Tuesday, 19 December 2017

...και επί γης ειρήνη...


"Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία"


Είναι θρησκευτική ρήση του Απόστολου Λουκά και έχει άμεση σχέση με τη γέννηση του Χριστού.
Η θεία αυτή υμνολογία των Αγγέλων υπενθυμίζει την ανατολή του αληθινού φωτός με τη γέννηση του Θεανθρώπου.

Στη φράση αυτή στηρίζεται και η εικόνα του  λαϊκότροπου Κύπριου ζωγράφου, Παρθένιου.

Το Θείο Βρέφος ακτινοβολεί μέσα στη φάτνη και δίπλα του η Παναγία με σταυρωμένα τα χέρια, ενώ δυο ποιμένες πλησιάζουν να προσκυνήσουν.

Πίσω από τη σπηλιά οι τρεις έφιπποι μάγοι...

Στο ανώτερο αριστερό μέρος της εικόνας, ο αγιογράφος εικονίζει χορό αγγέλων να ψάλλει ενώ  κρατούν ανοικτή περγαμηνή με το Χριστουγεννιάτικο ύμνο:
                                                         "Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη".


Στη φράση αυτή του αγγελικού ύμνου είναι βασισμένος ο παραδοσιακός τρίφωνος κανόνας :
"Dona Nobis Pacem-Δώστε μας ειρήνη",  και προέρχεται από το Agnus Dei της Ρωμαιοκαθολικής Λειτουργίας.
Πρόκειται για τη σπαρακτική επίκληση στον Αμνό του Θεού να δείξει έλεος στο ποίμνιό Του.
"Ιδού ο Αμνός του Κυρίου, που αίρει την αμαρτία του κόσμου"...

Η λιτή, αρχαΐζουσα μουσική του δομή έπεισε τους μελετητές ότι ο ύμνος έχει τις ρίζες του στη λαϊκή μουσική και μάλιστα πως πρόκειται για  παλιό χριστουγεννιάτικο τραγούδι του 16ου-17ου αι., το οποίο έχουν διασκευάσει αρκετοί μουσουργοί.

Κατανυκτικές οι φωνές της χορωδίας:


Ας το απολαύσουμε σε ντουέτο για τσέλο και φλάουτο σε διασκευή του Yo-Yo Ma:


Και η αγαπημένη μου εκδοχή με την υπέροχη vocalist Λίσμπεθ Σκοτ από το άλμπουμ της:
"Peace on Earth"





Saturday, 16 December 2017

Μπετόβεν...τον άκουσα στην ηρεμία του Σέντραλ Παρκ...


 Kαθώς μπαίνεις από τη νότια πλευρά στο Σέντραλ Παρκ της Ν.Υόρκης για να φτάσεις στην "Κρήνη της Βηθεσδά"  θα πρέπει να περάσεις έναν μακρύ διάδρομο, με το περπάτημα να ξεπερνά τη μισή ώρα...



Ακούγεται υπερβολικό, μα το πάρκο είναι τεράστιο...
Όμως η διαδρομή δεν είναι καθόλου κουραστική και μονότονη...

Ίσα ίσα, αν βηματίζεις μάλιστα αργά, απολαμβάνεις τη φύση και συγχρόνως θαυμάζεις μια σειρά από περίτεχνα αγάλματα και προτομές λογοτεχνών που είναι σκορπισμένες στα δεξιά κι αριστερά του μονοπατιού, που γι'αυτό έχει το όνομα: "Λογοτεχνικό μονοπάτι".



Στην αρχή του δεσπόζει ο λίθινος Κολόμβος κι ακολουθούν,
Σαίξπηρ, Σίλλερ, Σκοτ, Μπερνς,  κλπ...



















Στο τέλος του δρόμου ένα ξέφωτο αποκαλύπτει το θαυμάσιο υπαίθριο Music Hall, όπου τις καλοκαιρινές μέρες στήνονται συναυλίες κλασικής και όχι μόνο, μουσικής...



Ακριβώς εδώ "παρακολουθεί" με το άγρυπνο βλέμμα του κάθε μουσικό δρώμενο για να κριτικάρει και να σχολιάζει ο "κορυφαίος των κορυφαίων", Μπετόβεν...

Η γλυπτή προτομή του παραγγέλθηκε και στήθηκε εκεί με χρήματα του φιλογερμανικού συνδέσμου για να τιμηθεί ο μεγάλος μουσουργός στα πλαίσια των  100 χρόνων από τη γέννησή του.

Ο γλύπτης σμίλεψε τον Μπετόβεν με τα μαλλιά ατημέλητα να ανεμίζουν στ' αγέρι και  μια εκφραστική ένταση που αντικατοπτρίζει τη μουσική του μεγαλοσύνη.

Στη βάση του ψηλού, γκρίζου, γρανιτένιου βάθρου τοποθέτησε μια χάλκινη αλληγορική φιγούρα που κρατά λύρα, προσωποποιώντας το "Πνεύμα της Μουσικής".


Ο μέγιστος συνθέτης που γεννήθηκε μάλλον σαν σήμερα 16 Δεκέμβρη του 1770 , δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις...

Περιορίζομαι στο να θυμίσω πως πολλοί τον χαρακτήρισαν σαν "λέοντα άγριο και δυναμικό, που παρασύρει τα πάντα με τη  ρύμη του!!!"

Μπορεί να έκανε κρύο εκείνη τη μέρα στο Σέντραλ Παρκ, όμως η αίσθηση ήταν υπέροχη...
Πανύψηλα δέντρα υψώνονταν επιβλητικά και στα γυμνά κλαδιά τους κούρνιαζαν  να ξεκουραστούν
λογής φτερωτές υπάρξεις και να διαλαλήσουν με το κελαηδητό τους πως η φύση με τα κάλλη της  είναι η τέχνη του Θεού.

Πλησίασα να χαϊδέψω το γρανιτένιο μνημείο...
Τα πουλιά εγκωμίαζαν τη φύση και την ελευθερία που τους προσφέρεται με το πέταγμά τους...
Ήταν η στιγμή που άκουσα στ'αυτιά μου το μοτίβο από την 6η Μπετοβενική Συμφωνία...την  "Ποιμενική" του, που υψώνεται ως ύμνος στη φύση και τα στοιχεία της, τον ήλιο, τον άνεμο, τα δέντρα, τη γη.

"Αγαπώ τα δέντρα περισσότερο από τους ανθρώπους. Τα δάση, οι βράχοι σου δίνουν την απάντηση που περιμένεις", έλεγε ο Μπετόβεν, γνωστός φυσιολάτρης...

Τού άρεσε να περιπλανιέται μόνος στη γαλήνη και την ηρεμία, εκεί, όπου δεν ήταν υποχρεωμένος να συνομιλεί με άλλους ανθρώπους, ιδιαίτερα την εποχή που έχανε την ακοή του κι ένιωθε τόσο άσχημα.

Από τα πιο εμπνευσμένα μέρη της συμφωνίας, το δεύτερο, Andante molto mosso, που έχει και τον υπότιτλο: "Στο Ρυάκι".
Η μελωδία του υποβάλλει την ευγενική ροή του νερού, μέσω της μελωδικής γραμμής που ακολουθούν τα τσέλα και τα βιολιά, ενώ προς το τέλος του ο συνθέτης χρησιμοποιώντας ξύλινα πνευστά, εισάγει κελαϊδίσματα πουλιών...
Το αηδόνι με το φλάουτο, το ορτύκι με το όμποε ή τον κούκο με το κλαρινέτο...

Προτείνω να κλείσετε τα μάτια, αν και το Μπετοβενικό όνειρο μπορεί κάποιος να το βιώσει και με τα μάτια ανοιχτά...

Την ορχήστρα οδηγεί ο μεγάλος ούγγρος πιανίστας και μαέστρος, Zoltán Kocsis, που τον περασμένο μήνα έκλεισε ένας χρόνος από τον πρόωρο θάνατό του.

BEETHOVEN - Symphony no. 6, II mov.






Wednesday, 13 December 2017

Χάινε, μελοποιημένος από γυναικεία, ευαίσθητη ψυχή...


Αποτέλεσμα εικόνας για Χάινε αποφθεγματα
Ο Χάινριχ Χάινε γεννημένος στο Ντίσελντορφ σαν σήμερα 13 Δεκεμβρίου 1797 ήταν ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς καλλιτέχνες του 19ου αιώνα μετά τον Γκαίτε, ποιητής, αλλά και στοχαστής, οπαδός των αρχών του Διαφωτισμού.

Ρομαντικός δη
μιουργός, με απλό, παραδοσιακό λόγο, γοητεία και ευγένεια στίχων.

«Αγάπαγαν ο ένας τον άλλονε,
μα δίχως γι' αυτό να μιλήσουν.
Με μίσος αλλάζανε βλέμματα,
κι από έρωτα θέλαν να σβήσουν.
Εχώρισαν έπειτα, φύγανε,
μες στ' όνειρο μόνο ειδώθηκαν.
Πεθάνανε πια και δεν έμαθαν:
εμίσησαν, ή αγαπηθήκαν;…»

(«Sie liebten sich beide»-Μετάφ. Κ.Καρυωτάκης)



To ποίημα μελοποίησε η Κλάρα Σούμαν το 1840.
Η μελωδία της είναι γεμάτη πάθος με εμφανείς τις στυλιστικές πινελιές τόσο του συζύγου της, όσο και του Σούμπερτ. 
Έντονα εκφραστικός ο μουσικός λόγος, διαλαλεί την απόγνωση μέσα από «σκοτεινές» και μυστηριώδεις μουσικές φράσεις, κατάλληλες να αποδώσουν το ποιητικό κείμενο-αναφορά σε δυο ερωτευμένους που τρέμουν να δηλώσουν την αγάπη τους ο ένας για τον άλλο.

Τόσο πειστική είναι η μουσική αποτύπωση των συναισθημάτων, που έκανε κάποιους να αναρωτηθούν πώς μπόρεσε μια νιόπαντρη, ευτυχισμένη γυναίκα σαν την Κλάρα, να γράψει αυτό το έργο, το βουτηγμένο σε οδύνη, μελαγχολία, απελπισία και ζόφο ψυχής;
Λυγμοί απελπισίας τα πατήματα στο πιάνο, συνοδεύουν μια φωνή, που σπαρταρά στη δίνη των καταπιεσμένων επιθυμιών… 

Εκείνοι, «θέλαν να σβήσουν από έρωτα»...εμένα χύνεται η ψυχή μου απόψε σ’ έναν υποδειγματικής μουσικότητας κοντρατενόρο, που εκστασιάζει με την εκφραστικότητά του και την εντυπωσιακά άψογη τεχνική του!
Clara Schumann: «Sie liebten sich beide», Νικόλας Σπανός:


Wednesday, 6 December 2017

Benjamin Britten: Καντάτα ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ- Μέρη IV, VII και IX


Icon c 1500 St Nicholas.JPG
Ρωσική εικόνα με τον Άγιο Νικόλαο και σκηνές από τη ζωή του(1400)
Το Άγιο Προστάτη των Ναυτικών και των εμπόρων τιμά σήμερα 6 Δεκέμβρη η Εκκλησία μας, τον Άγιο Νικόλαο, με τα φιλάνθρωπα αισθήματα, που διέθεσε την τεράστια περιουσία του για να ανακουφίζει τους φτωχούς, τις χήρες, τα ορφανά και τους απελπισμένους...
Αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, όμως λόγω της αρετής του τιμήθηκε και με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων.
Ξεχώρισε για τη σοφία, την ηθική του τελειότητα και ήταν προικισμένος και με το χάρισμα της θαυματουργίας!

Ο βίος και τα θαύματά του ενέπνευσαν στον άγγλο Μπένζαμιν Μπρίττεν την "Καντάτα του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ", ένα κατανυκτικότατο έργο για μικτή χορωδία και τενόρο ως σολίστ, πλαισιωμένους από όργανο, πιάνο, κουαρτέτο εγχόρδων και κρουστά.

Πρόκειται για ένα από τα νεανικά έργα του συνθέτη, γραμμένο να εκτελείται από ερασιτέχνες, παράδοση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, με τις νέες ορχήστρες κυρίως, να το περιλαμβάνουν στο ρεπερτόριό τους.
Το κείμενο της καντάτας επιμελήθηκε ο Eric Crozier, γνωστός συνεργάτης του Μπρίττεν και συνιδρυτής του στο Φεστιβάλ του Aldeburgh, κάνοντας εκτεταμένη έρευνα πάνω στη ζωή του Αγ. Νικολάου και σκιαγραφώντας το πορτρέτο του αγίου επικεντρώνοντας στους σχετικούς με αυτόν θρύλους, αλλά και το μαρτυρικό του βίο.
Η μουσική του Μπρίττεν ενισχύει το δράμα του κειμένου με τη χρήση εντυπωσιακών αντιθέσεων σε αρμονίες, φωνητικά στυλ, αλλά και οργανικά ηχοχρώματα.

Η καντάτα αποτελείται από εννέα αυτοτελή μέρη και περιλαμβάνει σολιστικά μέρη από τον τενόρο, ο οποίος εξιστορεί τη θαυματουργή γέννηση του αγίου Νικολάου, και την αγωνία του για τα αμαρτήματα των ανθρώπων...Επίσης χορωδιακή προσευχή και μέρη που αναφέρονται σε θρύλους σχετικούς με τον άγιο...
Η καντάτα ολοκληρώνεται με το μέρος-αναφορά στο θάνατο του αγίου, και την εξύμνηση του Θεού και της αιώνιας ζωής, όπου ψάλλεται το "Lord, I come to life", βασισμένο στη χρωματική κλίμακα και τη χορωδία να απαντά με μελωδικές μίξεις Γρηγοριανών ασμάτων.

"St. Nicholas rescues the seamen", Lorenzo Monaco
Σήμερα όπως θέλω να επικεντρωθούμε στο 4ο μέρος της καντάτας, εκείνο που περιγράφει το ταξίδι στην Παλαιστίνη με την τρομακτική καταιγίδα, όπου με την επεμβατική προσευχή του Αγίου Νικολάου θα σωθούν οι ναυτικοί, λόγος που θέσπισε τον άγιο ως "ΠΡΟΣΤΑΤΗ των ΝΑΥΤΙΚΩΝ".

Ένα μέρος τρομερά εκφραστικό στην μουσική του περιγραφή, με τους ανέμους, τις θύελλες, τον ανθρώπινο τρόμο και αγωνία να αποτυπώνονται "μακριά από το τονικό κέντρο" φυσικά, και με ελιγμούς από παράφωνες αρμονίες.

Ο ανδρικός χορός "περιγράφει" το ταξίδι, ενώ συνοδευτικά τα 4 χέρια στο πιάνο καθοδηγούν στο ρυθμό περιγραφής...
Η χορωδία σταματά για λίγο για να υποδηλώσει την καταιγίδα που μαίνεται...Γυναικείες φωνές (2:08)ακούγονται σε παράλληλη κίνηση με τα κρουστά σηματοδοτώντας το βούισμα των ανέμων, με χαρακτηριστική την απότομη εναλλαγή δυναμικής...
Εδώ, οι με πολλές αποτζιατούρες, φωνές, περιγράφουν την τρομακτική θαλασσοταραχή, το βρυχηθμό του ανέμου και των κυμάτων και σταματούν μόνο για ν'ακουστούν οι κραυγές των ναυτικών που ζητούν έλεος, ενώ ξεχωρίζουν εφέ τυμπανισμών με έντονα drumroll...
Καθώς η καταιγίδα υποχωρεί, (4:12)ένα ρετσιτατίβο secco-προσευχή του Αγίου Νικολάου από την φωνή του τενόρου, ολοκληρώνει, κινούμενη πάνω σε ένα μελωδικό οστινάτο(5:50) εκτελεσμένο στην υψηλή, μεταλλική περιοχή του πιάνου, οδεύοντας ήσυχα και αγαλλιαστικά στην αρχική κλίμακα...

Britten: Saint Nicolas, IV. He journeys to Palestine:



Πέμπτο, έκτο και έβδομο μέρος της καντάτας αναφέρονται στη ζωή του αγίου και σε θρύλους σχετικούς με αυτόν, με έμφαση σε κείνον όπου ο Άγιος ανέστησε τρία σχολιαρόπαιδα, που είχε σφάξει ένας χασάπης για να βάλει το κρέας τους στον κιμά.

Η Ανάσταση των τριών παιδιών από τον Αγ. Νικόλαο", Γκέραρντ Ντάβιντ

"Tίμοθυ, Μαρκ και συ Ιωάννη, φορέστε τα ενδύματα τα σαρκικά…", ψάλλει ο τενόρος (3:59) με τη χορωδία να συμπεριφέρεται αντιστικτικά…, και αποκορύφωμα το δοξαστικό "Αλληλούια" (5:12), σε απόδοση από παιδικές φωνούλες, με το οποίο σηματοδοτείται η επιστροφή των νεκρών παιδιών!

[Γνωρίζουμε την παιδαγωγική δράση του Μπρίτεν , που πηγάζει από την ιδιαίτερη αγάπη του για τα παιδιά και μπορούμε να φανταστούμε την ευαισθησία με την οποία χειρίζεται το μέρος αυτό της καντάτας για να τιμήσει τον Άγιο Νικόλαο, που ανάμεσα στα τόσα είναι και προστάτης των παιδιών(να πούμε πως στη Δύση ο άγιος Νικόλαος ταυτίζεται με τον Santa Claus, και η γιορτή του παρότι είναι στις 6 Δεκέμβρη συνδέεται με τα Χριστούγεννα και με την ανταλλαγή δώρων)]


Παρακολουθείστε το και ΔΕΝ θα χάσετε παρότι η εκτέλεση είναι ερασιτεχνική, όπως είπαμε πως συνηθίζεται.

Μέρος VII:Ο άγιος και τα πολτοποιημένα αγόρια:



Το τελευταίο μέρος της καντάτας είναι μια μουσική περιγραφή του ελέους και των φιλανθρωπιών του αγίου με τη Σολ μείζονα να πρωτοστατεί σε όλα τα χορικά άσματα που παρουσιάζονται ως έπαινος για όλα τα θαυμαστά έργα και την ευσέβεια του αγίου!
Σε γενικές γραμμές η καντάτα στηρίζεται στο τονικό σύστημα, όπως είδαμε, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, (όπου το θέμα, οι συναισθηματικές καταστάσεις και γεγονότα απαιτούν, και χρησιμοποιούνται για την περιγραφή τους) διάφωνα διαστήματα και στοιχεία ατονικότητας.

Ο Άγιος Νικόλαος εκοιμήθη ειρηνικά στις 6 Δεκεμβρίου του 343 μ. Χ. Μετά τον θάνατο του ονομάστηκε "Μυροβλύτης", καθώς σύμφωνα με την παράδοση, τα λείψανά του άρχισαν να αναβλύζουν άγιο μύρο.

Αρχείο: Πατριαρχείο Πετ, παρεκκλήσι Αγίου Νικολάου - 11 Ο θάνατος του Νικόλα


Το ένατο και τελευταίο μέρος της καντάτας του Μπρίττεν εκφράζει τις στιγμές πριν το θάνατο του αγίου, την αποδοχή της ολοκλήρωσης της γήινης ζωής με χαρά, και την εξύμνηση του Θεού και της αιώνιας ζωής εν τη Βασιλεία Του!
Ξεκινά η μελωδία με το σολιστικό μέρος να ανατίθεται στον τενόρο, που ψάλλει το "Lord, I come to life", βασισμένο στη χρωματική κλίμακα και τη χορωδία να απαντά με μελωδικές μίξεις Γρηγοριανών ασμάτων.
Η καντάτα κλείνει με το κατανυκτικό "God Moves in a Mysterious Way", δοξολογία στα μυστήρια του Θεού και των Αγίων.




Britten: Saint Nicolas, IX. The Death of Nicolas 



Αξίζει για όσους δεν το γνωρίζουν, να αναζητήσουν το έργο και να είναι βέβαιοι πως θα τους αποζημιώσει…
Με δοξαστικό και υμνητικό χαρακτήρα,  στον Άγιο των ναυτικών, στον Mυροβλήτη προστάτη των παιδιών, πάντα με ηρεμεί να το ακούω τέτοια μέρα που το θυμάμαι, και προετοιμάζομαι για τη μαγεία των Άγιων Ημερών!

Tuesday, 5 December 2017

Μότσαρτ, το θολό τοπίο περί ταφής...



Είναι η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυία όλων των εποχών!
Καθένας στέκεται εκστατικός μπρος στο μουσικο μεγαλείο του Μότσαρτ!...

Πολλά έχουν γραφτεί για το θάνατό του, και μάλιστα με μυθιστορηματική χροιά, με κυρίαρχη την εκδοχή πως δολοφονήθηκε, αλλά και πως θάφτηκε σε κοινοτάφιο, με ελάχιστους να τον συνοδεύουν στην τελευταία κατοικία του, άδοξα χωρίς τιμές... Ακόμα και ο καιρός "έκλαιγε" με όλη την ανθρωπότητα, το χαμό του, καθώς κάποιοι μιλούν για βροντές, αστραπές και δυνατές καταιγίδες εκείνη τη μέρα !
Οπως ισχυριζονται οι ερευνητές, όλα αυτα ειναι αβάσιμα....

Ομως ο κοινός νους δεν μπορούσε να δώσει απάντηση στο γιατί η ιδιοφυία, που λέγεται Μότσαρτ πέθανε τόσο νέος...Ε
τσι, έπρεπε να πλάσει μια ιστορία, ποτισμένη με έντονη δραματικότητα!
Υπάρχουν πάντως αιτιολογήσεις σε όλα αυτα που αναφερονται,(νομοι, κανόνες, ιεραρχία κλπ) αν ίσχυσαν...
Μεταξύ μας, κι εμένα μού αρέσει η αχλύ σ' ένα μύθο, όπως ο Μότσαρτ!, το σκούρο, γεμάτο μυστήριο, θολό, αινιγματικό και νεφελώδες, που περιβάλλει το τέλος τη ζωής του!...

Ο Μότσαρτ τάφηκε στο κοιμητήριο του Άγιου Μάρκου, σε μια συνοικία έξω από τη Βιέννη. Βρισκόταν σε ισχύ ένα διάταγμα του αυτοκράτορα Ιωσήφ, που απαγόρευε ταφές σε νεκροταφεία μέσα στην πόλη. Επίσης, η διαταγή ήθελε τα νεκρά σώματα να θάβονται σε κοινοτάφια, κανονισμός που δεν τέθηκε ποτέ σε ισχύ εντός Βιέννης, επειδή οι αρχές της πόλης αρνήθηκαν την έγκρισή του για να μη θυμίζουν στο λαό τους μαζικούς τάφους των χρόνων της πανώλης.
Έτσι, η υπόθεση ότι ο Μότσαρτ τάφηκε σε κοινοτάφιο επειδή ήταν άπορος, είναι ψευδής. Η ταφή του απλώς ακολούθησε τους κανονισμούς της εποχής...

Παρότι μνημείο-τάφος υπάρχει και στο κεντρικό κοιμητήριο της Βιέννης, προτίμησα να επισκεφτώ τη γη που δέχτηκε το άψυχο σώμα του θεοφίλητου παιδιού-θαύματος…

Σ’ένα ξέφωτο του κοιμητηρίου θάφτηκε η μεγάλη ιδιοφυία της μουσικής τέχνης…Κάπου κοντά, που βρίσκεται σήμερα μια επιτύμβια γλυπτική σύνθεση να θυμίζει πως ο θάνατος δεν κάνει διακρίσεις, παρουσιάζεται σκληρός κι αδυσώπητος, ακόμη και σε κείνους που "μάγεψαν" την ανθρωπότητα στο σύντομο πέρασμά τους…

Στον Άγιο Στέφανο που εψάλη η μνημόσυνη ακολουθία για το Μότσαρτ, δόθηκε για τα 200 χρόνια από το θάνατό του, στις 5 Δεκέμβρη του 1991, ιστορική συναυλία του τελευταίου ημιτελούς Ρέκβιεμ του σε διεύθυνση του Sir Georg Solti:


Monday, 4 December 2017

"Άμουσος ο Ρίλκε;"



"Μουσική: Των αγαλμάτων ανάσα.
 Ίσως των εικόνων σιωπή.
Γλώσσα εσύ, όπου οι γλώσσες τελειώνουν.
Εσύ χρόνος, που κάθετα στέκει
προς το μέρος καρδιών που σβήνουν.

[...]

Μουσική.
Άνοιγμα του χώρου της καρδιάς μας,
εαυτός μας πιο βαθύς, που πέρα από μας
σπρώχνει να βγει αποδημία ιερή..."





Κι όμως, κάποιοι τον είπαν ακόμα και "άμουσο", κι ας υπήρξε εξαιρετικά λυρικός ποιητής...

Ο λόγος, φίλοι μου για τον γεννημένο σαν σήμερα, 4 Δεκέμβρη 1875, Ράινερ Μαρία Ρίλκε...
Αφοσιωμένος σε επίπεδα προσήλωσης στο έργο του, εκφράζει τις επιθυμίες, τα όνειρα και τα οράματά του...προσεγγίζει τη μοναξιά, τον έρωτα, την απώλεια, με μια διεισδυτική ματιά...αφουγκράζεται το νόημα της ύπαρξης μ'ένα βαθιά στοχαστικό βλέμμα.
Τον διαβάζεις κι έχεις την αίσθηση πως κάθε λέξη τού υπαγορεύεται από μια εσωτερική δύναμη, ένα άυλο ανώτερο ον, στο οποίο δεν μπορεί και δεν θέλει ν' αντισταθεί.

Μπορεί να μην έπαιζε κάποιο μουσικό όργανο...
Μπορεί να μην πήγαινε συχνά σε συναυλίες, ή ποτέ να μην βρέθηκε κανείς συνθέτης να τον εμπνεύσει όπως τους συγχρόνους του Σεζάν και Ροντέν...
Ούτε ακόμα κι η γνωριμία του με τον Μπουσόνι έδωσε κάποιο μουσικοποιητικό καρπό...
Όμως, ταπεινή μου άποψη, θεωρώ πως η μουσικότητα ρέει άφθονη κι αβίαστα στα έργα του...
Από τα περίφημα "Σονέτα του Ορφέα" και τις "Ελεγείες του Ντουίνο" ως τα  "Κείμενά του για τη Μουσική", κείμενα υπαρξιακής αναζήτησης, μοναξιάς, και βαθιάς ανησυχίας, ένα απόσπασμα από τα οποία, για να τον τιμήσουμε, θα μοιραστώ μαζί σας...:

"...είτε γύρω σου βουίζει μια λάμπα, ηχεί η καταιγίδα, 
είτε απλώνεται το δειλινό, είτε η θάλασσα στενάζει,... 
πάντα πίσω σου ξυπνάει μια πλατιά μελωδία, 
πλεγμένη απο χίλιες φωνές στην οποία υπάρχει ανά διαστήματα χώρος και για το δικό σου σόλο...
Το να ξέρεις "πότε" πρέπει να μπεις, αυτό αποτελεί το μυστικό της μοναξιάς σου...
Αυτή είναι η τέχνη της αληθινής συναναστροφής...
[...]
Αν δεν βυθίσει τους ανθρώπους στη σιωπή ένας βαρύς πόνος, 
ο καθένας ακούει-λιγότερο ή περισσότερο- την κραταιά μελωδία του βάθους. 
Πολλοί, έχουν πάψει να την ακούν...
Είναι σαν δέντρα που έχουν λησμονήσει τις ρίζες τους 
και νομίζουν ότι το θρόισμα των κλαδιών τους είναι η δύναμη και η ζωή τους...
Πολλοί, δεν έχουν χρόνο να την ακούσουν, δεν έχουν υπομονή να την ακούσουν...
Πρόκειται για φτωχούς απάτηδες, που έχοντας χάσει το νόημα της ύπαρξης, 
χτυπούν τα πλήκτρα των ημερών βγάζοντας πάντοτε τον ίδιο μονότονο, αδύναμο ήχο..."

(Rainer Maria Rilke: "Κείμενα για τη μουσική", Μετάφ. Μ. Περράκη)

Ξεφυλλίζω το βιβλίο και τυχαία έχω το cd να παίζει τo  "Piano Quartet" σε Λα ελ. του συγχρόνου του Ρίλκε, Γκούσταβ Μάλερ...
Νομίζω, ταιριάζει στο συναίσθημα που βγάζει ο Ρίλκε...Κάθε τι ακούγεται σα μακρινός στοχασμός...βιώνεται σαν αυτοσυγκέντρωση...

Στο άκουσμα του κουαρτέτου μ'αγγίζει η παρηγοριά πως κάποιος καταλαβαίνει την ουσία του κειμένου, της αληθινής συναναστροφής μέσω της τέχνης που δίνει νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη!Λόγος και ήχος, κι ο συνδυασμός τους γεννά ρίγη, που διεγείρουν τον εγκέφαλο κι αυτός ανταποκρίνεται, φίλοι μου!Ανταποκρίνεται με μεταβολές του καρδιακού ρυθμού, μη σας πω και της αρτηριακής πίεσης...

Είναι το μοναδικό έργο μουσικής δωματίου χωρίς φωνή που συνέθεσε ο Mάλερ κι ανήκει στα έργα της νεότητάς του, αφού γράφτηκε όταν ο Μάλερ -ήταν -δεν ήταν- 15 χρονών.
Παρόλα αυτά είναι έργο απαιτήσεων (και για το τρίο εγχόρδων και για το πιάνο) κι είχε εγκωμιαστεί για τα μουσικά χαρακτηριστικά του από τον  Φωρέ και τον Μπραμς, που πολλοί υποστηρίζουν πως εύκολα ανιχνεύονται  στοιχεία του στο έργο.



Αν σας θυμίζει κάτι,  είναι που σχετικά πρόσφατα ο Σκορτσέζε το χρησιμοποίησε στην ταινία του "Shutter Island" με τον ντι Κάπριο...
Η ΣΚΗΝΗ:



Friday, 1 December 2017

"Κοντσέρτο για Ορχήστρα", το τελευταίο ολοκληρωμένο έργο του Μπάρτοκ και το πιο δημοφιλές...




<<B.Bartok: Concert for Orchestre>>

Απαιτητικό έργο, προϋποθέτει εξαιρετικές ικανότητες από τους εκτελεστές, μα συγχρόνως γοητευτικό, ευφάνταστο, έργο αντιπροσωπευτικό της καινοτόμου ματιάς του συνθέτη του.
Το "Κοντσέρτο για ορχήστρα" του Μπέλα Μπάρτοκ έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 1η Δεκεμβρίου1944.
Ίσως το πιο δημοφιλές έργο του ούγγρου συνθέτη για τον προφανώς αντιφατικό τίτλο του, που έρχεται σε αντίθεση με τη συμβατική μορφή του κονσέρτου, όπου ένα σόλο όργανο συνομιλεί με την ορχήστρα.
Ο δημιουργός υποστήριξε πως το ονόμασε κονσέρτο κι όχι συμφωνία, επειδή χρησιμοποιεί σολιστικά όλα τα όργανα της ορχήστρας στη διάρκειά του δίνοντας ένα νέο νόημα στην έννοια του κοντσέρτου.

Το έργο βρίσκεται ψηλά στην ιεραρχία των αριστουργημάτων, καθώς συνδυάζει, πέραν της δεξιοτεχνίας, στοιχεία της Δυτικής μουσικής από τη μπαρόκ ως την ατονικότητα του  Σαίνμπεργκ με λαϊκά ακούσματα της πατρίδας του, Ουγγαρίας.
Γράφτηκε σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για τον Μπάρτοκ, (βρισκόταν ολοκληρωτικά χρεοκοπημένος στην Αμερική, άρρωστος από λευχαιμία και κατάθλιψη), μετά από ανάθεση του Σεργκέι Κουσεβίτσκι, ο οποίος βρήκε αυτον τον τρόπο για να προσφέρει στον Μπάρτοκ 1000 δολλάρια  για να επιβιώσει.
Όπως δήλωσε ο μαέστρος πλήρωσε "στην πιο φτηνή τιμή το καλύτερο ορχηστρικό έργο των τελευταίων 25 ετών".

Η σύνθεση αναπτύσσεται σε 5 κινήσεις:
I.Introduzione
II.Presentando le coppie
III.Elegia
IV.Intermezzo interroto
V.Finale

σε μορφή "αψίδας ή τόξου", δηλαδή παρατηρούμε σύνδεση θεματική της πρώτης και πέμπτης κίνησης, όπως και της δεύτερης με την τέταρτη, ενώ η μεσαία-τρίτη κίνηση λειτουργεί ως πυρήνας.

Σήμερα, προτείνω να ακούσουμε το 2ο και 4ο μέρος.

Το 2ο:"Presentando le coppie-Παρουσίαση των ζευγαριών" ή όπως αλλιώς ονομάζεται: "Giuoco delle coppie-Παιχνίδι των ζευγαριών", τίτλος που δόθηκε επειδή κάθε μια από τις πέντε ενότητες του μέρους γίνεται θεματικά διακριτή μέσω της εκτέλεσης από διαφορετικά ζευγάρια οργάνων που παίζουν μαζί.
Έτσι η πρώτη παρουσίαση γίνεται από ζευγάρι φαγγότων που εκτελούν σε έκτες, ακολουθεί το ζεύγος των όμποε σε τρίτες, συνεχίζουν τα κλαρινέτα, έπεται το ζευγάρι των φλάουτων σε πέμπτες, ενώ κλείνουν οι τρομπέτες με σουρντίνα σε διάστημα δευτέρας.
Η κίνηση, που και αυτή είναι σε μορφή αψίδας, πατά στο τύμπανο που ξετυλίγει έναν επίμονο ρυθμό, ενώ τοξοτά με δοξάρι ή pizzicato και άρπα χτίζουν την καμπύλη με συνοδευτικό, πλην ενδιαφέροντα ρόλο.

Bartok: "Concerto for Orchestra" IΙ: Presentando le coppie.
Διευθύνει ο Eugene Ormandy


Στο τέταρτο μέρος "Intermezzo interroto", ο συνθέτης παρωδεί το οστινάτο από το θέμα της εισαγωγής του πρώτου μέρους, που θυμίζει το βασικό θέμα από την "Εύθυμη χήρα" του Λέχαρ.
Ο αντιφατικός τίτλος απεικονίζει την ειρωνική διάσταση του έργου.
Σχετικά με την χρήση της μουσικής παρωδίας έχουν εκφραστεί διάφορες απόψεις: άλλοι θεωρούν ότι ο Μπάρτοκ εκφράζει την ενόχλησή του από τη μεγάλη απήχηση της 7ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς κι άλλοι ότι και οι δύο συνθέτες παρωδούν τη δημοφιλή οπερέτα του Λέχαρ.

Bartok: "Concerto for Orchestra" IV: Intermezzo interrotto.
Διευθύνει ο Eugene Ormandy




Thursday, 30 November 2017

"Θάλασσα της Πορτογαλίας:Πεσσόα-Μπλις"

Παράσταση από περίφημα επισμαλτωμένα azulejos με τον Πεσσόα και το κείμενο του ποιήματος.


"Η ψυχή μου είναι μια μυστική ορχήστρα. 
Αγνοώ τι είδους όργανα, βιολιά και άρπες τύμπανα και ταμπουράδες ηχούν 
και στριγκλίζουν μέσα μου. 
Όλα, μια συμφωνία".
(F.Pessoa)


Στη μνήμη του Πορτογάλου ποιητή και συγγραφέα Φερνάντο Πεσσόα, που έφυγε σαν σήμερα 30 Νοέμβρη 1935, σας καλησπερίζω με ένα ποίημά του από τη "Mar Portugues" , που μελοποίησε για τετράφωνη μικτή χορωδία ο Arthur Bliss το 1973 στα πλαίσια εκδήλωσης προς τιμήν της 600ης επετείου της αγγλο-πορτογαλικής Συμμαχίας.


"ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ"

Ω, θάλασσα αλμυρή, πόσο πολύ από τ' αλάτι σου
Δάκρυα Πορτογάλων είναι!
Για τα ταξίδια μας, πόσες μητέρες δεν έκλαψαν
Πόσα παιδιά άδικα προσευχήθηκαν!
Πόσες αρραβωνιαστικές έμειναν χωρίς άντρα
Για να γίνεις εσύ, θάλασσα, κτήμα δικό μας!

Στ' αλήθεια, άξιζε τον κόπο; Όλα τον κόπο αξίζουν
Αν η ψυχή μικρή δεν είναι.
Αυτός που θέλει μακρύτερα να φτάσει
Κι από του Boiador τον κάβο,
Πρέπει να φτάσει πέρα απ' τη λύπη.
Ο Θεός έκρυψε στη θάλασσα τον κίνδυνο, την άβυσσο,
Αλλά την έκανε, επίσης, καθρέφτη του ουρανού."

(Φερνάντο Πεσσόα, τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου, Εκδ. Μεταίχμιο)

Ο Πεσσόα στο συγκεκριμένο ποίημα αναδεικνύει τον ξενιτεμό, σκληρό βίωμα του Πορτογαλικού λαού από την εποχή της αποικιοκρατίας.
Υμνεί, μα συγχρόνως ξορκίζει την θάλασσα και την αλμυρή αγκαλιά της.
Συνθετικά, ο Άρθουρ Μπλις, εξοικιωμένος με την Choral Music εμβαθύνει στα νοήματα του ποιήματος και δίνει μια σύνθεση ιδιαίτερης ατμόσφαιρας, βάζοντας τη χορωδία να κινηθεί σχεδόν κινηματογραφικά, αφηγούμενη σαν δεινός ρήτορας το επιλεγμένο κείμενο του Πεσσόα!
Νοήματα αντιθετικά,  εικονοποιούν τις διαθέσεις του ποιητή κι ενισχύονται με την χορωδιακή επεξεργασία και εκτέλεση!

<<Arthur Bliss: Mar português/Fernando Pessoa>>


Παλαιότερο κείμενό μου για τον ποιητή μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

Thursday, 23 November 2017

"Αλέξανδρος Νιέφσκυ, ο ηγέτης της ρωσικής λαϊκής παράδοσης"

"Η Μάχη του Νέβα-Alexander Nevsky Fighting the Swedes", Boris Artemievich Tchorikov

[Με αφορμή το σημερινό εορτασμό του Αγίου της Ρωσικής Εκκλησίας Αλεξάνδρου Νιέφσκι]

Ο Αλέξανδρος Γιαροσλάβιτς Νιέφσκι είναι μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της μεσαιωνικής Ρωσίας και άγιος της Ρωσικής Εκκλησίας.
Υπήρξε ηγέτης σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για τον ανατολικό σλαβικό κόσμο.
Ο Νιέφσκυ είναι ο ηγέτης που μέσα από ατέλειωτες μάχες κι αγώνες κάνει το ρωσικό λαό να πιστέψει στη νίκη, να ενισχυθεί το εξασθενημένο ηθικό του!
Και μόνο το όνομά του ήταν αρκετό να προκαλεί απροσμέτρητο ενθουσιασμό και να σκορπίζει τον φόβο στους αντιπάλους.
Η ζωή και οι νικηφόρες μάχες του μεταφέρονται στη μεγάλη οθόνη με την ομώνυμη, επική ταινία του Σεργκέι Αϊζενστάιν "Αλέξανδρος Νιέφσκι", με τις εικόνες και τους ήχους να συνδυάζονται με τις θαυμάσιες μουσικές συνθέσεις του Προκόφιεφ.
Ένα από τα αριστουργήματα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, αλλά και του παγκόσμιου κινηματογράφου με τη μουσική να "προηγείται κι έπεται της εικόνας, σε μια οπτικο-ακουστική αντίστιξη", όπως έγραψαν οι κριτικοί.


Η καντάτα "Alexander Nevsky Op. 78" παρουσιάστηκε το 1939 υπό τη διεύθυνση του Προκόφιεφ και έτυχε θερμότατης υποδοχής!
Αναπτύσσεται σε 7 κινήσεις και είναι στη ρωσική γλώσσα πλην δύο μερών που ακούγονται στα λατινικά.
Δυο από τα μέρη που η ακρόασή τους με γεμίζει δέος και μού προκαλεί ρίγη ενθουσιασμού είναι το 2ο και 5ο, "Το τραγούδι του Νιέφσκι, μάχη του Νέβα" και η "Μάχη των Πάγων", αντίστοιχα.
Το δεύτερο ακούγεται στη λατινική γλώσσα.


Το μέρος της καντάτας με τίτλο "Τραγούδι για τον Αλέξανδρο Νιέφσκι" αντιπροσωπεύει τη νίκη του πρίγκιπα Αλέξανδρου στη "Μάχη του Νέβα".
Ο μόλις 20 ετών Αλέξανδρος νίκησε τις δυνάμεις των Σουηδών, που κατόπιν σχεδίου του τούς εγκλώβισε στη συμβολή του Νέβα, τους επιτέθηκε αιφνιδιαστικά τη νύχτα (15 Ιουλίου 1240), οπότε δεν πρόλαβαν να βγουν από τα πλοία τους με τον Αλέξανδρο να θριαμβεύει!
Έκτοτε έλαβε το προσωνύμιο "Νιέφσκι" (δηλαδή: του Νέβα).

Aπό την ηχογράφηση του 1966 με τον Yevgeny Svetlanov 
να διευθύνει την USSR Symphony Orchestra:



Αδιαμφισβήτητα το αποκορύφωμα της καντάτας αποτελεί η μεγαλύτερη σε χρονική διάρκεια 5η κίνηση με τίτλο "Η μάχη των Πάγων"!

Αναμνηστικό νόμισμα για την 750ή επέτειο της νίκης του Νιέφσκι στη Μάχη των πάγων:
Αντιπροσωπεύει την τελική σύγκρουση του Nevsky με τους Τεύτονες Ιππότες στην παγωμένη λίμνη Πέιπους την 5η Απριλίου 1242.

Σύμφωνα με ρωσικά χρονικά της εποχής, ο Νιέφσκυ παρέσυρε πάνω στη λίμνη τους αντιπάλους.
Οι τεύτονες ιππότες, εξουθενωμένοι αδυνατώντας να ελιχθούν σωστά με τα άλογά τους επάνω στον πάγο, άρχισαν να υποχωρούν ατάκτως με το λεπτό στρώμα πάγου να καταρρέει από το βάρος του οπλισμού τους και πολλοί πνίγηκαν.

Η κίνηση ξεκινά με ένα γαλήνιο θέμα, που εκπροσωπεί την αυγή την ημέρα της μάχης, ενώ ακολουθεί ένα τμήμα μάλλον ενοχλητικό και "κακόηχο", έκφραση της άγριας συμπλοκής.
Χάλκινα πνευστά παιανίζουν το νικηφόρο αποτέλεσμα, ενώ ακολουθεί ένα ήσυχο, κατευναστικό φινάλε, με τη μουσική να ιερουργεί συνοδευτικά την ανύψωση των ψυχών των νεκρών στρατιωτών στα ουράνια...



"Η μάχη των πάγων" από επετειακή έκδοση γραμματοσήμου (1992) για τα 750 χρόνια από τη μάχη 

Monday, 13 November 2017

O μαθητής του Ραβέλ, Ντελάζ...

Αποτέλεσμα εικόνας για Maurice Delage
Μωρίς Ντελάζ, σχέδιο της Καταρίνας Στραβίνσκυ, συζύγου του συνθέτη Ιγκόρ

Μωρίς Ντελάζ και Μωρίς Ραβέλ, 1930

Στην εποχή του υπήρξε βιρτουόζος πιανίστας, αλλά και αγαπητός συνθέτης.
Σήμερα ελάχιστοι τον θυμούνται, αν και ένα πολυαγαπημένο έργο του Ραβέλ ήταν αφιερωμένο σ’αυτόν, καθώς υπήρξε ο πρώτος μαθητής του.


Ο γεννημένος σαν σήμερα(13 Νοεμβρίου 1879) συνονόματος με το δάσκαλο μαθητής, Maurice Delage, είχε την τιμή να είναι ο παραλήπτης της αφιέρωσης της «Κοιλάδας με τις καμπάνες», μέρος του εκπληκτικού «Miroirs» του Μωρίς Ραβέλ.


Κάλλιστα θα μπορούσε να θεωρηθεί προγραμματικό έργο, ιμπρεσιονιστικής αισθητικής, αφού κατά τα λεγόμενα του συνθέτη περιγράφει μια «ζωγραφιά τριών ηχοχρωμάτων», της αρμονίας, της μελωδίας και του ήχου των καμπάνων-έμπνευση από εκκλησιαστικές καμπάνες που ηχούσαν κατά τη διάρκεια μεσημεριανής περιήγησης του δημιουργού του στους δρόμους του Παρισιού.




Από ηχογράφηση σε piano roll με τον Ραβέλ:



Προτείνω να ανακαλύψουμε και το συνθέτη Maurice Delage, μέλος της περιβόητης Ομάδας καινοτόμων καλλιτεχνών «Απάτσι».
Και με την ευκαιρία να ταξιδέψουμε νοερά σε μια χώρα που είχε και κείνος επισκεφθεί, γνώρισε τον πολιτισμό κι ενθουσιάστηκε με τη μυθολογία και την κουλτούρα της.
Την μυστικιστική Ινδία απεικονίζει στο έργο του «Τέσσερα Ινδουιστικά ποιήματα» για υψίφωνο και σύνολο μουσικής δωματίου.
Αποτελείται όπως αναφέρει και ο τίτλος από 4 μέρη, ένα για κάθε μια ινδική πόλη, που επισκέφτηκε ο Delage, μα συγχρόνως αφιερωμένο και ταυτισμένο με έναν αγαπημένο του:

1. Τσενάι ή Mαντράς (αφιερωμένo στον Ραβέλ)
2. Λαχόρη (σε ποίηση Χάινε και γι’αυτό αφιερωμένο σ’αυτόν) 
3. Βαρανάσι (στον  Florent Schmitt, μέλος της ομάδας των Απάτσι)
4. Τζαϊπούρ (αφιερωμένο στον Στραβίνσκυ)

Σε μια ηχογράφηση με διθυραμβικές κριτικές σε ερμηνεία της Τζάνετ Μπέικερ και 
του φημισμένου Melos Ensemble. 
Δ/νση ορχήστρας ο Bernard Keeffe:




Kαλό απόγευμα και όμορφη, ανεμελιάς εβδομάδα σε όλους!
Οι ανταποκρίσεις σας, μιλούν για νεφοσκεπή ή ξάστερο...Μην ξεχνάτε πως παρά τη φαινομενική φορεσιά του, είναι ο ουρανός που επιλέγει να δει η ψυχή μας, φίλοι μου!

Thursday, 2 November 2017

Ελύτης: Νερά τρέχουν και στο Mozart...


«Πρώτη φορά σ΄ενός νησιού τα χώματα
δύο του Νοεμβρίου ξημερώματα
βγήκα να δω τον κόσμο…», 

γράφει ο ποιητής μας στη ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ του.

Αφιερωμένος στα γενέθλια του Oδυσσέα Ελύτη ο σημερινός χαιρετισμός μου, φίλοι μου!

Γράφει ο ποιητής μας στα «Μικρά Έψιλον»:

Κυριολεκτικά και μεταφορικά, μια «περίοδος Mozart» επανέρχεται κατά καιρούς στη ζωή μου. 
Να τι εννοώ: κάποτε για δυό ή τρεις εβδομάδες, αισθάνομαι κάθε μέρα την ακατανίκητη ανάγκη ν' ακούω κομμάτια του Σαλτσβουργιανού συνθέτη…
[…] 
Την «επίσκεψη του αγγέλου» την είχα δεχθεί ανέκαθεν από την οπτική οδό, 
είτε είχα να κάνω με πίνακες είτε με ποιήματα.
Ποτέ όμως από κάποιο άκουσμα, εξόν κι αν ήταν από νερά που τρέχουν κρυμμένα σε μια ρεματιά.
Τώρα που το σκέφτομαι, αλήθεια, η διαφορά δεν είναι μεγάλη.
Νερά τρέχουν και στο Mozart, μόνο ότι εκεί κατεβαίνουν από παγετώνες με κυανή και ρόδινη ανταύγεια, που λιώνουν σιγά σιγά κάτω από τη διαρκή άνοιξη της ψυχής του.
Ελευθερωμένα τα νερά κατρακυλούν, πηδούν, παίζουν κείνο που'χανε μάθει πολύ σιμά στον ουρανό.
Να γιατί λέω πως, όσο νάναι, ψαύεις κι από λιγάκι Θεό κάθε φορά που ακούς, 
όσα το παιδί εκείνο άκουσε με τα δάχτυλα στα πλήκτρα 
κι έσπευσε να μας τα εκμυστηρευτεί μια για πάντα. 
[…]
Αμέτε να μπείτε στο κονσέρτο για πιάνο  αρ. Χ, K.V X ή  στη σονάτα Χ, 
για να μην πω  ακόμη και στην πολυμεταχειρισμένη, αλλ’αειθαλή «Μικρή Νυχτερινή Μουσική» 
και φέρετέ μου πίσω μεταστοιχειωμένα βιώματα. 
Τίποτε. Θα φέρετε την τελειότητα, ένα κομμάτι από τελειότητα και τίποτε άλλο…
(«Ευχαριστώ Wolfgang Amadeus από «Τα μικρά Έψιλον»)

Φαίνεται να δένει με του Μότσαρτ τα σκιρτήματα, ο γεννημένος σαν σήμερα 2 Νοεμβρίου 1911, ποιητής του Ήλιου, Οδυσσέας Ελύτης, που ακούγοντας το δεύτερο μέρος από το  Concerto No. 20 για πιάνο του αυστριακού συνθέτη, τη γνωστή σε όλους μας «Romance» εμπνεύστηκε το ομότιτλο ποίημα που βρίσκουμε στη συλλογή «Τα Ετεροθαλή».

Οδ. Ελύτης: «Mozart: Romance από το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 20, ΚV 466»:
«Όμορφη λυπητερή ζωή
Πιάνο μακρινό υποχθόνιο
Το κεφάλι μου ακουμπάει στον Πόλο
Και τα χόρτα με κυριεύουν

Γάγγη κρυφέ της νύχτας πού με παίρνεις;
Από μαύρους καπνούς βλέπω δορκάδες
Μες στο ασήμι να τρέχουν να τρέχουν
Και δε ζω και δεν έχω πεθάνει

Ούτε ο έρωτας ούτε κι η δόξα
Ούτε τ’ όνειρο ούτε δεν ήταν
Με το πλάι κοιμούμαι κοιμούμαι
Κι ακούω τις μηχανές της γης που ταξιδεύει»

Το κοντσέρτο για πιάνο αρ. 20, γράφτηκε κι έκανε πρεμιέρα με τον ίδιο το συνθέτη σολίστα το 1785. Είναι το πρώτο από τα δύο κονσέρτα του Μότσαρτ γραμμένο σε ελάσσονα κλίμακα.
Λέγεται πως τη συναυλία αυτή είχε παρακολουθήσει και ο Μπετόβεν, που από τότε πρόσθεσε το κονσέρτο ως μέρος του ρεπερτορίου του.
Η Romance, το δεύτερο μέρος του, είναι σε μορφή ρόντο… ξεκινά με ρομαντική διάθεση, έντονου λυρισμού κι αναπτύσσεται τρυφερά κι ίσως με κεκαλυμμένο το πάθος, ζωγραφίζοντας ειδυλλιακές εικόνες…δημιουργώντας μια θαυμαστή αίσθηση αρμονίας ανάμεσα στο κυρίαρχο πιάνο και την επικουρική ορχήστρα.
Μια ρυθμική αλλαγή στο μέσον της romance οδηγεί σ' ένα ταραχώδες και γεμάτο αναστάτωση θέμα, αντίθετο με την ήρεμη διάθεση της αρχικής εμφάνισης. Όχι όμως για πολύ…
Η προηγούμενη μελωδία επιστρέφει με ανιόντα λεπτεπίλεπτα αρπίσματα που θυμίζουν αχνά ψιθυρίσματα.

Eπιλέγω να το ακούσουμε από τον Georg Solti, όπου εκτελεί πιάνο και συγχρόνως διευθύνει την ορχήστρα.
Ερμηνεία καθαρή και βελούδινη, αγγίγματα των πλήκτρων, που αναδύουν τις λεπτές αποχρώσεις του ρουμπάτο, την ευγένεια και την κομψότητα της έμπνευσης, μα κυρίως την ποίηση της Μοτσάρτιας μουσικής, που παρότι «αναλφάβητος στη μουσική» (όπως δήλωνε), ο ποιητής μας Ελύτης ανιχνεύει και εμπνέεται από αυτήν…Γιατί, όπως λέει κάπου αλλού: ...ο Μότσαρτ έχει το αυτοδύναμο ενός φυσικού πίδακα που μάς θαμπώνει...

Mozart: Piano Concerto No 20 KV 466, Romance
Georg Solti: piano-conducting



Tuesday, 31 October 2017

"Μεταρρύθμιση: Λούθηρος και Μέντελσον"

«Λούθηρος-95 Θέσεις», Hugo Vogel (1882)


Πεντακόσια χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τη ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ, το θρησκευτικό κίνημα του 16ου αιώνα, που ίδρυσε τον Προτεσταντισμό.
Ήταν 31 Οκτωβρίου του 1517 όταν ο  Μαρτίνος Λούθηρος συνέταξε τις 95 θέσεις του και τις θυροκόλλησε στην είσοδο του καθεδρικού της Βιτεμβέργης, στις οποίες καταδίκαζε την πώληση συγχωροχαρτιών και την απόλυτη εξουσία του Πάπα.

Για τον εορτασμό της 300τής επετείου της Ημέρας, ο Φέλιξ Μέντελσον συνέθεσε την 5η Συμφωνία του, γνωστή ως «Συμφωνία της Μεταρρύθμισης».

Γραμμένη στο μείζονα και ελάσσονα τρόπο της ΡΕ, η συμφωνία αναπτύσσεται σε τέσσερις κινήσεις:


  • Στο 1ο μέρος, ο συνθέτης χρησιμοποιεί ως μοτίβο το «Αμήν της Δρέσδης», μια ακολουθία από έξι νότες, που πρωτοχρησιμοποιήθηκε από τη χορωδία στο Βασιλικό παρεκκλήσι της Δρέσδης, εξού και το όνομα.
  • Διαφορετικού πνεύματος και πιο ανάλαφρο είναι το vivace του 2ου μέρους.
  • το «Αμήν της Δρέσδης» με περισσότερο λυρισμό ξετυλίγεται στο andante του 3ου  μέρους και
  • η συμφωνία ολοκληρώνεται με την 4η κίνηση σε μορφή σονάτας, που θεματικά βασίζεται σε ένα από τα πιό γνωστά χορικά: « Ein feste Burg ist unser Gott- Θεός το Φρούριον Ημών», σε μελωδία και κείμενο του ίδιου του Λούθηρου. 





Πρόκειται για έναν από τους πιο αγαπημένους ύμνους της λουθηρανικής παράδοσης και συχνά αναφέρεται ως «Ύμνος της μάχης για τη Μεταρρύθμιση» κι ο θρύλος τον θέλει να τραγουδήθηκε  από το Λούθηρο και τους οπαδούς του στις 31 Οκτωβρη του 1517, όταν θυροκολούνταν οι 95 Θέσεις των Πρωτεσταντών στον καθεδρικό της Βιτεμβέργης(πάνω σε αυτόν τον ύμνο στηρίζεται και το έξοχο Χορικό του Μπαχ).






Ακούμε το 4ο μέρος της 5ης Συμφωνίας από την Συμφωνική Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας της Κολωνίας υπό την μπαγκέτα του Δημήτρη Μητρόπουλου σε ηχογράφηση του 1957:

«Θεός το φρούριον ημών,
Ασπίς εν τοις κινδύνοις.
Και βοηθός παντός πιστού,
Εν ώρα της οδύνης…»


Felix Mendelssohn: «Συμφωνία No 5, της Μεταρρύθμισης», Mov.4



Friday, 27 October 2017

"Ο Μπαγιαντέρας του Αλβανικού μετώπου"















Από την πρώτη στιγμή του πολέμου, μουσική και τραγούδι συντρόφευε τους στρατιώτες στο Αλβανικό μέτωπο, μα και όσους αγωνιούσαν στα μετόπισθεν..
Πολλοί είναι κι ο ρεμπέτες, που έγραψαν τραγούδια με ηρωικό και αντιπολεμικό περιεχόμενο, πολλές φορές και με αλλαγμένους τους στίχους προκειμένου να αντιμετωπίσουν ανώδυνα τη λογοκρισία.
Ανάμεσά τους κι ένας ρεμπέτης που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουμε με το όνομά του, μα με το ψευδώνυμό του.

Ο μπαρμπα-Μήτσος ήταν δεξιοτέχνης στο μπουζούκι κι είχε εξαιρετικά διασκευάσει προπολεμικά τη μελωδία από την οπερέτα του Κάλμαν «Μπαγιαντέρα».
Έτσι ο Ποριώτης ρεμπέτης βαφτισμένος, Δημήτρης Γκόγκος, έγινε γνωστός ως «Μπαγιαντέρας»…

Πολέμησε στην Αλβανία κι έπειτα στην Κατοχή έγινε μέλος της Αντίστασης. 

Ατίθασος, με ελεύθερο πνεύμα, αριστερών πεποιθήσεων, έγραψε τραγούδια υμνητικά για το ΕΑΜ, αλλά και νωρίτερα πολλά για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, όπως «Τους κενταύρους δεν φοβάμαι», στο οποίο υπογράφει τους στίχους, τη μουσική μα και την ερμηνεία κι ανήκει στον αντιπολεμικό δίσκο που κυκλοφόρησε κρυφά το Δεκέμβρη του 1940.

Πρόκειται για ένα δυναμικό χασάπικο που αναφέρεται στη φοβερή τεθωρακισμένη μεραρχία του ιταλικού στρατού, τους «Κενταύρους», που όμως η αριθμητική της υπεροχή δεν πτόησε την καρδιά του Έλληνα…

Η μελωδία κι η φωνή του Μπαγιαντέρα, δονεί την ψυχή σαν σύγχρονος Τυρταίος...

«Για ντουφέκι δεν με νοιάζει, ούτε βάζω πια μαράζι

Συντροφιά έχω τη λόγχη, τη γλυκιά μου ξιφολόγχη.



Αγκαλιά μ’αυτή κοιμάμαι, τους Κενταύρους δε φοβάμαι

Θαύματα με κείνη κάνω, στις βουνοκορφές απάνω.


Οι φρατέλοι σαν με ειδούνε ψάχνουν δρόμο για να βρούνε

Μα τους στρώνω στο κυνήγι και αυτοί όπου φύγει φύγει».


Βίος και πολιτεία ο Γκόγκος , ένα από τα «παλιόπαιδα τ’ατίθασα», έδινε ψυχή στο μπουζούκι του, καθώς το γρατσούναγε, όμως μάλλον λάτρευε και την κλασική μουσική, απ’ όπου  μην ξεχνάμε προήλθε και το παρατσούκλι με το οποίο έμεινε στην αιωνιότητα.

Δύσκολα τα χρόνια της Κατοχής, τα βίωσε όπως όλος ο Ελληνισμός με φτώχια και πείνα…
Ο Μπαγιαντέρας λόγω βαριάς μορφής αβιταμίνωσης έχασε την όρασή του.
Έζησε τυφλός ως το θάνατό του από εγκεφαλικό το 1985…




Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Παγκανίνι , ο δαίμονας!!

Johann Peter Lyser: "Ο μάγος Παγκανίνι"


Καλησπερίζω με τον "Γενοβέζο Μάγο"!!!Γεννημένος την 27 Οκτώβρη  1782!

Παγκανίνι , ο δαίμονας!!

Η γοτθική φιγούρα του καλλιτέχνη, σε συνδυασμό με τη  δεξιοτεχνία του στο βιολί, είναι που έκανε τους πάντες να τον ονομάσουν "δαιμονικό" βιολιστή.
O μύθος γύρω του, θέλει τον Παγκανίνι όπως και τον Φάουστ, να έχει κάνει συμφωνία με το διάβολο ώστε να αποκτήσει μαγικές δυνάμεις που να τού επιτρέπουν να δημιουργεί στο βιολί διάφορα εφέ.
Ο Βιεννέζος εικαστικός καλλιτέχνης Johann Peter Lyser απεικονίζει ακριβώς αυτήν την αντίληψη(ΦΩΤΟ).

Ο Παγκανίνι  στο κέντρο με τα μαλλιά ανασηκωμένα, μυημένο στα μυστικά της μαγείας. 
Δίπλα του μια ομάδα σκελετωμένων χορεύουν το χορό του θανάτου. 
Πνεύματα μαγισσών αιωρούνται, ενώ αντικείμενα συνδεδεμένα με τον σατανισμό τον περιβάλλουν...
 μια μαύρη γάτα, ένα  κρανίο, τα οστά ενός ανθρώπινου χεριού, ένα φίδι...

Άλλοι, πάλι  πίστευαν πως το σώμα του Παγκανίνι είχε καταληφθεί από το διάβολο και πως χρησιμοποιούσε το βιολί για να παράγει αυτό που νόμιζαν ότι ήταν η "μουσική του διαβόλου" ή πως είχε σκοτώσει κάποια ερωμένη του, την ψυχή της οποίας είχε φυλακίσει στις χορδές του βιολιού του που έφτιαξε με τα έντερά της...

Οι χαρακτηρισμοί "Σατανάς", "μάγος", "διάβολος",  ήταν συνηθισμένοι , όπως και το δοξάρι του ως "όργανο μαγείας".

"Ο  Παγκανίνι κυμάτιζε στον αέρα τη μαγική ράβδο του κι έμοιαζε με μάγο που προστάζει τα στοιχεία" έγραψε ο ποιητής Χάινε, ενώ ο Λουδοβίκος Σπορ τον χαρακτήρισε "μάγο που βγάζει από το βιολί του ήχους που ποτέ δεν έχουν ακουστεί από αυτό το όργανο".

Οι Γερμανοί του δίνουν παρατσούκλια όπως "Hexensohn=γιός μάγισσας" ή "Hexenmeister- ο κύριος των μαγισσών", ονόματα που συνδέονται και με   μια από τις συνθέσεις του Παγκανίνι, που έπαιζε συχνά: "Le streghe=οι μάγισσες".

Πρόκειται για  παραλλαγές πάνω σε ένα θέμα από το μπαλέτο του Franz Xavier Süssmayr "Ιl noce di Benevento", το οποίο σηματοδοτεί την είσοδο των μαγισσών στη σκηνή.

Σολίστας στο ρόλο του μάγου ο κορυφαίος ουκρανός Julian Sitkovetsky, μαθητής του Thibaud, και παιδί-θαύμα!
Με πολλές διακρίσεις στο ενεργητικό του...Πρώτο Βραβείο στο Διαγωνισμό Νέων Ερμηνευτών στην Σοβιετική Ένωση το '45, ως βιολιστής, θέση που στο πιάνο και το τσέλο κατέκτησαν εκείνη τη χρονιά ο Ρίχτερ και ο Ροστροπόβοτς, αντίστοιχα.
Για την τεχνική του, τον άψογο ομοιόμορφο ήχο, και το ελεγχόμενο staccato ή pizzicato θαυμάστηκε από Μενουχίν και Όιστραχ!
Δυστυχώς έφυγε πολύ νέος, μόλις στα 32 του από καρκίνο, πρόλαβε όμως στη σύντομη ζωή του να "μαγέψει" κοινό και κριτικούς!

Paganini: "Variations  le Streghe"/ Julian Sitkovetsky


Wednesday, 25 October 2017

"Aφορμή για ταξίδι στους δρόμους της τέχνης"(Picasso-Apollinaire-Jacob)


Αποτέλεσμα εικόνας για picasso three musicians gif
Three Musicians - Picasso, Philadelphia Museum 

Είναι ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της τέχνης του 20ού αιώνα, ιδρυτής του κυβισμού και με σημαντική συνεισφορά στην εξέλιξη της μοντέρνας τέχνης.
Ο Ισπανός Πάμπλο Πικάσο γεννήθηκε σαν σήμερα 25 Οκτώβρη 1881 και δίνει την αφορμή της καλημέρας.
Πιστή στις επετειακές δημοσιεύσεις, φίλοι μου...
Κι έτσι, δοθείσης της αφορμής, δεν μπορώ να μείνω ασυγκίνητη και σε συνδυασμό με την ειδικότητά μου ως μουσικού,ανασύρω στη μνήμη μου έναν αγαπημένο πίνακα του κυβιστή ζωγράφου...Μουσικού θέματος,φυσικά!

Ο Ισπανός Πικάσο επιλέγει τη μουσική ως θέμα για να εκφράσει τη χαρά της ζωής.
Στη σειρά  έργων του "ΤΡΕΙΣ ΜΟΥΣΙΚΟΙ" η Comedia de l'arte φιγουράρει όλο χάρη στις μορφές του  πιερότου και του κατεργάρη γελωτοποιού...

Οι μορφές είναι τρεις.
Ένας αρλεκίνος και  ένας πιερότος αριστερά,που κρατούν μουσικά όργανα, βιολί και κλαρινέτο  και δεξιά  ένας καλόγηρος με μαύρο χιτώνα, με  ακορντεόν και  παρτιτούρα.
Η σύνθεση αποπνέει κωμική διάθεση...
Θυμίζει προετοιμασία για χορό μεταμφιεσμένων ή πρόβα ορχήστρας πλανόδιων μουσικών σε καρναβαλική γιορτή.
-"Μάσκες", όμως, "γιατί;"αναρωτιέμαι...
-Τα πρόσωπα φαίνεται, πίσω απ'τις μάσκες να λειτουργούν καλύτερα...δίνω την "αόριστα -φιλοσοφημένη" απάντηση και προχωρώ.
Γωνιώδη σχήματα  και  μοτίβα σε έντονα, ζωντανά χρώματα.
Ως μη ειδική, οσφρίζομαι μια "ισχυρή"  παιδικότητα, μια ξέγνοιαστη συναναστροφή, μια παρέα  τριών φίλων που περνά καλά μαζί...
Αναπόληση όμορφων στιγμών αποτυπωμένη με τα μέσα που κανείς διαθέτει.
Και δω ο "κανείς", έχει παλέτα, πινέλα, χρώματα...έχει έμπνευση !!
Μάλλον δεν πέφτω πολύ μακριά...
Ο αρλεκίνος Πικάσο με το βιολί κάτω απ'το πηγούνι  γρατζουνά με το δοξάρι φιλικά πειράγματα με αποδέκτες  κοντινούς, δικούς του ανθρώπους.
Φαίνεται αστείος στη φαρδιά φορεσιά με τα κόκκινα και κίτρινα τρίγωνα, χρωματισμοί της σημαίας της πατρίδας του.
Κι οι φίλοι όμως μοιάζουν να το διασκεδάζουν.
Ο πρόσφατα (ο πίνακας φιλοτεχνήθηκε το 1921 )μακαρίτης Απολλιναίρ, ο καλός πιερότος, φυσά ηγετικές πνοές στο "Συναξάρι των ζώων" ...κι οι σκέψεις, "σαλτιμπάγκοι οδεύουν πλάϊ στων κήπων τις φραγές "!
Και δεξιά, ένας άλλος ποιητής και φίλος καρδιακός...ο Μαξ Ζακόμπ, ο παρ'ολίγον μοναχός ν'ανοιγοκλείνει τη φυσούνα.

Πείραμα, η απεικόνιση;
Αφηρημένη οπτική ιδέα;...
Λαχτάρα για διασκέδαση, αναπόληση στιγμής ανέμελης;

Ίσως να μη μπορεί κανείς να απαντήσει, ίσως και να υπάρχουνς άπειρες ιδέες να αιτιολογούν τη σύλληψη...Ίσως...
Και κει που προσπαθώ να μπω στον ψυχισμό του καλλιτέχνη, δίνει το ράσο τη δεύτερη αφορμή!Μουσική, αυτή τη φορά.

Ο ρασοφόρος Μαξ Ζακόμπ, σημαίνων της Παρισινής  avant-garde  σκηνής στις αρχές του 20ου αιώνα γνωριζόταν με το μουσικό Πουλένκ.
Η εκτίμηση του Πουλένκ κι ο απεριόριστος θαυμασμός στο πρόσωπό του, βρίσκει χαραμάδα έκφρασης, πού αλλού;...στις νότες !

Πέντε από τα ποιήματά του μελοποιούνται σε μια σύνθεση -νανούρισμα...αέρινο  όνειρο.
Κοιμήθηκα,ονειρεύτηκα ...κι όμως ονειρεύτηκα την πραγματικότητα.
Την πραγματικότητα τριών φίλων, που ντυμένοι τη χαρούμενη διάθεση, τοιμάστηκαν για χορό αιωνιότητας φορώντας μάσκες, γιατί η ψυχή του καλλιτέχνη λειτουργεί καλύτερα πίσω απ'τα προσωπεία...

Ο Πουλένκ, σαν μέρος της παριζιάνικης πρωτοποριακής σκηνής εκείνης της εποχής, γνώριζε τον Ζακόμπ.
Ο συνθέτης βρήκε τα ποιήματα δημοσιευμένα σε περιοδικό...Επέλεξε να μελοποιήσει πέντε, αλλάζοντας μερικές φορές τους τίτλους τους.
Το "Νανούρισμα"  είναι δύο ποιήματα στο ίδιο ύφος και χαρακτήρα, που ο Πουλένκ παρουσιάζει ενιαία. Η αγάπη και η εκτίμηση του Πουλένκ για τον Ζακόμπ εκφράζεται με σαφήνεια.

"5 Poèmes de Max Jacob, Berceuse" F.POULENC 


Μερος του κειμένου έχει δημοσιευτεί παλαιότερα στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr