλησίας ανέβηκε με μια 25χρονη, με την οποία απέκτησε μια κόρη και μαζί της έμεινε ως το τέλος της ζωής του.



Το χόμπυ, που είχε από μικρός να συλλέγει γραμματόσημα και κέρματα το συνέχισε και μεγάλος.

Επίσης του άρεσε να ζωγραφίζει και να φτιάχνει καρικατούρες των φίλων, των συναδέλφων του, ακόμα και δικές του.

Στη διπλανή εικόνα ο Καρούζο, στο ρόλο του Δον Χοσέ στην Κάρμεν του Μπιζέ. (Σκίτσο, που έκανε ο ίδιος)



Ήταν επιλογή πολλών συνθετών για να υποδειθεί ρόλους σε πρωτοεμφανιζόμενα έργα τους!Ιδιαίτερα τον αγαπούσε και τον θαύμαζε ο ιταλός Francesco Cilea, που του ανέθεσε πρωταγωνιστικούς ρόλους σε δυο πρεμιέρες μελοδραμάτων του : την "Αrlesiana" και την "Adriana Lecouvreur".

Η δεύτερη έκανε πρεμιέρα στο Μιλάνο το 1902.Λίγες βδομάδες μετά, ο μεγάλος τενόρος ηχογράφησε  την άρια "No, piú nobile".
Στο πιάνο τον συνοδεύει ο  συνθέτης Cilea.Μια ηχογράφηση, ΙΣΤΟΡΙΚΗ!!


Στο ρόλο του Canio

Από τους πιο διάσημους ρόλους του ήταν  ρόλος του Canio στους "Παλιάτσους" του Λεονκαβάλο.

Ο Καρούζο ήταν ο πρώτος σταρ στην ιστορία ηχογραφήσεων, τις οποίες ξεκίνησε το 1902.

Από τις εγγραφές του, που άφησαν εποχή, η άρια "Vesti Le gubba" από  τους "Παλιάτσους".
Δίσκος, που πούλησε 1.000.000 αντίτυπα, νούμερο υπερβολικότατο για κείνη την περίοδο!


"Βάλε το κοστούμι"!
Ισως η πιο συγκινητική άρια στο οπερατικό ρεπερτόριο!

Τραγουδιέται, όταν ο Canio ανακαλύπτει την απιστία της γυναίκας του, αλλά παρ 'όλα αυτά θα πρέπει να προετοιμαστεί για την απόδοσή του ως  κλόουν, επειδή "η παράσταση αρχίζει"!

Ο πόνος του αποτυπώνεται βαθιά στην άρια αυτή, που εξηγεί έντονα την έννοια της "τραγικότητας ενός παλιάτσου"..., που χαμογελά εξωτερικά αλλά η ψυχή κλαίει γοερά!

"Vesti la giubba e la faccia infarina.
La gente paga, e rider vuole qua...
[...]
Tramuta in lazzi lo spasmo ed il pianto..."

"Βάλε το κοστούμι!
Οι άνθρωποι πληρώνουν, και θέλουν να γελούν.
Μετατρέπεται σ' αστείo, το δάκρυ κι ο λυγμός..."







Αγαπούσε το καλό φαγητό και τα βαριά τσιγάρα.

Κάπνιζε εξήντα τσιγάρα την ημέρα!
Κάτι, που τα τελευταία χρόνια της ζωής του επιδείνωσε το ήδη επιβαρυμένο αναπνευστικό του.

Πέθανε το 1921 σε ηλικία 48 ετών από βρογχοπνευμονία.




Ο τραγουδοποιός Λούτσιο Ντάλα αφιερώνει τη σύνθεσή του , που έχει τίτλο το όνομά του στον αείμνηστο τενόρο-γίγαντα της ιταλικής όπερας, "Καρούσο"!

Το τραγούδι, με έντονο λυρισμό, εκφράζει πόνο και μελαγχολία για απραγματοποίητες επιθυμίες, ίσως για να ταυτιστεί και να αποδώσει τη σκληρή ζωή του μεγάλου τενόρου...
Στο ρεφραίν, το ρομαντικό "σ'αγαπώ", αόριστο ως προς τον αποδέκτη, αφού δεν καθορίζεται αν ο μουσικός αναφέρεται στη γυναίκα ή την κόρη του.

Στο βίντεο βλέπουμε τρία μεγαθήρια επί σκηνής!
Δύο ορατοί και ένας αόρατος.
Αείμνηστος Παβαρότι, Λούτσιο Ντάλα και ο μύθος-ερέθισμα γι'αυτό το τραγούδι Ενρίκο Καρούσο.

Μόντενα  1992."Caruso" / Λούτσιο Ντάλλα-Λουτσιάνο Παβαρότι

"Qui dove il mare luccica E tira forte il vento
Sulla vecchia terazza Davanti al golfo di surriento
Un uomo abbraccia una ragazza Dopo che aveva pianto
Poi si schiarisce la voce E ricomincia il canto

Sent il dolore della musica E si alzo dal pianoforte
Ma quando vide uscire la luna da una nuvola 
Gli sembro piu dolce anche la morte

Te voglio bene assai!Ma tanto tanto bene sai!..."


"Εδώ, που η θάλασσα λάμπει και κραυγάζει ο άνεμος
στην παλιά βεράντα, στον κόλπο του Σορρέντο
Ενας άντρας αγκαλιάζει μια κοπέλα δακρυσμένη
Καθαρίζει τη φωνή του και αρχίζει το τραγούδι...

Νοιώθει της θλίψης μουσική κι είπε να σηκωθεί απ'το πιάνο
αλλ'όταν είδε να προβάλει το φεγγάρι απ'το σύννεφο
του φάνηκε γλυκιά η όψη του θανάτου!
Σ'αγαπώ, τόσο, μα τόσο πολύ!..."



Tuesday, 24 February 2015

"Γρηγοριανό ημερολόγιο - Γρηγοριανό μέλος"


Γλυπτό, που παριστά τον εορτασμό για την υιοθέτηση του Γρηγοριανού ημερολογίου.

To Γρηγοριανό ημερολόγιο είναι το ημερολόγιο που χρησιμοποιείται στο Δυτικό Κόσμο.
Θεσπίστηκε σαν σήμερα 24 Φεβρουαρίου του 1582 από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ΄, από τον οποίο πήρε το όνομά του.
Το Γρηγοριανό ημερολόγιο επινοήθηκε γιατί σύμφωνα με το Ιουλιανό, η εαρινή ισημερία μετατοπιζόταν κατά μία μέρα κάθε 128 χρόνια, γεγονός μη επιθυμητό.
Έτσι, αντικαταστάθηκε από το Γρηγοριανό, σύμφωνα με το οποίο η εαρινή ισημερία μετατοπίζεται μόλις μία ημέρα κάθε 3.300 χρόνια.

Πορτραίτο του πάπα Γρηγορίου XIII, Lavinia Fontana

Όταν η Αγγλία πέρασε στο Γρηγοριανό ημερολόγιο το 1752, περίπου 170 χρόνια μετά τη θέσπισή του από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ', ο Βενιαμίν Φραγκλίνος έγραψε:

"Είναι ευχάριστο για έναν ηλικιωμένο άνδρα να μπορεί να πέσει στο κρεβάτι στις 2 Σεπτεμβρίου και να μη χρειαστεί να σηκωθεί ως τις 14 Σεπτεμβρίου".

Η Ελλάδα, τελευταία από όλα τα κράτη της Ευρώπης υιοθέτησε το Γρηγοριανό ημερολόγιο.
Ήταν 16 Φλεβάρη του 1923, που τέθηκε και στην χώρα μας σε ισχύ το νέο Ημερολόγιο, μέρα που μετονομάστηκε σε 1η Μαρτίου.

-----



Aπό έναν άλλο Πάπα, όμως, τον Πάπα Γρηγόριο τον Α΄τον Μέγα, πήρε το όνομά του και το γνωστό στη Μουσική "Γρηγοριανό Μέλος", το σύνολο των θρησκευτικών μελωδιών της Δυτικής Εκκλησίας.

Δεν στηρίζεται σε κανόνες της Αρμονίας και της Αντίστιξης, αφού είναι μονοφωνικό, μονωδικό και με ελεύθερο ρυθμό, χορικό τραγούδι .

Χωρίς κανονικό μέτρο, το Γρηγοριανό μέλος ακολουθεί το ρυθμό των λέξεων, οι οποίες είναι από τη Βίβλο και ιδίως από τους Ψαλμούς.
Τραγουδιέται από χορωδία, σολίστες και με εναλλαγή ημιχορίων.






Με απλή, λιτή φωνητική γραμμή, ουσιαστικά, είναι λατρευτικό μέλος  καμωμένο για το Λατινικό κείμενο.
Τα δομικά στοιχεία (συλλαβή, λέξη και πρόταση) συνυπάρχουν σε μια στενή σχέση με τα στοιχεία της μελωδικής γραμμής.

Για αυτή του την τελειότητα το Γρηγοριανό Μέλος αποτελεί έκφραση μιας βαθειάς πνευματικότητας, αλλά είναι και ένας ανεκτίμητος μουσικός  θησαυρός!

Του Γρηγοριανού Μέλους είχε προηγηθεί το Αμβροσιανό Μέλος (4ος αι.)




Από τις παλαιότερες γρηγοριανές μελωδίες θεωρείται το απολυτίκιο :

 "Gaudeamus omnes  in Domino  - Ας χαρούμε εν Κυρίω!".

Παρτιτούρα του απολυτικίου πριν την καθιέρωση του πενταγράμμου, γραμμένο στην τετράγραμμη μουσική σημειογραφία.

Ο Πάπας Γρηγόριος ο Μέγας, είναι γνωστός στην  Ορθόδοξη Εκκλησία ως Άγιος Γρηγόριος, ο Διάλογος, προσωνυμία, που του δόθηκε εξαιτίας του ομώνυμου έργου του ("Liber Dialogorum" - Βιβλίο Διαλόγων).


"Gaudeamus omnes in Domino diem festum celebrantes
sub honore Benedicti abatis de cujus solemnitate gaudent
angeli et collaudant Filium Dei"

Ψαλμός 47,2         
"Μέγας Κύριος καὶ αἰνετὸς σφόδρα ἐν πόλει τοῦ Θεοῦ ἡμῶν, ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ"
"Μέγας είναι, ο Κύριος και άξιος να υμνολογείται ακαταπαύστως με το παραπάνω από όλους μας εις την πόλιν του και στον ιερόν λόφον της Σιών"




Monday, 23 February 2015

"Ο ΚΙΝΕΖΙΚΟΣ ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ"



"Όταν η γιορτή του κρύου ξεκινά στο τρίτο φεγγάρι, 
τα αγόρια θα περιφέρονται στις όχθες του ποταμού BaiLang 
και θα πετούν χαρταετούς
τα κορίτσια θα τραγουδούν και θα λικνίζονται  στον αέρα. 
Την άνοιξη το γρασίδι είναι ήδη καταπράσινο 
και πολλά χελιδόνια επιστρέφουν..."

(από ποίημα του Guo Lin)

Ο χαρταετός, γνωστός από την αρχαιότητα λέγεται πως επινοήθηκε από τους Κινέζους.
Μάλιστα, παίρνοντας αφορμή από το πιο πάνω ποίημα, όπως και άλλα ποιήματα και λογοτεχνικές αναφορές αυτής της περιόδου συμπεραίνουμε πως οι πρώτοι κινέζικοι χαρταετοί εμφανίστηκαν στην ανατολική Κίνα(ο BaiLang είναι ποτάμι της ανατολικής περιοχής Shandong).

Weifang-Μουσείο χαρταετού


Μια από τις πόλεις του, η Weifang, φιλοξενεί το Μουσείο
Χαρταετού και το Διεθνές Φεστιβάλ Χαρταετού γι'αυτό θεωρείται Παγκόσμια Πρωτεύουσα Χαρταετού.




Διάβασα πως σ'αυτή την πόλη το 475 π.Χ., φτιάχτηκε από μπαμπού ο πρώτος χαρταετός για στρατιωτικούς σκοπούς.
Kάτι σαν συσκευή επείγουσας προειδοποίησης, που πέταξε προκειμένου να κάνει έκκληση για βοήθεια...
Κατόπιν κατασκεύαστηκαν και για ψυχαγωγία.Τρία ψηλόλιγνα καλάμια από μπαμπού ντυμένα με χαρτί και μετάξι, που αφθονούσε στην περιοχή...



Η κατασκευή του χάρτινου πουλιού είναι τέχνη και οι κινέζοι είναι γνωστοί για την καλλιτεχνία τους.

Έτσι, οι χαρταετοί τους έχουν όμορφα, ασυνήθιστα και παράξενα σχήματα και σχέδια...

Πεταλούδες, χελώνες, λωτούς  ... κινεζικά σύμβολα της "τύχης" ή της "μακροζωίας".



Όλοι δημιουργούνται με λεπτή χειροτεχνία και είναι πανέμορφοι!Φυσικά την πρωτοκαθεδρία έχει η μορφή του αγαπημένου τους συμβόλου, του Δράκου!

Θα του δώσω και όνομα:
"ο Δράκος των Αιθέρων"!

Επιδεικτικός και τεράστιος χαρταετός, με κεφάλι δράκου και πολλά - πολλά πόδια ανεμίζει και σκορπά χαρά σε μικρούς και μεγάλους!

Λέγεται πως στη Weifang  ο Μάρκο Πόλο, το 1282, είδε το πέταγμα του χαρταετού.

Σύμφωνα με το ημερολόγιο ταξιδιού του αναφέρεται σε μια παράδοση για τον έλεγχο του ανέμου με ένα χαρταετό, προκειμένου να καθοριστεί εάν η χρονική στιγμή ήταν η κατάλληλη για  ταξίδι ...
Ενας ναύτης με ένα μεγάλο αετό ανέβαινε στην  πρύμνη ενός πλοίου που δεν  ήταν αγκυροβολημένο, ώστε να "οδηγείται από τον άνεμο".
Αν ο αετός  πέταγε ψηλά και ευθεία, ήταν σημάδι θετικό και το ταξίδι ξεκινούσε, αλλιώς όχι.

Ο Μάρκο Πόλο ήταν εκείνος, που επιστρέφοντας έφερε και έκανε γνωστό  στην Ιταλία το χαρταετό.
Χάρη στο Δρόμο του Μεταξιού, ο κινέζικος αετός έγινε γνωστός σε όλη την Ευρώπη!





http://traditions.cultural-china.com/en/213T278T1232.html
http://www.sundaphotography.com/libraries/china.html
http://www.designkites.com/wp/2008/04/25th-weifang-4th-international-kite-festival/
https://www.travelblog.org/Photos/1429552

Sunday, 22 February 2015

"ΜΟΤΣΑΡΤ-ΣΟΠΕΝ-ΣΟΥΜΑΝ...πώς συνδέονται αυτοί οι τρεις;/ La ci darem la mano"




Δύο είναι οι πιθανές ημερομηνίες γέννησης του Φρειδερίκου Σοπέν: 1η Μάρτη του 1810 ή η σημερινή 22 Φεβρουαρίου.
Έτσι, σκέφτηκα να σας καλησπερίσω με ένα έργο του, που δεν το ακούμε συχνά.

Βιρτουόζος του πιάνου ο ίδιος, του έχει αποδοθεί ο τίτλος του "ποιητή του πιάνου".
Όμως έγραψε και ορχηστρικά έργα.

Ένα από αυτά είναι οι "ΠΑΡΑΛΛΑΓΕΣ πάνω σε ένα θέμα του Μότσαρτ" για πιάνο και ορχήστρα.

Είναι το πρώτο έργο του αυτής της κατηγορίας γραμμένο το 1829 σε ΣΙ ύφεση Μείζονα και εμπνευσμένο από το ντουετίνο "La ci darem la mano" από την πρώτη πράξη της όπερας του  Μότσαρτ "Don Giovanni".

Στο έργο αυτό ο Σοπέν φανερώνει το θαυμασμό του για τον Μότσαρτ, συναίσθημα, που του εμφύσησε ο πρώτος δάσκαλός του στο πιάνο στην Πολωνία.

Οι παραλλαγές αυτές του Σοπέν συνδέονται και με τον αγαπημένο μας, επίσης ρομαντικό συνθέτη Ρόμπερτ Σούμαν, και συνομήλικο του Σοπέν.

Ο Σούμαν εκτός από συνθέτης ήταν και αξιόλογος μουσικοκριτικός.Διατηρούσε και στήλη σε μεγάλη εφημερίδα της Λειψίας.
Έτσι, το 1831 ενθουσιασμένος και γοητευμένος από το συνάδελφό του, αναφερόμενος σε αυτό το έργο του Σοπέν, ανάμεσα στα άλλα αναφέρει και τα αθάνατα λόγια:

"Hut ab, Ihr Herren, ein Genie-Βγάζω το καπέλο μου, κύριοι!Πρόκειται για μια ιδιοφυία!"






Το σχετικό απόκομμα της εφημερίδας "Allgemeine musikalische Zeitung" με ημερομηνία 7 Δεκέμβρη 1831.


(Mη σας κάνει εντύπωση το όνομα του αρθρογράφου K.Schumann.Πρόκειται περί τυπογραφικού λάθους).








Στο έργο του ο Σοπέν επιλέγει απλά να επικεντρωθεί στην αθωότητα και το ρομαντισμό του ντουέτου.
Το έργο ξεκινά με μια εισαγωγή με αραιά τα μελωδικά στοιχεία του περίφημου "La ci darem la mano".
Ακολουθεί μια μάλλον απλή απόδοση του θέματος από το πιάνο (διακρίνεται διαυγώς στο 5:46 του βίντεο, που ακολουθεί).
Οι μετέπειτα παραλλαγές δεν υστερούν σε χρώμα, κέφι και ενέργεια, ώσπου το έργο ολοκληρώνεται με το θέμα να παίρνει η ορχήστρα, προσφέροντας μια άλλη άποψη, που δίνει ανάσα στο ρυθμό και διέξοδο χαλάρωσης.

Chopin - Variations on "Là ci darem la mano"/ Claudio Arrau -London Philharmonic Orchestra



Στο βίντεο, που ακολουθεί μπορείτε να παρακολουθήσετε και το πολυαγαπημένο ντουέτο από την όπερα του Μότσαρτ σε μια παραγωγή με την Ορχήστρα  της Σκάλας του Μιλάνου και διευθυντή της τον  Ρικάρντο Μούτι:





Θα πρέπει να πούμε πως είχε προηγηθεί ο Μπετόβεν όταν το 1795 εμπνεύστηκε από το θαυμάσιο ντουετίνο και έγραψε τις ομώνυμες παραλλαγές του σε ΝΤΟ Μείζονα για δύο όμποε και αγγλικό κόρνο .



Τέλος, εμφανίζεται και στον Μπερλιόζ στις "Αναμνήσεις από τον Δον Ζουάν":





Βιβλιοθήκη Παν/μίου Yale http://www.library.yale.edu/musiclib/exhibits/chopin/schumann_zeitschrift.html

Friday, 20 February 2015

"Και κάτι ακόμα για το Καρναβάλι"

Διανύουμε την "Tυρινή", την τελευταία βδομάδα της Αποκριάς.
Aν και μακριά από τη γενέτειρά μου, που κινείται σε ξέφρενους ρυθμούς αυτή την περίοδο, νοερά βρίσκομαι εκεί και νοιώθω οι "μασκαράδες" της να' χουν σταματήσει με την ένταση, το σκέρτσο και το μπρίο τους, τους δείκτες στης πλατείας Τριών Συμμάχων, το ρολόι!

"Carnival Romance", Alex Levin

Μακριά από ήχους, εικόνες, αισθήσεις και τις ασύγκριτες καρναβαλικές εµπειρίες ανοίγω το λάπτοπ κι αρχίζω να δίνω γραμματικό σχήμα σε σκέψεις για την φαντασμαγορική αυτή γιορτή, το ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ...

Συλλαβές, λέξεις, προτάσεις με οδηγούν στο πατρικό της σπίτι...Αλήθεια, από πού κρατά η σκούφια του εύθυμου καρναβαλιού;
Κι όταν λέω "καρναβάλι"  και πατρικό σπίτι, εννοώ τη λέξη και την ετυμολογία της, αντίστοιχα!

"Carnival Echo",  Alex Levin

Δάνειο από την ιταλική  "carnevale" , το "καρναβάλι.
carnem (κρέας) levare (σηκώνω, αφαιρώ), δηλαδή αποχωρισμός από το κρέας.

Από τα ιταλικά η λέξη διεθνοποιήθηκε και πέρασε σε πολλές ακόμα ευρωπαϊκές γλώσσες.
Το χαρούμενο και κεφάτο καρναβάλι, που μας εισάγει στην Σαρακοστή, είναι ο αποχαιρετισμός στην κατανάλωση κρέατος.
Ανάλογη άλλωστε είναι και η ελληνική ονομασία: Από-κρεω.

Κάποιοι ξένοι λαογράφοι, πάλι, υποστηριζουν πως αυτή η ετυμολογία δεν είναι σωστή γιατί πρωταρχικό γνώρισμα της γιορτής αυτής δεν είναι η αποχή αλλά η υπερκατανάλωση και το πλούσιο φαγοπότι!Υποστηρίζουν, λοιπόν πως η  λέξη  πρέπει να προέρχεται από τις λέξεις "ΚΟΡΝ", δηλαδή κέρατο, και "ΒΑΑΛ ή ΒΗΛΟΣ", που ήταν η επίσημη ονομασία του Θεού-Βοδιού.

Αντίθετα, πάντως με την ετυμολογία, που δεν ακολουθεί σταθερή εκτίμηση από τους ειδικούς, σταθερότατη και αμείωτη είναι η αγάπη για τη χαρούμενη ,ετήσια γιορτή, το κέφι και το γέλιο, που σκορπίζει απλόχερα!



Οι Rondο Veneziano είναι μια ιταλική ορχήστρα δωματίου, που ειδικεύεται στην μπαρόκ μουσική, ενσωματώνοντας σ'αυτή στοιχεία της ροκ και της τζαζ.
Η ορχήστρα παραπέμπει σε ονειροπολήσεις, στις ουτοπικές και γεμάτες ρομαντισμό εποχές καθώς τα μέλη της συχνά παρουσιάζονται με ενδυμασίες και κώμη, εποχής μπαρόκ...

Το 1983 κυκλοφόρησαν το άλμπουμ τους "Venice in Peril" ως μέρος μιας διεθνούς εκστρατείας για τη σωτηρία από τη βύθιση στη λιμνοθάλασσα, της "Γαληνοτάτης" Βενετίας.

Από τα πιο γνωστά κομμάτια του άλμπουμ η "Serenissima", που στο βίντεο, που ακολουθεί συνοδεύει εξαιρετικές δημιουργίες με βενετσιάνικες μάσκες του ουκρανού Alex Levin


"Carnival Casanova", Alex Levin

Έναν καλλιτέχνη, που παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει προκαλέσει θαυμασμό παγκοσμίως!
Ανάμεσα στους φανατικούς θαυμαστές του και οι διάσημοι : Μαντόνα και Ρίτσαρντ Γκηρ!

Η μάλλον σουρεαλιστική τεχνική του με υλικά όπως η τέμπερα και το λάδι αναμειγνύεται με πρωτοτυπία με την τεχνική του 16ου αιώνα, πάνω σε θέματα παρελθοντικής μνήμης, όπως η εξαιρετική σειρά:

"Η Βενετία μέσα από τη μάσκα".

ΚΑΛΕΣ ΑΠΟΚΡΙΕΣ!!!


Rondo Veneziano - "La Serenissima" / Paintings : Alex Levin 


Tuesday, 17 February 2015

"Το πέταγμα του αγγέλου της Βενετίας"




Υδάτινη γοητεία και με παραμυθένια αύρα, η πόλη των καναλιών αποκτά ομορφότερη όψη την περίοδο του καρναβαλιού όπου τα σοκάκια, οι πλατείες, οι γέφυρες ακόμα και οι γόνδολες πλημμυρίζουν μασκοφορεμένους με περίτεχνα κοστούμια...
Αρλεκίνους, κολομπίνες, καζανόβες και μαύρα ντόμινο!
Γιορτή χωρίς τελειωμό, τα παλάτια και οι επαύλεις γεμίζουν από κείνους, που αναζητούν ξέφρενους ρυθμούς και ατέλειωτο κέφι!

Πολλά τα δρώμενα, που μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει αυτή την περίοδο στη Βενετία.
Η  Βενετία δεν είναι μόνο των γονδολιέρηδων, των στεναγμών και του ρομαντισμού!
Είναι και των αιωρούμενων αγγέλων!

Το "πέταγμα του αγγέλου" είναι η συναρπαστική πτήση από την κορυφή του Καμπανίλε στο κέντρο της πλατείας του Αγίου Μάρκου!

Παλιό έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο την τελευταία εβδομάδα του Καρναβαλιού.
Παράδοση πολλών αιώνων, ένα θέαμα εντυπωσιακό, που κάνει το πλήθος να κραυγάζει ενθουσιασμένο, καθώς παρακολουθεί τον "άγγελο" και την εναέρια διαδρομή του!


Ήταν στα μέσα του 1500 κατά τη διάρκεια της Αποκριάς όταν ένας νεαρός Τούρκος ακροβάτης λέγεται ότι κατάφερε κάτι ανήκουστο!

Πάνω  σε τεντωμένο σχοινί και  με τη βοήθεια μιας ράβδου για να ισορροπεί, ανέβηκε από μια αγκυροβολημένη γόνδολα στο καμπαναριό του Αγίου Μάρκου.
Ήταν μια  πράξη, που προκάλεσε το θαυμασμό των Ενετών, αλλά και του Δόγη, που από τότε καθιερώθηκε ως ετήσια καρναβαλική εκδήλωση με το όνομα "το Πέταγμα του Τούρκου"!

Αυτό, συνήθως γινόταν την τελευταία Πέμπτη της Αποκριάς, μπροστά σε  πλήθος κόσμου, τους ευγενείς και φυσικά το Δόγη!
Στα πλαίσια των μεταμφιέσεων ο ακροβάτης  φόρεσε και φτερά γι'αυτό  η πτήση μετονομάστηκε σε "Πτήση του Αγγέλου".


Εκτός από τη φορεσιά, άλλαξε και η διαδρομή.
Αφετηρία ήταν τώρα το Καμπαναριό και τερματισμός το Παλάτσο Ντουκάλε, όπου ο Δόγης περίμενε με λουλούδια, δώρα και φυσικά  χρήματα για το θαραλλέο φτερωτό άγγελο!

Δυστυχώς, δεν έλειψαν και τα ατυχήματα, γι 'αυτό υπήρξαν περίοδοι, που ο ακροβάτης αντικαταστάθηκε από ένα μεγάλο ξύλινο περιστέρι, που κατά τη διάρκεια καθόδου του και στα μισά περίπου της διαδρομής  άνοιγε η κοιλιά του, απ'όπου απελευθερώνονταν πολύχρωμα, η χαρά και το κέφι!
Αμέτρητες ποσότητες από κομφετί σκορπίζανε χαμόγελα και ανεξάντλητη ευθυμία!
Είναι η εποχή, που η πτήση του Τούρκου ξαναβαφτίζεται και παίρνει το όνομα "πτήση του Περιστεριού".


Με την αναβίωση του εθίμου, επανήλθε ο ακροβάτης, άντρας ή γυναίκα, δεμένος όμως για λόγους ασφαλείας, που όμως δε μειώνει σε τίποτα το φαντασμαγορικό της εκδήλωσης, με την αδρεναλίνη να παραμένει και πάλι σε υψηλότατα επίπεδα!

Με το βλέμμα στραμμένο προς το καμπαναριό του Αγίου Μάρκου,  το πλήθος συνεχίζει να ζητωκραυγάζει, να χειροκροτεί καθώς το  "μηχανικό πουλί " πετά για να προσγειωθεί στο Παλάτι των Δόγηδων.
Στα μισά περίπου της διαδρομής εκτοξεύονται αμέτρητες ποσότητες καπνού και κομφετί, που λούζουν τους θαμώνες της πλατείας, σκορπίζοντας κέφι, χαρά και υπενθυμίζοντας πως το Καρναβάλι είναι ικανό να γυρίσει το χρόνο πίσω σε μια ατμόσφαιρα γιορτής, που η ανεμελιά , το κέφι, ο αυθορμητισμός, η εξωστρέφεια και η φαντασία σε κάνουν πάλι ΠΑΙΔΙ!!

Το φετινό "πέταγμα του αγγέλου"

"Il Volo dell’Angelo 2015":







Sunday, 15 February 2015

"Στον όμορφο Γαλάζιο Δούναβη"-Γιόχαν Στράους

"Νεκρή φύση με βιολί και παρτιτούρα του Στράους" : Luther Van Gorder


Η αργή εισαγωγή δίνει την αίσθηση της προσμονής...
Μια εσωτερική φωνή διερωτάται πότε θ'αρχίσει το χορευτικό τέμπο...
Ακόμα και μετά την είσοδο της ορχήστρας, η κύρια μελωδία δεν έχει κάνει ακόμη την εμφάνισή της...
Σ'αφήνει για λίγο ελεύθερο να ονειρευτείς ειδυλλιακούς περιπάτους στις όχθες του ποταμού...

Το βαλς των βαλς!!!

"Ο Γαλάζιος Δούναβης"

Έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 15 Φλεβάρη του 1867...
Ψάχνοντας στο διαδίκτυο να βρω μια εικόνα να συνοδεύσω το μικρό κείμενό μου, έπεσα πάνω σ'έναν όμορφο, ομότιτλο με το βαλς του υιού Στράους, πίνακα...

"On the beautiful Blue Danube", Mirjana Krstevska

Noσταλγική εικόνα, διάχυτος ρομαντισμός...

Φαντασιώνομαι μια ονειρική βαρκάδα στα σμαραγδένια νερά του Δούναβη, αν και οι  Βιεννέζοι κάνοντας πλάκα, λένε πως όταν ο Γιόχαν Στράους έγραφε το πιο γνωστό βιεννέζικο βαλς στον κόσμο, ήταν κατά πάσα πιθανότητα μεθυσμένος.
Βλέπετε τα νερά του, μόνο σμαραγδένια δεν είναι!!!!

"Πώς φτερουγίζει η σαγήνη,
και καθρεφτίζονται τ' αγέραστα δάση 
στα θολά σου νερά!

Όμως, γαλάζια η αστραπή απ'το φιλί 
που'δωσα κάποτε στις όχθες σου
με σφαλιχτά τα μάτια
παραδομένη στο  βελούδο του νερού σου

Ντύνομαι το παραμύθι 
και τη μαγεία του..."

(@ Εlpida N.)

"The Blue Danube",  Marguerite Pearso


Ο "Γαλάζιος Δούναβης" γράφτηκε κατόπιν παραγγελίας προκειμένου να εκτελεστεί στο καρναβάλι της Βιέννης.Οι Βιεννέζοι αναζητούσαν κάτι ανάλαφρο, ζωντανό και εύθυμο να ανυψώσει το πεσμένο ηθικό τους από την πρόσφατη ήττα στην αναμέτρηση με την Πρωσία.
Το βιεννέζικο κοινό υποδέχτηκε την ορχηστρική εκδοχή του βαλς του υιού Στράους με μεγάλο ενθουσιασμό, σε αντίθεση με την χορωδιακή!
Οι κριτικές ήταν διθυραμβικές και στο συνθέτη αποδόθηκε "στρατιωτικός" τίτλος.
Αυτός, του "Ναπολέοντα των Συνθετών"!

Ο Στράους αφιέρωσε το βαλς στον έλληνα μεγαλέμπορο Νικόλαο Δούμπα, που λάτρευε τις τέχνες!

Τον τίτλο εμπνεύστηκε από ένα ποίημα του Karl Beck από την Ουγγρική Μπάχα, που υμνούσε το ποτάμι, που ομόρφαινε τη γενέτειρά του!

"Fair lady, endouring the world's pains
you who bask in dignity and youthfoylness are
The very foundation of our soul that
is to be found on the shores of the Danube

On the shores of the beautiful blue Danube
Oh,nightingale we hear young song
On thw shores of the Danube moving along
the beautiful blue Danube".

(Karl Isidor Beck)




Κάποτε η θετή κόρη του Στράους, ζήτησε ένα αυτόγραφο από τον Γιόχαν Μπραμς.
Εκείνος, καθώς είχε μεγάλη επιθυμία να ήταν αυτός ο συνθέτης του βαλς, αντί υπογραφής, έγραψε τα πρώτα μέτρα από το "Γαλάζιο Δούναβη", προσθέτοντας:
"Αλίμονο! Όχι από τον Brahms!!!"

Από την Φιλαρμονική της Βιέννης και κάτω από τη μαγική μπαγκέτα του Κάραγιαν:



Υπάρχει και η vocal version, καθώς αργότερα, πάνω στη μουσική του Στράους γράφτηκαν και στίχοι.

Κάτι που έμαθα πρόσφατα είναι πως ο Strauss παρουσίασε το βαλς στην Αμερική το 1872 στα πλαίσια εορτασμού για την Παγκόσμια Ειρήνη, σε μια μεγαλειώδη εκτέλεση από ορχήστρα 2000 εκτελεστών και 20.000 χορωδών!!!

Εμείς θα το ακούσουμε σε μια διαφορετική εκτέλεση από τις συνηθισμένες, από τη Sumi Jo:



Aπό τα δημοφιλέστερα κομμάτια μουσικής του κλασικoύ ρεπερτορίου, μάλλον αποτελεί για τους Αυστριακούς τον ανεπίσημο εθνικό τους ύμνο!
Είναι ένα έργο, που συχνά επιλέγεται να κλείνει τη μεγαλόπρεπη Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Βιέννης...

Ας παρακολουθήσουμε το  κονσέρτο από την Πρωτοχρονιά του 2014 με μαέστρο τον ομολογουμένως απολαυστικότατο Ντάνιελ Μπαρενμπόιμ...






Μέρος του κειμένου  έχει δημοσιευτεί και στο listenclassicalmusiccs.



http://books.google.co.uk/ 
http://mirjanakrstevska.blogspot.co.uk/2010/06/landscapes.html
http://www.encore-editions.com/marguerite-stuber-pearson-the-blue-danube
http://www.8notes.com/scores/437.asp




Saturday, 14 February 2015

"Έρως και Αντέρως"


"Ο Έρως με το τόξο του",  Ρωμαϊκό αντίγραφο του γλυπτού του Λυσίππου / Μουσείο Καπιτωλίου
Ο Έρωτας είναι ο ελληνικός θεός της αγάπης, o Cupid των Ρωμαίων και η μασκότ της Ημέρας του Αγίου Βαλεντίνου.

Ετσι, όπως είναι φυσικό σήμερα αναφερόμαστε στον Έρωτα, τη μυθική προσωποποίηση της αγάπης, της επιθυμίας και του πόθου, καθώς η ετυμολογία του ονόματος προέρχεται από το ρήμα :
"Εράω, -ώ", που σημαίνει "αγαπώ, ποθώ". 


Eros Farnese
(Αντίγραφο του Έρωτος των Θεσπιών)
Πολύπλοκη και σύνθετη η  γενεαλογία του Έρωτα!

Στον Όμηρο δεν αναφέρεται ως θεότητα αλλά έχει την έννοια της επιθυμίας γενικά.
Στη Θεογονία του Ησιόδου αποτελεί μία από τις αρχέγονες δυνάμεις, που γεννήθηκε μετά το Χάος και τη Γη.
Κατά τον μυθογράφο Φερεκύδη  ο Έρως ταυτίζεται με το Δία και έχει το ρόλο του δημιουργού.
Κατά την  ορφική κοσμογονική θεωρία ο θεός γεννήθηκε από ένα αυγό που άφησε η Νύχτα στους κόλπους του Ερέβους.
Τέλος, για τον κωμωδιογράφο Αντιφάνη πρώτα έγινε η Νύχτα, το Χάος, μετά ο Έρως και κατόπιν το Φως και οι θεοί.


Κύριο γνώρισμα του Έρωτα, στις αρχαίες λόγιες πηγές, είναι η ομορφιά και η νεότητά του.

Χαρακτηρίζεται ως ο πιο όμορφος από τους αθάνατους θεούς,με ξανθά μαλλιά, γι’ αυτό και αποκαλείται "χρυσοκόμης" και "χρυσοφαής".
Τον συνοδεύουν ακόμα τα επίθετα "ευδαιμονέστατος, κάλλιστος,άριστος", ή "αβρός" και "τακερός", με τα οποία δηλώνεται η ιδιαίτερα ντελικάτη και ευαίσθητη υπόστασή του.
Επειδή πολλές  φορές εμφανίζεται σα μικρό παιδί,τον συνοδεύουν επίθετα που δηλώνουν την παιδικότητά του, όπως "μικρός" και "νεογνός".

O Έρωτας έχει και έναν αδερφό,τον  Αντέρωτα.
Σύμφωνα με τη μυθολογία, ο Αντέρως ήταν επίσης γιος του Άρη και της Αφροδίτης, αν και ο Kλαύδιος Αιλιανός  αναφέρει ότι προέκυψε μετά από τον αμοιβαίο έρωτα μεταξύ του θεού Ποσειδώνα και του νεαρού Νηρίτη.

Μορφολογικά ο Αντέρως μοιάζει με τον αδερφό του, μόνο που έχει πιο μακρυά μαλλιά και πιο πλούσια φτερά, και κρατά, όπως και ο αδερφός του, χρυσό ρόπαλο ή βέλη.

Ο Έρως και ο Αντέρως εκφράζουν  την αρμονική εξισορρόπηση της ανάγκης τόσο να δίνει, αλλά και να λαμβάνει εξίσου.

Η ανάγκη για ισορροπία φαίνεται και στην ίδια την ετυμολογία της λέξης αντέρως: έχουμε το πρόθεμα αντ- που στα αρχαία Ελληνικά δηλώνει αυτό που είναι ίσο με κάτι.


 "Anteros statue",  Piccadilly Circus-London

Κατ΄ άλλους όμως, ο Αντέρως έχει ιδιότητες εντελώς αντίθετες μ΄ εκείνες του Έρωτα με τον οποίον φέρεται αντίπαλος.

Αντιπροσώπευε δηλαδή την απέχθεια, την αποστροφή και την απομάκρυνση.Και επειδή οι αρχαίοι πίστευαν πως τόσο ο Έρως όσο και ο Αντέρως επιδρούσαν επί πάντων  πέρα από τα έμψυχα, ως αναγκαία αρμονία και ισορροπία της φύσης, ο Αντέρως τελικά ήταν ευεργετική δευτερεύουσα θεότητα που εμπόδιζε τις διάφορες έλξεις στη φύση που θα μπορούσαν να επαναφέρουν το χάος!

Κατ΄ άλλη εκδοχή ο  Αντέρως εκπροσωπούσε τον ατυχή έρωτα, τον ανεκπλήρωτο.
Ετσι, απεικονίζεται με σκουρόχρωμα μαλλιά και μαζεμένες προς τα μέσα τις φτερούγες της θλίψης, σε αντίθεση με τον Έρωτα που φέρονταν ξανθός με ανοιχτά φτερά, έτοιμος να πετάξει.




Ο Έρως ήταν φωτεινός, ο Αντέρως σκοτεινός, σφοδρός, απελπισμένος, πολλές φορές σκληρός και άπιστος...

"Αντέρως Αλάστωρ" (ολέθριος) όπως τον ξόρκιζαν οι αρχαίοι.

Ήταν επίσης θεός που τιμωρούσε τη σκληρότητα ή την απιστία στον έρωτα.

Από τις πιο γνωστές παραστάσεις του Αντέρωτα, το σήμα κατατεθέν του Piccadilly Circus στο Λονδίνο, του Άλφρεντ Γκίλμπερτ, αλλά και  το γλυπτό:

"Ερως και Αντέρως" του ALESSANDRO ARGADI,

από την πριγκηπική Συλλογή στο Μουσείο του Λιχτενστάιν.

"Eros-Anteros", A.Argadi

Όπως αναφέραμε, ο Έρως και ο Αντέρως είναι ένα ζευγάρι διαφορετικών κόσμων.
Έτσι, σ'αυτό το υπέροχο γλυπτό βλέπουμε δυο φιγούρες, του καλού και του κακού.Σα να παλεύουν δύο άγγελοι στην παλαίστρα.

Καθώς ο ένας αντιπροσώπευε τον ιερό, ουράνιο Έρωτα, ενώ ο άλλος τον επίγειο, τον εφήμερο και σαρκικό, στο γλυπτό βλέπουμε τον έρωτα όρθιο ν' ανοίγει τα μάτια τού ανταγωνιστή του τραβώντας το μαντήλι που βρίσκεται στα μαλλιά του.

Οι κινήσεις τους είναι αντίθετες.
Παρατηρούμε τον  Αντέρωτα να  στηρίζεται με το αριστερό χέρι στο έδαφος και με το τέντωμα των ποδιών αντιλαμβανόμαστε την ενέργεια με την οποία προσπαθεί να αποκρούσει την επίθεση.
Με το δεξί χέρι προσπαθεί να διώξει το χέρι του Έρωτα, που του ανοίγει τα μάτια στον κόσμο του αληθινού έρωτα, ενώ τα βέλη είναι πεταμένα στο έδαφος...


Το άρθρο έχει δημοσιευτεί και στην κοινότητα του fb : The Mythologists



ΠΗΓΕΣ:
Ελληνική Μυθολογία Ι.Κακριδής, Βικιπαίδεια, Liechtenstein: The Princely Collections
O'Neill-J. Philip Edition, Εγκυκλ.Ελευθερουδάκη.