Wednesday, 14 December 2016

«Νοστραδαμικές Προφητείες στο Μακρόκοσμο του Τζ.Κραμπ»


Nostradamus by Cesar.jpg

Ο άνθρωπος, στέκει ανάμεσα σε δύο άπειρα: το Σύμπαν ή Μακρόκοσμο και κείνο που εκτείνεται απ' τον ίδιο τον άνθρωπο ως τα πιο μικρά υποατομικά σωματίδια, το Μικρόκοσμο.
Δύο άπειρα, που τους τελευταίους αιώνες πασχίζει να τα ερευνήσει για να ανακαλύψει τα μυστικά τους.

Επειδή η μουσική δεν είναι μόνο νότες, και αρμονικές συνηχήσεις…
Επειδή έχει να κάνει με μια ηχητική, ενστικτώδη σκιαγράφηση…
Κι επειδή δίνει αφορμή η πιθανή σαν σήμερα (14 Δεκέμβρη 1503) γέννηση στην Προβηγγία του αστρολόγου, φαρμακοποιού, προφήτη, μάντη και θεραπευτή Νοστράδαμου, καλησπερίζω και σας καλώ να περιπλανηθούμε στον κόσμο του Σύμπαντος του Τζωρτζ Κραμπ.

Έναν κόσμο, που αντιπαραθέτει ο αμερικανός αβανγκάρντ συνθέτης στη γοητεία, που ασκεί ο Μπέλα Μπάρτοκ στον κόσμο των μικρών, κρυμμένων πραγμάτων, το «Μικρόκοσμό» του.

Πρόκειται για το έργο «ΜΑΚΡΟΚΟΣΜΟΣ» (τίτλος που φανερώνει την επιρροή του ως προς τον τίτλο μονάχα, από τον ούγγρο Μπάρτοκ), αποτελούμενο από 2 κύκλους με κομμάτια-φαντασίες, που σχετίζονται με το ζωδιακό κύκλο και τους αστερισμούς.
Ένα έργο στο οποίο ο Κραμπ εξερευνά τις δυνατότητες του «εκτεταμένου πιάνου» (εμπλουτισμένου δηλ. και με νέες, ασυνήθιστες τεχνικές εκτέλεσης).

Το όγδοο κομμάτι του 2ου Κύκλου έχει τίτλο «A Prophecy of Nostradamus» και πρόκειται για εμβληματική σύνθεση μεταφυσικών ανησυχιών, (όπου ο Νοστράδαμος συνδέεται με το ζώδιο του Κριού) και που κάθε εκτέλεσή της προκαλεί ενθουσιασμό και θαυμασμό για την πρωτοτυπία της.
Ο Κραμπ αναδεικνύει το πιάνο εκτός από χορδόφωνο, και ως κρουστό όταν με όλο το βάρος του χεριού υποδεικνύει στον πιανίστα να πέσει με τον αγκώνα του πάνω στα πλήκτρα, αλλά και ως νυσσόμενο όργανο, όταν ο εκτελεστής ανασηκώνεται προκειμένου να δονήσει τις χορδές με τα δάχτυλά του.

www.hispasonic.com
Ένα άλλο καινοτόμο στοιχείο του Κραμπ είναι η μουσική σημειογραφία που χρησιμοποιεί σε αυτό το έργο.
Θυμίζω πως οι παρτιτούρες του αποτελούν υποδείγματα μουσικής καλλιγραφίας και κάλλιστα θα μπορούσαν να θεωρηθούν αντικείμενα «εικαστικού ενδιαφέροντος».

Έτσι, οι «Προφητείες του Νοστράδαμου» αποτυπώνονται μουσικά σχηματίζοντας με τα σύμβολα έναν «κύκλο».
Γεωμετρικό σχήμα που συνδέεται με φιλοσοφίες και αρχαίους μύθους, καθώς ο κύκλος συμβολίζει την κυκλικότητα του χωροχρόνου.
Κυκλικός είναι και ο χάρτης του Σύμπαντος, που αντιπροσωπεύει την έννοια της ολοκλήρωσης στα Σανσκριτικά, τη γλώσσα και τη φιλοσοφία των οποίων μελέτησε εκτενώς ο Τζωρτζ Κραμπ.


Μπορείτε να ακούσετε το μέρος στο 1:50:

GEORGE CRUMB: Makrokosmos, Book II: «Prophecy of Nostradamus» 



Thursday, 8 December 2016

"ΚΑΜΙΛ ΚΛΟΝΤΕΛ-ΚΛΩΝΤ ΝΤΕΜΠΙΣΙ...στροβιλισμοί στους ρυθμούς ενός μυστηριακού βαλς"


Σχέδιο του γάλλου Vincent Grave για το βιβλίο του Eric Liberge, όπου δείχνει τον Ντεμπισί στο πιάνο, που το κοσμεί το αντίγραφο του "Valse" της Κλοντέλ.

Ποιος θα μπορούσε να αποφανθεί, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία για τη "σχέση" δυο ανθρώπων;...Μιας μουσικής ιδιοφυίας και μιας προικισμένης γλύπτριας;
Ο λόγος για τον γάλλο ιμπρεσιονιστή Κλωντ Ντεμπισί και την γεννημένη σαν σήμερα 8 Δεκέμβρη του 1864, Καμίλ Κλωντέλ.

Επικαλούμενη τα γραφόμενα στο συνοδευτικό βιβλιαράκι του cd της DG με θέμα "Claude et Camille-La Valse", σας ζητώ να σεργιανίσουμε αυτό το απόγευμα στα μονοπάτια μιας περιόδου της ζωής της ταλαντούχας καλλιτέχνιδας, που το  μοναδικά δημιουργικό μυαλό της έσβησε μέσα στη μοναξιά και την υπαρξιακή απορία...

Απ'ότι φαίνεται, δεν υπήρξε μονάχα Μούσα του Ροντέν...

Δυστυχώς, πολλά γεγονότα από της ζωή της Κλοντέλ είναι γνωστά αποσπασματικά, αφού ένα μεγάλο μέρος της αλληλογραφίας της έχει εξαφανιστεί, ειχε λιγοστούς φίλους και έζησε απομονωμένη.
Παζλ για δυνατούς λύτες η ζωή της, συμπεριλαμβανομένης και της "σχέσης" της με τον γάλλο συνθέτη.
Υπάρχει επιστολή του Ντεμπισί προς τον φίλο του δημοσιογράφο και μουσικοκριτικό Rombert Godet, όπου κάνει λόγο για διακοπή μιας σχέσης που τον λύπησε πολύ.
Συγκεκριμένα, αναφέρει:

"...οι λέξεις που έβγαιναν απ'τα χείλη της ήταν βαριές...
εγώ όμως δεν άκουγα, παρά στ'αυτιά μου ηχούσαν υποθετικά λόγια γλυκά...
γιατί αλλιώς η καρδιά θα ξεσκιζόταν, όπως τα φάλτσα γδέρνουν τ'αυτιά...
Μια νεαρή γυναίκα, που θαύμαζα και αγαπούσα, έδωσε απότομα τέλος στη γνωριμία μας...
Ακόμα, θρηνώ για την απώλεια του ονείρου.."
(Cl. A. Debussy-Αdresse : Monsieur Robert Godet, 15 Cecil street, Strand. Londres. Angleterre)


Είναι πιθανό οι δυο τους να είχαν γνωριστεί είτε στο σπίτι του Godet, είτε μέσω του Μαλλαρμέ, κοινού φίλου του συνθέτη και του αδερφού της Καμίλ.
Σίγουρα μαζί είχαν επισκεφτεί το καλοκαίρι του 1899 τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού προκειμένου να παρακολουθήσουν παραστάσεις της ορχήστρας γκαμελάν της Ιάβας.

Είναι πολύ δύσκολο να δοθεί τεκμηριωμένη απάντηση για τυχόν ερωτική σχέση μεταξύ τους, πάντως ο Godet υποστήριζε πως η Καμίλ άκουγε εκστασιασμένη τον Κλωντ να παίζει πιάνο για κείνη, ενώ ο συνθέτης με τη σειρά του είχε συχνά εκφράσει το θαυμασμό του για τα έργα της.

Γνωρίζουμε δε, πως ένα αντίγραφο του γλυπτού της: "La Valse" είχε ο Ντεμπισί πάνω στο πιάνο του, θέση που κράτησε μέχρι το θάνατο του μουσουργού.

Πολλοί υποστηρικτές αυτής της άποψης έχουν συνδέσει συνθέσεις του Ντεμπισί με γλυπτά της Κλοντέλ, που μεταξύ τους λειτούργησαν εμπνευστικά.

"La Valse", C.Claudel

Οι ερευνητές προς αυτή την κατεύθυνση θεωρούν αλληλένδετα το γλυπτό "La Valse" της Κλοντέλ με το περίφημο "Ακόμα πιο αργό Βαλς-Valse, La plus que lente" του Ντεμπισί.

Η γλύπτρια, στο μυστηριακό και άκρως ποιητικό "Βαλς" της δημιουργεί με τα μαγικά της δάχτυλα ένα ζευγάρι,αφημένο στο πάθος  και στη δίνη της μουσικής ν'ακολουθεί στα βήματα χορού το ρυθμό της καρδιάς, που χτυπά ακατάπαυστα...
Σχεδόν γυμνοί, μοιάζουν να αιωρούνται πάνω απ'τη γη...
Τα κορμιά νέα, σπαρταρούν για ζωή....το λεπτό ύφασμα, το πάθος που τυλίγεται γύρω τους...
Διψούν, όμως στο βλέμμα τους υψώνεται μια θλίψη.. Ανασαίνουν μιαν αγάπη πιο οδυνηρή κι από τον θάνατο;

Γι'αυτό κι ο κοινός δρόμος δεν βρίσκεται με ένα ρομαντικό βαλς, ας πούμε του Στράους, αλλά με ένα βαλς μιας κάποιας ιδιαιτερότητος.
To "La plus que lente", που  γράφτηκε αρχικά για σόλο πιάνο μια δεκαετία αργότερα  από την απομάκρυνση των δυο καλλιτεχνών, έγινε γνωστό με τη μεταγραφή του για έγχορδα και αρουσιάστηκε από μπάντα τσιγγάνων με το ιδιαίτερο στυλ παιξίματος που τους διακρίνει.
Παρότι στον τίτλο του έργου αναφέρεται η λέξη Lente=αργό, οι ειδικοί θεωρούν πως αντιπροσωπεύει  μια πικρόχολη σάτιρα, την αντίδραση του Ντεμπισί στην επίδραση του αργού χορού στη γαλλική κοινωνία της εποχής.

Αξίζει, κλείνοντας να αναφέρουμε πως εκτός από κείνους που επισημαίνουν ως πηγή έμπνευσης το γλυπτό, "La Valse", που κοσμούσε το πιάνο του, υπάρχουν κι άλλοι που επικαλούνται τη συνάντησή του με έναν βιολιστή, που εκείνη την εποχή άσκησε μεγάλη επιρροή σ'ότι αφορά στο τσιγγάνικο ύφος στην εκτέλεσή του.

Το ακούμε από σόλο πιάνο με τη θρυλική Marguerite Long σε ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ του 1930:


Τελικά, δεν μ'απασχολεί αν όντως υπήρξε ουσιαστική, ερωτική σχέση ανάμεσά τους.
Σίγουρα όμως η έλξη μεταξύ τους ήταν δυνατή.
Η Καμίλ  κατάφερε, ακόμα και εν αγνοία της, να  ξυπνήσει τα πιο δημιουργικά ένστικτα στον Πυγμαλίωνά της, Αχίλ-Κλωντ.
Η ομορφιά, το ταλέντο, η λεπτή της ευαισθησία, ο μαγνητισμός και η τρυφερότητά της έγιναν εκρηκτικό ερέθισμα, πυροδότησαν μαγική έμπνευση, μια λεπτοφυή μελωδία, πιρουέττα του ανέκφραστου, μεθυσμένη δοξαριά απ'το κρασί της ηδονής και του πάθους!

Για καληνύχτα απολαμβάνουμε τη μεταγραφή του "Lente Valse" για βιολί και πιάνο από μια ΙΣΤΟΡΙΚΗ ηχογράφηση του 1946 με τον Γιάσα Χάιφετς.

Παλιότερο κείμενο για την Καμίλ Κλοντέλ μπορείτε να διαβάσετε εδώ.


http://le-cygne-de-ravel.com/DebussyGodet.html
http://vincentgrave.blogspot.com

Monday, 5 December 2016

"ΜΟΤΣΑΡΤ και ΜΟΝΕ: 5 Δεκέμβρη η κοινή τους μέρα"



Σαν σήμερα έφυγαν δυο μεγάλοι καλλιτέχνες.
Ένας μουσικός κι ένας ζωγράφος.

Το 1791 στη Βιέννη ο Βόλφγκαγκ.Α.Μότσαρτ και το 1926 ο ιμπρεσσιονιστής Κλωντ Μονέ.


Αποτέλεσμα εικόνας για mozart
Ο Μότσαρτ, το "παιδί θαύμα", που δικαιολογημένα πήρε αυτόν τον τίτλο αφού από τα πέντε μπορούσε να συνθέτει, να εκτελεί κλαβεσέν και βιολί!!
Αξιοθαύμαστη ήταν και η μουσική του μνήμη!
Λέγεται πως έφηβος ακόμη όταν καλεσμένος του Πάπα ταξίδεψε στη Ρώμη άκουσε τη λειτουργία του Αλλέγκρι "Μισερέρε", έργο που αγαπούσε τόσο πολύ ο Πάπας, που δεν επέτρεπε να ακουστεί πουθενά αλλού εκτός από το Βατικανό!
Ο μικρός Βόλφγκανγκ ενθουσιάστηκε τόσο πολύ, που κάθισε και έγραψε όλο το έργο από μνήμης!Η ικανότητά του να θυμάται με ακρίβεια όλες τις νότες προξενούσε τον θαυμασμό του κόσμου σε όλη του τη ζωή.

Τι να πρωτοπείς για το Μότσαρτ; Ένα φαινόμενο της μουσικής, βιρτουόζο εκτελεστή, συνθέτη από πολύ μικρή ηλικία, με άψογο μουσικό αυτί και μνήμη !

Λίγο έως πολύ αυτά είναι γνωστά.
Εκείνο, που ίσως δεν ειναι γνωστό είναι πως μιλούσε 5 γλώσσες, και διάβαζε κλασικούς συγγραφείς.Κάθε νέο επίτευγμα της εποχής του τον ενδιέφερε αφάνταστα!
Επίσης συζητούσε για την πολιτική. Ένας γνήσιος εκφραστής του ευρωπαϊκού διαφωτισμού!

Ο έτερος της αποψινής παρέας, ο γάλλος ιμπρεσιονιστής Κλωντ Μονέ.

Σχετική εικόνα

 Ο τίτλος του πίνακα του Μονέ, "Impression, soleil levant" ("Εντύπωση, Ανατέλλων ήλιος") ενέπνευσε στην χρήση του όρου Ιμπρεσιονισμός .

Ο Όσκαρ Κλωντ Μονέ δεν ήταν τέλειος μαθητής αλλά στη διάρκεια των μαθημάτων του γέμιζε τα βιβλία του με σκίτσα!
Οι πίνακές του εμπνέονται από τη φύση,και αναδεικνύουν την εντύπωση της στιγμής!

"Για μένα το θέμα έχει δευτερεύουσα σημασία. Με ενδιαφέρει να αποδώσω αυτό που ζει ανάμεσα σε μένα και στο θέμα!", έλεγε.

Δαμάζει το φως κι αποτυπώνει λιτά κι ελεύθερα με πινελιές αυθόρμητες, συχνά ατσούμπαλες!


Ας δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να γνωρίσει την αγαλλίαση της ψυχής παρακολουθώντας το παρακάτω βίντεο με μερικούς από τους πίνακες του ιμπρεσσιονιστή Μονέ συνοδευμένα με το λυρικό αντάτζιο από το κοντσέρτο για κλαρινέτο και ορχήστρα του Μότσαρτ!
Ένα κονσέρτο που συνέθεσε ο Μότσαρτ το 1791, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, που φέρει και τον τίτλο "Φθινοπωρινό", εξαιτίας του λυρικού του 2ου μέρους, αντάτζιο.
Ο συνθέτης αφιέρωσε το έργο στον διακεκριμένο βιεννέζο κλαρινετίστα Άντον Στάντλερ.

Ομιχλώδεις σκηνές, ανατολές και ηλιοβασιλέματα, κήποι και νούφαρα, ειδυλλιακές τοπιογραφίες, πορτραίτα και νεκρές φύσεις, που όμως κρατούν μέσα μας ζωντανή την ελπίδα πως η ομορφιά είναι γύρω μας κι αντιφεγγίζει στη ρόδινη ατμόσφαιρα με περισσή γλυκύτητα...



To Clarinet concerto σε A major, K. 622, με το τρυφερότατο αντάτζιό του, η φήμη του οποίου εκτοξεύτηκε όταν ακούστηκε στο βραβευμένο με Όσκαρ ρομαντικό δράμα του Σίντνεϊ Πόλακ: "Πέρα από την Αφρική", γράφτηκε αρχικά για "Bassethorn-μπασέτ κόρνο" και μεταγράφηκε αργότερα για κλαρινέτο.

Το Bassethorn είναι ένα άλτο κλαρινέτο που παρουσιάστηκε περί το 1760 στη Βαυαρία,  δημοφιλές στα τέλη του 18ου αι. σε έργα της σχολής του Mανχάιμ και του Μότσαρτ.
Όμως στο γύρισμα του αιώνα  χρησιμοποιήθηκε ελάχιστα από τους συνθέτες, με τα παλιά έργα που είχαν γραφτεί γι' αυτό το όργανο, να μεταγράφονται για κλαρινέτο.
Τις τελευταίες δεκαετίες κατασκευάστηκαν μερικά μπασέτ κόρνα σύμφωνα με τα παλιά πρότυπα.
Ένας από τους μεγάλους και πολυβραβευμένους του οργάνου είναι ο αμερικανός  David Shifrin, ο οποίος βοήθησε στη διάδοση χρήσης του Basset και μάλιστα ο πρώτος που ηχογράφησε το κονσέρτο σε Λα του Μότσαρτ  στην αρχική του μορφή με την ορχήστρα της πόλης του Σιάτλ.

Έχει επανειλημμένως συνεργαστεί με τον  ταλαντούχο Τζεράρντ Σουάρζ, μαέστρο και καλλιτεχνικό δ/ντή της Seattle Symphony Orchestra, υπό την μπαγκέτα του οποίου ακούμε το λυρικό αντάτζιο, 2ο μέρος του Μοτσάρτιου κονσέρτου, ηχογράφηση του 1985 σύμφωνα με τα παραπάνω πρότυπα, που οι μουσικοκριτικοί ψήφισαν ως "Ηχογράφηση της Χρονιάς":


Μότσαρτ και Μονέ...Μια συνεύρεση μέσα στη γκρίζα εικόνα του χειμώνα, που'γινε μαγικό ταξίδι στην ψυχή, με δυο χαρισματικές προσωπικότητες!
Σκάλισα γλυκά το παρελθόν, όπως αρμόζει στην ευαισθησία τους...
Ο θάνατος τούς συνάντησε την ίδια μέρα ημερολογιακά...Εγώ ανακάλυψα το σημείο συνάντησής τους πάνω στην ομορφιά των δημιουργιών τους κι η ψυχή...αγαλλίασε!

Thursday, 1 December 2016

Η Ημέρα κατά του AIDS και ο «Άγραφος Πίνακας» του Άρβο Περτ

Αποτέλεσμα εικόνας για world day aids

Όταν πρωτοάκουσα το έργο, θυμάμαι πως είχα σκεφτεί ότι ασυναίσθητα μού είχε δημιουργήσει θρησκευτική περισυλλογή «επαναστατικής αισθητικής»...
Μια αβίαστη, φωτεινή ηρεμία κρυμμένη πίσω από σύγχρονους κώδικες.
Από τότε το άκουσα πολλές φορές και κάθε φορά γεννιέται το ίδιο συναίσθημα, εκείνο της παρηγοριάς .

Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που μέρος του συγκεκριμένου κονσέρτου για δυο βιολιά κοντσερτάντε, ορχήστρα εγχόρδων και προετοιμασμένο πιάνο,  αποτέλεσε μετά από μελέτη μέθοδο ανακουφιστικής θεραπείας σε ασθενείς με aids…

Πρόκειται για τη δεύτερη κίνηση με τίτλο: «Silentium - Σιωπή» του μινιμαλιστή συνθέτη Arvo Pärt στο πιο εμβληματικό ίσως έργο του: «Tabula Rasa-Άγραφος πίνακας» αφιερωμένο στον βιολονίστα Gidon Kremer.
O τίτλος είναι παρμένος από την επιστημολογική θεωρία  του εμπειρισμού στη λατινική εκδοχή του, που ορίζει πως η γνώση του ανθρώπου αποκτάται μέσω της εμπειρίας και αντίληψής του.Το Tabula Rasa έχει δηλαδή τη σημασία της μηδενικής βάσης.

Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης και «σ’αυτό το έργο στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli»

Ένα έργο στην ακρόαση του οποίου όσοι αντιμετωπίζουν την ασθένεια του aids βρήκαν παρηγοριά, βρήκαν το σθένος να παλέψουν με τον πόνο και την απελπισία τους…βρήκαν όμως και την ελπίδα να διακρίνουν αισιόδοξα μηνύματα για την τιθάσευση του ιού.

[Το AIDS αποτελεί μία από τις φονικότερες επιδημίες στην παγκόσμια ιστορία.
Το 1988 και μετά από απόφαση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας η 1η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS]

Υπάρχει μια βαθιά εκφραστικότητα σε αυτή τη μελωδία, την τόσο λιτής δομής, την απαλλαγμένη από κάθε περιττό στολίδι και διακοσμητικό στοιχείο.
Ακόμα και οι σιωπές της είναι διερευνητικές...Ένα σκάλισμα μιας ιδέας πνευματικής, ένας ιερός μινιμαλισμός, που οδηγεί στη γαλήνη και την ψυχική ηρεμία...
Κι όπου αραιά ακούγεται κάποια παραφωνία παραπέμουν σε κραυγές από την πάλη φωτός και σκότους, σωτηρίας και καταδίκης...
Η μελωδία εξελίσσεται αργά με σκοπό την ανάλυση κι όσο πλησιάζει στο λυτρωτικό τέλος της ηχοχρωματικά αποδυναμώνεται, ρυθμικά κατευνάζει και η κορύφωση παίρνει τη μορφή της αθόρυβης τελειότητας.
Γιατί όταν δεν μπορείς να ερμηνεύσεις τη μαγεία..., απλά σιωπάς...

                                    Arvo Pärt : «Tabula Rasa - Silentium»  - Senza moto