Saturday, 12 November 2016

"Μποροντίν:Μουσική αναπόληση ερωτικών στιγμών με ένα κουαρτέτο"



Η μέρα είναι αφιερωμένη στον Αλεξάντρ Μποροντίν, καθώς σαν σήμερα, 12 Νοεμβρίου 1833, γεννήθηκε.
Ένας κορυφαίος ρομαντικός Ρώσος αυτοδίδακτος συνθέτης, θεμελιωτής της εθνικής Ρωσικής σχολής μέλος της ομάδας των "Πέντε" μαζί με Μπαλακίρεφ, Κόρσακοφ, Μουσόργκσι και Κούι.
Αυτοδίδακτος, όπως είπαμε, ένας ερασιτέχνης μουσικός, αφού το βασικό επάγγελμά του ήταν η Χημεία και η Ιατρική.
Όμως παράλληλα με την άσκηση των επιστημών του, πάντα εύρισκε το χρόνο να αφιερωθεί στην μεγάλη αγάπη του τη μουσική αφού σ’αυτήν κατέφευγε όταν αναζητούσε ανάπαυλα μετά τον κάματο της μέρας.

Το έργο του γοητευτικότατο, διακρίνεται  για τον έντονο λυρισμό του, την εξαιρετικά λεπτή αίσθηση του ρυθμού, μα κυρίως την εξαίρετη χρήση του ηχοχρώματος της ορχήστρας, που χειρίζεται επιδέξια και με τρόπο τέτοιο ώστε να ανασύρει χρώματα, ήχους και μνήμες των μακρινών τόπων της πατρίδας του.

Ο Μποροντίν και η γυναίκα του, Εκατερίνα
Το 1860 ο Μποροντίν ταξίδεψε στη Χαϊδελβέργη προκειμένου να ολοκληρώσει τη διατριβή του στη Χημεία. Εκεί συνάντησε τη ρωσίδα πιανίστα Yekaterina Protopopova (μετέπειτα γυναίκα του), που ακολουθούσε μια θεραπευτική αγωγή για τη φυματίωση, που την ταλαιπωρούσε και μεταξύ τους αναπτύχθηκε σφοδρός έρωτας.

Είκοσι χρόνια αργότερα ο Μποροντίν συνθέτει και αφιερώνει το περίφημο "Κουαρτέτο Εγχόρδων αρ.2" στην Εκατερίνα, σαν μουσική αναπόληση της πρώτης τους συνάντησης στη Χαϊδελβέργη και του κεραυνοβόλου έρωτά τους.
Σύμφωνα με το συνθέτη το έργο απεικονίζει ένα μουσικό διάλογο ανάμεσα στον ίδιο(τσέλο) και τη σύζυγό του(βιολί).

Tα 4 μέρη του κουαρτέτου:

1.Allegro moderato
2.Scherzo. Allegro
3.Nocturne. Andante
4.Finale. Andante - Vivace

Κάθε μέρος του κουαρτέτου εμπεριέχει τη χαρά  και  τη θέρμη της σχέσης του ζευγαριού με τη μουσική ανάπτυξη των θεμάτων να γίνεται με σταδιακά αυξανόμενη δυναμική, αντιπροσωπεύοντας την πορεία της αγάπης τους που μεγάλωνε με το πέρασμα του χρόνου!
Τα θέματα, άλλοτε γλυκά τρυφερά, σε χορευτικούς ρυθμούς (ξεχωρίζει το βαλς) ή γαλήνια κινούνται αβίαστα, και γοητευτικά.
Οι μεταπλάσεις των θεμάτων από το συνθέτη  παραλληλίζονται με τις γεμάτες φλόγα και τρυφερότητα, ερωτικές επιστολές.
Παιχνιδιάρικο  το 2ο μέρος Scherzo, ενώ το πασίγνωστο και πολυαγαπημένο "Νυχτερινό", που ακολουθεί, είναι ευαίσθητο, ντελικάτο και αισθαντικό με πλούσια "εκφραστικότητα", όπως επιζητά και από τους εκτελεστές με τη σήμανσή του, "espressivo", ο συνθέτης.
Το φινάλε ξαφνιάζει με τη ρυθμική αγωγή του Andante αρχικά, καθώς μάλλον δηλώνει την απροθυμία των ερωτευμένων να "κατέβουν από το συννεφάκι τους"...
Σκέφτομαι πως θα μπορούσε η έμπνευση να προέρχεται και από θυμό, (κυρίως επικεντρωμένοι στο τσέλο και τις απότομες κατά διαστήματα, δοξαριές του)...
Ο θυμός, φίλοι μου αγαπημένοι είναι  συναίσθημα που κατακλύζει κάθε ερωτευμένο όταν εξωγενείς παράγοντες επιβάλλουν την κατά κάποιο τρόπο, διακοπή του...
Το έργο ολοκληρώνεται με μια χαρούμενη, ενεργητική vivace coda.


Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Επιλέγω να ακούσουμε το έργο ολοκληρωμένο από ένα ΙΣΤΟΡΙΚΟ σύνολο εγχόρδων, τους "Borodin Quartet", δημιουργός του οποίου υπήρξε ο Ροστροπόβιτς το 1945 και ειναι εκείνο, που ο Σοστακόβιτς εμπιστευόταν τις πρώτες εκτελέσεις των έργων του.
Με επαινετικούς χαρακτηρισμούς για το σύνολο είχε τοποθετηθεί ο Σεργκέι Προκόφιεφ και ο Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ.



Το τρυφερό και λυρικότατο "Νυχτερινό" χρησιμοποιήθηκε και στο μιούζικαλ "KISMET" των Wright και Forrest, με το δημοφιλές τραγούδι : "And This Is My Beloved".
Πολλές οι ξεχωριστές ερμηνείες ( Richard Tucker, Mario Lanza, οι γλυκύτατες  Ann Blyth και Adele Leigh, ακόμα και οι  Paolo Mantovani και  Julie Andrews ή σε τζαζ version με την Gloria Lynne) αλλά για σήμερα , επιλέγω να το ακούσουμε από την απίστευτη φωνή του  Sergio Franchi.
Μια εκτέλεση που άφησε εποχή:

"Dawn's promising skies
Petals on a pool drifting
Imagine these in one pair of eyes
And this is my beloved

Strange spice from the South
Honey through the comb sifting
Imagine these in one eager mouth
And this is my beloved

And when she speaks and when she talks to me
Music! Mystery!
And when she moves And when she walks with me
Paradise comes suddenly near

All that can stir All that can stun
All that's for the heart's lifting
Imagine these in one perfect one
And this is my beloved..."



Saturday, 5 November 2016

Β.ΧΟΡΟΒΙΤΣ, τα μαγικά χέρια!

Αποτέλεσμα εικόνας για horowitz

Ποιος να το πιστέψει; Μπορεί  το κοινό να παραληρούσε εκστασιασμένο κάθε φορά που εμφανιζόταν, όμως...ήταν αρκετές οι φορές που κυνηγώντας την τελειότητα ένοιωθε αβέβαιος για την επιδοσή του και δίσταζε την τελευταία στιγμή να εμφανιστεί στη σκηνή, ακυρώνοντας τα ρεσιτάλ του ή τον οδηγούσαν με βία στη σκηνή!

Μιλώ για τον κορυφαίο ρωσοαμερικανό πιανίστα Βλάντιμιρ Χόροβιτς, φίλοι μου, που σαν σήμερα 5 Νοέμβρη του 1989 έφυγε από τη ζωή.

To ταλέντο του στη μουσική και η δεξιοτεχνία του στο πιάνο εντοπίστηκαν πολύ νωρίς από τη μητέρα του, επίσης πιανίστα.
Ο ρώσος Χόροβιτς άρχισε να δίνει συναυλίες από την ηλικία των έξι, που αντί χρημάτων  λέγεται πως εκείνα τα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου έπαιρνε γι' αμοιβή ψωμί με βούτυρο και σοκολάτα...
Πέρασε τα σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης κρυφά το 1925 με τα χρήματα για τα πρώτα έξοδα κρυμμένα στις σόλες των παπουτσιών του.
Η γνωριμία του  με τον Αρτούρο Τοσκανίνι έμελλε να σημαδέψει τη ζωή του με κορυφαίες συνεργασίες μαζί του δισκογραφικά και επί σκηνής, αλλά και με μια συγγένεια, αφού ο Χόροβιτς παντρεύτηκε την κόρη του μεγάλου μαέστρου, Βάντα Τοσκανίνι.
Ένας γίγαντας με μαγικά χέρια και την αισθαντική του ερμηνεία να διαπερνά την ανθρώπινη ψυχή ...
Να καθηλώνει με την άψογη τεχνική κατάρτιση και τη σπάνια ερμηνευτική του προσέγγιση τους πάντες!


"THE HANDS OF HOROWITZ", Stanley Taub( https://taubartist.squarespace.com ) 


Τον ακούμε  στο Αντάτζιο Σοστενούτο της Σονάτας "Υπό το Σεληνόφως" του Μπετόβεν.

Μια Σονάτα αφιερωμένη σε μια νεαρή μαθήτριά του συνθέτη, τη Giullietta Guissiardi, που μουσικά ρέει "σχεδόν σαν φαντασία", όπως επιθυμεί κατά δήλωσή του ο συνθέτης:Quasi una fantasia...
Από τις πιο δημοφιλείς και αγαπημένες σονάτες του Χόροβιτς, που γέννησε ο έρωτας του Μπετόβεν για τη μικρή του μαθήτρια.
Το  "Adagio Sostenuto", ένα μουσικό ποίημα, που ο μαθητής του Μπετόβεν, Carl Czerny χαρακτήρισε "μια νυχτερινή σκηνή, που απ’το βάθος ακούγεται μια φωνή σπαρακτική", είναι το γνωστότερο μέρος της κι ίσως αυτό που χαρακτηρίζει εντονότερα και το ερωτικό ύφος της.

Πλατιές συγχορδίες στ'αριστερό χέρι ακούγονται σα θρηνητική ηχώ...σα βαθύς αναστεναγμός..., ενώ το δεξί αιωρείται πάνω σε ανάλαφρα τρίηχα...σε μια μαγική εκτέλεση από τον Χόροβιτς...
Μάγος των πλήκτρων,  στις προσταγές των δακτύλων του τ'ασπρόμαυρα κόκκαλα μετατρέπονται σε καταρράκτη χρωμάτων!Έχει μαζί τους μια σχέση μυστηριώδη...τρυφερή και σαρκική συγχρόνως!
Και μεις ακροατές όλοι τυχεροί, που μπορούμε να απολαμβάνουμε τέτοιες θεϊκές ερμηνείες, να ονειρευόμαστε, να αισιοδοξούμε και να ελπίζουμε...Ερμηνείες...μουσικές...πουλιά ταξιδιάρικα που στα φτερά τους πετάμε κι ανεβαίνουμε στους ουρανούς!

Να'χετε ένα όμορφο βράδυ Σαββάτου, φίλοι μου!

L. van Beethoven –  "Moonlight Sonata"Μov. I - Adagio sostenuto / Vladimir Horowitz:



Friday, 4 November 2016

Felix Mendelssohn, έμπνευση από την Ελβετία...

Felix Mendelssohn Bartholdy, aged 12
Carl Joseph Begas:"Ο Μέντελσον στην ηλικία των 12"

«Δεν θα μπορούσα να φανταστώ πιο ευτυχισμένη ζωή απ' αυτή που μου έτυχε»
είχε παραδεχθεί, ο Φ.Μέντελσον. Παρόλα αυτά, ο θάνατος τον βρήκε στην ηλικία των τριάντα οκτώ χρόνων από εγκεφαλική αιμορραγία μια μέρα σαν σήμερα, 4 Νοέμβρη του 1847.

Μεγαλωμένος σε ένα περιβάλλον πνευματικών ανθρώπων, απέκτησε εξαιρετική μόρφωση και μουσική παιδεία!
Συνθέτης, βιρτουόζος πιανίστας και βιολιστής, υπήρξε ένα παιδί- θαύμα, «ένας άλλος Μότσαρτ», όπως έλεγε χαρακτηριστικά ο Γκαίτε, που τον είχε γνωρίσει μικρό παιδάκι.
Ο Φέλιξ θεωρούσε τον Γκαίτε, μέντορά του σε θέματα κλασικής Λογοτεχνίας!

Πολύπλευρος, πολυτάλαντος, πολυταξιδεμένος!Εκτός από εξαίρετος μουσικός ήταν και εκπληκτικός ζωγράφος!
Εφτιαχνε θαυμάσιες ελαιογραφίες και ακουαρέλες στις οποίες αποτύπωνε τις ταξιδιωτικές του αναμνήσεις, που συχνά γίνονταν έμπνευση για τις συνθέσεις του.
Λάτρευε, όπως θα καταλάβατε τα ταξίδια, τα οποία είχε ξεκινήσει νωρίς με την οικογένειά του.

Σε ηλικία 12 χρόνων επισκέφτηκε την Ελβετία...Λουκέρνη, Ιντερλάκεν, Σαουφχάουζεν και καταρράκτες Ρήνου μαγεύουν τον καλλιτέχνη με τη απαράμιλλη φυσική ομορφιά τους και την μυστηριακή ατμόσφαιρα, που μετουσιώνεται με τα πινέλα του σε μοναδικές υδατογραφίες!

«View at Lucerne»...

«Picture from Interlaken»...

«The Rheinfalls near Schaffhausen»...

Όταν ταξιδεύοντας στο αλπικό Έμμενταλ άκουσε σε γαμήλια τελετή ένα λαϊκό, ελβετικό τραγούδι, το ενσωμάτωσε στο σκέρτσο της «String Symphony No. 11», που φέρει τον τίτλο: «Schweizerlied».



Σε ρυθμό σκέρτσο, είναι και το τρίτο μέρος της «String Symphony No. 9», που ονομάζεται «la Swisse» και είναι εμπνευσμένο από το ελβετικό «yodeling*», για το οποίο έλεγε:

«Αυτό το είδος τραγουδιού, το κάπως τραχύ, ίσως να μην ακούγεται και τόσο ευχάριστα κλεισμένο μέσα σ'ένα δωμάτιο!
Όμως,στην ύπαιθρο, μοιάζει με την ηχώ, που αντιλαλεί το πανέμορφο αλπικό ελβετικό τοπίο!»



*Το yodeling αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ελβετικής μουσικής παράδοσης, ένα είδος τραγουδιστικού λαρυγγισμού.

Thursday, 3 November 2016

Ματίς-Σοστακόβιτς:"Δυο χορευτές" με διάθεση μουσικής ειρωνίας...


Μια εμπύρετη παιδική ασθένεια ήταν η αιτία να γνωρίσει τον «Παράδεισο»…
Ο Ανρί Ματίς, ο κορυφαίος ζωγράφος που έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα 3 Νοέμβρη του 1954, θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γάλλους καλλιτέχνες του 20ου αιώνα, ιδρυτής του κινήματος του φωβισμού καθώς και μία από τις σπουδαιότερες μορφές της μοντέρνας τέχνης.

Παιδάκι ακόμα κι αφού έπρεπε να μείνει περιορισμένος στο σπίτι λόγω ασθενείας, η μητέρα του τού έφερε δώρο για να απασχολείται, ένα σετ ζωγραφικής.
Αυτό ήταν!Χρώματα, γραμμές και ο συνδυασμός τους αποκωδικοποιήθηκε στα μάτια και την ψυχή του ως «μικρός Παράδεισος», κι έτσι αποφάσισε πως αυτό που επιθυμούσε ήταν να γίνει ζωγράφος.

Από το 1917 μέχρι την ημερομηνία του θανάτου του το ‘54, ο Ματίς έζησε στο Σιμιέ, ένα προάστιο της Νις.
Το 1941 διαγνώστηκε πως πάσχει από καρκίνο και ένα μέρος των τελευταίων χρόνων της ζωής του αναγκάστηκε να το περάσει σε αναπηρική καρέκλα.
Παρά το γεγονός αυτό, δεν εγκατέλειψε το έργο του, αντιθέτως ασχολήθηκε ενεργά με την τεχνική του κολάζ, και την χαρτοκοπτική.

«Ο πραγματικός εαυτός μου βρίσκεται στα έργα που δημιούργησα κατά τη διάρκεια της αρρώστιας μου.
Σ’αυτά πνέει σαν άνεμος, η αίσθηση ελευθερίας μου!»
συνήθιζε να λέει ο καλλιτέχνης.

Από αυτή την περίοδο είναι και το χαρτοκοπτικό του ,"Two Dancers".
Έργο, που χρησιμοποιήθηκε και στο μπαλέτο "Rouge et Noir", σε χορογραφία του Leonide Massine , που ο Ματίς είχε αναλάβει τα κοστούμια και τα σκηνικά  και στο οποίο αποτυπώνεται σύμφωνα με τους ειδικούς η ίδια η φύση του χορού: Έργο χορογραφημένο μα και, την ίδια στιγμή, αυθόρμητο.

Το μπαλέτο βασίζεται στη μουσική της 1ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς.

Η μουσική, παρότι γραμμένη από το συνθέτη στην ηλικία 19 χρόνων, ενθουσίασε τον ζωγράφο, που την μετέφρασε σε χρωματικό σύστημα, όπου το μαύρο δηλώνει τη βία, το άσπρο τη γυναίκα, το κίτρινο τη μοχθηρία, το μπλε τη φύση...

H 1η Συμφωνία του Σοστακόβιτς γράφτηκε το 1925 και ήταν το έργο που παρουσίασε στην αποφοίτησή του από την τάξη σύνθεσης στο Ωδείο του Λένιγκραντ.
Αν και έργο της νεότητάς του, εμφανίζει έναν ενδιαφέροντα και χαρακτηριστικό συνδυασμό ζωντάνιας και χιούμορ από τη μία πλευρά, με δράμα και βαθύτητα από την άλλη, κάτι που έκανε πολλούς να μιλούν για επίδραση από Στραβίνσκι και Προκόφιεφ.
Η ελαφρότητα και η διάθεση για παιχνίδι δεν μειώνει τη συμφωνική σύνθεση, αντίθετα κάνει εμφανή τα σημάδια της σπουδαιότητας του συνθέτη και της εξέλιξής του, ιδιαίτερα στα εκπληκτικής λάμψης μοτίβα και την ενορχήστρωση, που εντυπωσιάζουν πλέκοντας σκοτεινές αποχρώσεις, ειρωνία και σάτιρα με την πολύχρωμη και ευφάνταστη μουσική αυθάδεια του συνθέτη.
Χαρακτηριστική μουσική, άλλοτε απρόβλεπτη, ξεκαρδιστικά αστεία, κι άλλοτε εκπληκτικά συγκινητική!'
Άλλοτε ν’ακούγεται εκρηκτική, νευρώδης ή σκερτσόζα κι άλλοτε ζοφερά στοχαστική απαιτώντας βαθιά περίσκεψη και συλλογισμό!


Διευθύνει μια δεσπόζουσα μουσική μορφή, ο Βάλερι Γκέργκιεφ, οι ηχογραφήσεις του οποίου έχουν τιμηθεί με σημαντικά βραβεία παγκοσμίως, ανάμεσά τους και το Βραβείο «Ντμίτρι Σοστακόβιτς».
Eνας μαέστρος, ο οποίος έχει περάσει μια ζωή βυθισμένη στη μουσική του ρώσου συνθέτη!