Tuesday, 28 March 2017

"Ένα μπουκέτο πασχαλιές για το Σεργκέι..."


"Piano and Vase with Lilacs" by I.M. Spadecaller, Tampa Bay // A few of my favorite things: a grand old piano, Lilacs, and the music of Rachmaninoff.   // Imagekind.com -- Buy stunning, museum-quality fine art prints, framed prints, and canvas prints directly from independent working artists and photographers.:
"Piano and Vase with Lilacs", I.M. Spadecaller

"Λιλά, και σαν το φραγκοστάφυλο, απαλόχρωμη,
ανθίζεις...
δειλή, μημουαπτική, σεμνή κι ανέγγιχτη..."
όπως γράφει και ο Ρώμος Φιλύρας για τις πασχαλιές, που εύχομαι η μοσχοβολιστή αύρα τους να κατακλύσει το απόγευμά μας, φίλοι μου!

Σχετική εικόνα


Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ, γεννημένος καταμεσής της άνοιξης, το πρώτο Απριλιάτικο πρωινό του 1873, ένας από τους μεγαλύτερους πιανίστες του 20ού αιώνα, αλλά και συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας.

Απαράμιλλες οι δεξιοτεχνικές του δυνατότητες και η ποιότητα του ήχου του, στοιχεία που κληρονόμησε από τον παππού, αλλά και από τους δυο γονείς του.
Ο παππούς υπήρξε αξιόλογος ερασιτέχνης πιανίστας, είχε μαθητεύσει μάλιστα κοντά στον Ιρλανδό John Field (έναν από τους καλύτερους μαθητές του Κλεμέντι) ενώ και οι δύο γονείς του Σεργκέι έπαιζαν πιάνο σε καθημερινή βάση στο σπίτι.
H δε παραμάνα του ήταν εκείνη που εντόπισε το μουσικό του ένστικτο και τη δεινή κλίση του στο πιάνο!
Στις συνθέσεις του είναι εμφανείς οι επιρροές από τους Τσαϊκόφσκι, Σοπέν και  Λιστ, στο ύφος του ύστερου ρομαντισμού.

Ήταν Απρίλιος του 1902, όταν ο Σεργκέι  συνέθεσε τις "Πασχαλιές".


Τραγούδι, που ανήκει στη "Συλλογή 12 τραγουδιών, op 21" και  αποτέλεσε το γαμήλιο δώρο του Ραχμάνινοφ στη σύζυγο του Νατάλια.

Με το χρηματικό ποσό που κέρδισε από αυτή τη σύνθεση, πληρώθηκε και ο μήνας του μέλιτός τους.

Πρόκειται για ένα τραγούδι σε ποίηση της ρωσίδας ποιήτριας του 18ου αι.  Ekatrina Beketova, που σε ελεύθερη απόδοση λέει:




"Στο θολό χάραμα
πάνω απ’της χλόης τη δροσιά
θ’αναπνεύσω τη διάφανη αυγή.
Σε μπουκέτα μοσχοβολιστής πασχαλιάς
θ’αναζητήσω
την ευτυχία μου ...

Στη ζωή μονάχα μια, ηύρα  ευτυχία!
Την κρυμμένη ανάμεσα στις πασχαλιές,
στα πράσινα κλαριά,
στα αρωματικά τσαμπιά τους.
 Πασχαλιές, σεις άνθη της ταπεινής ευτυχίας μου…"
(ελεύθερη απόδοση: @Ελπίδα Νούσα)

Ηλιοστόλιστες και λαμπρές οι μουσικές "Πασχαλιές" του Σεργκέι αποτυπώνουν την τρυφερότητα των συναισθημάτων του για την αγαπημένη του Νατάλια.

Φαίνεται όμως η διακριτική ευωδία των λιλά ανθέων να είχε μεθύσει και μια άλλη καρδιά...

Γύρω στο 1908 ο Ραχμάνινοφ  άρχισε να δέχεται "μπουκέτα από πασχαλιές" σε παραστάσεις του από έναν ανώνυμο θαυμαστή.
Οι πασχαλιές έφταναν πάντα πριν την έναρξη της συναυλίας για μια ολόκληρη δεκαετία σχεδόν, όταν το 1918 εμφανίστηκε μια ρωσίδα κυρία ευγενικής καταγωγής ονόματι Φέλκα  Ρουσσώ, αποκαλύπτοντας στο συνθέτη πως εκείνη ήταν η αποστολέας των λουλουδιών. Αποκάλυψε την ταυτότητά της, την οποία όπως του δήλωσε θα προτιμούσε να κρατήσει κρυφή, επειδή ήταν περίεργη να μάθει από τον ίδιο την αιτία που είχε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα να εμφανιστεί στη Ρωσία.
Ο Ραχμάνινοφ εξήγησε ότι όσο η τρέχουσα πολιτική κατάσταση παρέμενε ως είχε, δεν θα επέστρεφε στη  γενέτειρά του.
Η μαντάμ Ρουσσώ τον ευχαρίστησε και αποχώρησε...
Σύντομα, τα μπουκέτα με τις  πασχαλιές σταμάτησαν να έρχονται...


Οι "Πασχαλιές" είναι ένα τραγούδι για φωνή και πιάνο,  που ξεχειλίζει από λυρισμό και σήμερα προτείνω να το ακούσουμε στην σόλο πιανιστική του εκδοχή, που διασκεύασε λίγα χρόνια αργότερα από την αρχική σύνθεσή του, ο ίδιος ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ...
Και παρότι ηχογραφήθηκε με τον ίδιο στο πιάνο, επιτρέψτε μου να το απολαύσουμε από το "φαινόμενο" Γεβγένι Κίσσιν σε μια ανυπέρβλητης ομορφιάς και εκφραστικότητας, ερμηνεία!
Η προσέγγισή του σχεδόν ποιητική, μοιάζει να αφουγκράζεται όσα νοιωθέματα ο δημιουργός μεταφέρει μέσω της μελωδικής γραμμής, παρότι όπως θα δείτε ο Κίσσιν σε αυτή την εκτέλεση είναι νεαρότατος,  ένας δεκαπεντάχρονος έφηβος...

[Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ πέθανε σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1943 στη Νέα Υόρκη]

Οι διακριτικής οσμής και μ᾽ολόγλυκη ευωδιά, "Πασχαλιές" του, ας αποτελέσουν  τρυφερή, τιμητική ελεγεία στη μνήμη του μεγάλου καλλιτέχνη...



Monday, 27 March 2017

"Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου: η πρώτη όπερα"


"Το θέατρο ίσως δεν μπορεί ν' αλλάξει τον κόσμο. Μπορεί όμως ν' αλλάξει τους θεατές..."

Αυτά τα λόγια ανήκουν στον Μπέρτολντ Μπρεχτ και τα θυμήθηκα εν όψει του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου, σήμερα 27 Μαρτίου.

Μπορεί να υπηρετώ τη Μουσική, όμως δεν αμφισβητώ την ανυπέρβλητη αξία του Θεάτρου, μιας τέχνης σύνθετης, της πιο άμεσης και αποτελεσματικής κι ίσως της πιο προκλητικής για τις αντιδράσεις των ανθρώπων, αφού το υλικό με το οποίο δημιουργεί είναι έμψυχο, κι ο άνθρωπος είναι ο πιο πειστικός φορέας νοημάτων, πιο πειστικός από τον ήχο ή την εικόνα.

 Από όλες τις τέχνες το θέατρο είναι η πιο κοινωνική τέχνη...
Ηθοποιός και θεατής σε μια μαγική συνύπαρξη βιώνουν μια εσωτερική ελευθερία... συναίσθημα και νους δένονται, δημιουργώντας δυνατούς συντονισμούς εντός, οδηγώντας μεγαλειωδώς στο πέρασμα από το "εγώ" στο "εμείς" με τους πρωταγωνιστές (και της σκηνής και της πλατείας) να αλλάζουν σχεδόν συνείδηση μετέχοντας στο δρώμενο.
Αν αυτό δεν είναι μαγεία, τότε τι;

Θεατρικό είδος αποτελεί και η ΟΠΕΡΑ, είδος σκηνικής τέχνης όπου ένα θεατρικό κείμενο αποδίδεται από τους καλλιτέχνες τραγουδιστά, με συνοδεία ορχήστρας.
Στην Όπερα (λέξη που στα ιταλικά σημαίνει έργο), μπορεί να υπάρχουν πεζοί διάλογοι ή μέρη απαγγελίας με μουσική συνοδεία.
Η ξεχωριστή γοητεία της όπερας έγκειται στο άριστο πάντρεμα μουσικής και λόγου στο πλαίσιο ενός σκηνικού θεάματος.

Η Όπερα γεννήθηκε στην Ιταλία το 1600, μια περίοδο-ορόσημο στην Ιστορία της Μουσικής, όπου η Φλωρεντιανή Καμεράτα (μια συντροφιά διανοουμένων) στην προσπάθειά της να ανακόψει την παρακμή της τέχνης, αναβιώνει το αρχαίο ελληνικό δράμα και γεννιέται "ακουσίως" αυτό το μουσικό είδος, που έμελλε να γίνει το πλέον σημαντικότερο μια και ενσωματώνει όλα τα είδη τεχνών.

Πρώτη όπερα θεωρείται η "Δάφνη" του Τζάκοπο Πέρι, η οποία όμως δυστυχώς δεν σώζεται.
Του ίδιου όμως συνθέτη είναι και η πρώτη διασωθείσα όπερα, σε λιμπρέτο του ποιητή Οτάβιο Ρινουτσίνι και έμπνευση από το γνωστό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, που καταγράφει ο Οβίδιος στις "Μεταμορφώσεις" του.

Έχει τίτλο "Euridice" και ο συνθέτης εδώ καινοτομεί κάνοντας χρήση του  "ρετσιτατίβο",  ένα είδος μελωδικής αφήγησης, προάγοντας  την πλοκή του έργου, συμβάλλοντας στην εξέλιξή της και βοηθώντας το θεατή να κατανοήσει ευκολότερα το έργο και να συνδέσει το τμήμα που έπεται, με το προηγούμενο.

Η όπερα "Ευρυδίκη" παρουσιάστηκε στο Palazzo Pitti στη Φλωρεντία το 1600 με την ευκαιρία των γάμων του Ερρίκου Δ΄ με την Μαρία των Μεδίκων, κάτι που κάνει τους ερευνητές να παραλληλίζουν το βασιλικό ζεύγος με το μυθολογικό (Ορφέα-Ευρυδίκη).
Αξίζει να σημειώσουμε πως το βασικό ρόλο του μυθικού τραγουδιστή που η αγάπη του για τη γυναίκα του τον έκανε να μεταφερθεί στον Κάτω Κόσμο προκειμένου να πείσει μέσω της μαγείας της μουσικής του τον Πλούτωνα να επιτρέψει την επιστροφή της στη Γη, ενσάρκωσε ο ίδιος ο συνθέτης, Τζάκοπο Πέρι.

Ακούμε το θαυμαστό, χορωδιακό φινάλε, όπου υμνείται η δύναμη της αγάπης...

"Biond'arcier Che D'alto Monte"






Tuesday, 21 March 2017

"21 Μάρτη, μια μέρα με διπλό συμβολισμό"


21 Μάρτη
Παγκόσμια Ημέρα ΠΟΙΗΣΗΣ, αλλά και Διεθνής Ημέρα ΚΑΤΑ του ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ!

Διπλός ο συμβολισμός αυτής της ημέρας.
Η ποίηση συμπυκνώνει με τρόπο θαυμαστό αξίες όπως η ισότητα, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η κοινωνική δικαιοσύνη.
Και με την Ποίηση πολεμάμε το Ρατσισμό!

Καλό απόγευμα, εκλεκτοί μου φίλοι, με το ποίημα ανώνυμου παιδιού από την Αφρική, που προτάθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως το καλύτερο ποίημα του 2006.

"Όταν γεννιέμαι, είμαι μαύρος 
Όταν μεγαλώσω, είμαι μαύρος 
Όταν κάθομαι στον ήλιο, είμαι μαύρος 
Όταν φοβάμαι, είμαι μαύρος 
Όταν αρρωσταίνω, είμαι μαύρος 
Κι όταν πεθαίνω, ακόμα είμαι μαύρος 
Κι εσύ λευκέ άνθρωπε 
Όταν γεννιέσαι, είσαι ροζ 
Όταν μεγαλώνεις, γίνεσαι λευκός 
Όταν κάθεσαι στον ήλιο, γίνεσαι κόκκινος 
Όταν κρυώνεις, γίνεσαι μπλε 
Όταν φοβάσαι, γίνεσαι κίτρινος 
Όταν αρρωσταίνεις, γίνεσαι πράσινος 
Κι όταν πεθαίνεις, γίνεσαι γκρι
Και αποκαλείς εμένα έγχρωμο......"


Αχ, τα παιδιά με την αγνή ψυχη και την αθωότητά τους παραμένουν αμόλυντα από κάθε δηλητηριώδες μικρόβιο!
Το χρώμα, η διαφορετικότητα, το μη όμοιο, δεν μπορεί στα μάτια τους να μειώσει την αξία, την καλοσύνη, την αρετή, την ΑΓΑΠΗ απέναντι στον συνάνθρωπο...
Είναι τόσο δύσκολο για μας τους μεγάλους να τους μοιάσουμε;
Η Ποίηση, φίλοι μου, στέλνει το δικό της μήνυμα κατά του τέρατος που λέγεται ρατσισμός και προκατάληψη!
Η αγάπη και η καλοσύνη έχουν στόχο την καρδιά του συνανθρώπου μας κι όχι το χρώμα, τη φυλή, το αξίωμα, το φύλο...


Διάλεξα να συνοδεύσω το ποίημα αυτό με τη φωνή μιας Αφροαμερικανής μέτζο σοπράνο, που έδωσε αγώνα για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δη για την άρση των φυλετικών διακρίσεων και των απαγορεύσεων στους Αφροαμερικανούς καλλιτέχνες.


Όταν κάποτε την άκουσε ο Arturo Toscanini δήλωσε: 
«Η φωνή της είναι από κείνες που εμφανίζονται μία φορά στα εκατό χρόνια!!!»


Η Marian Anderson ήταν η πρώτη Αφροαμερικανή που εμφανίστηκε στην περίφημη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης το 1955 στο ρόλο της μάγισσας Ulrica στο «Χορό μεταμφιεσμένων» του Βέρντι, με την Ιστορία της Μουσικής να καταγράφει στο πόντιουμ το Δημήτρη Μητρόπουλο:


Bέβαια, η Anderson αντιμετώπισε τη φυλετική προκατάληψη σε όλη τη σταδιοδρομία της, αλλά το ξεπέρασε με επιμονή. Το θάρρος της απέναντι στο τέρας που λέγεται ρατσισμός και η επιμονή της άνοιξαν διάπλατα τις πόρτες για τους μαύρους της Αμερικής με φωνητικό ταλέντο, συμπεριλαμβανομένων πολλών γνωστών λυρικών καλλιτεχνών, ανάμεσά τους oι Leontyne Price, Jessye Norman, Kathleen Battle κ.α.

Η Μουσική Ακαδημία την είχε αρνηθεί στους κόλπους της λόγω του χρώματός της, ενώ της είχε απαγορευτεί η είσοδος σε πολλές αίθουσες συναυλιών και πολλά ξενοδοχεία.
Κάποτε μάλιστα, ο Αϊνστάιν τής παραχώρησε το δικό του δωμάτιο.
Το 1939, όταν τής απαγορεύθηκε να εμφανιστεί στο θέατρο στην Ουάσινγκτον, η Πρώτη Κυρία Eλέανορ Ρούσβελτ, σε ένδειξη διαμαρτυρίας παραιτήθηκε από την οργάνωση Κυριών και οργάνωσε ταχύτατα μια συναυλία για την Άντερσον, που πραγματοποιήθηκε στα σκαλιά του Lincoln Memorial, με πλήθος κόσμου και πρωτοφανή επιτυχία!

Την ακούμε στο αγαπημένο «Ave maria» του Σούμπερτ σε μια ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ της σε μια ταινία που γυρίστηκε το 1944 για το Στρατιωτικό Προσωπικό των ΗΠΑ με τον Leopold Stokowski να διευθύνει το μικρό ορχηστρικό και χορωδιακό σύνολο.


Thursday, 16 March 2017

"Μπανγκόκ: Oriental Hotel κομψότητος, μα κυρίως λογοτεχνικής διανόησης..." (φωτογραφικό άλμπουμ)


Tι θα λέγατε αυτό το απόγευμα να πάρουμε το απεριτίφ μας σε ένα χώρο, όχι απλά αριστοκρατικό και χλιδάτο, μα κομψού, εκλεπτυσμένου περιβάλλοντος, υψηλής αισθητικής;


Ιδιαίτερα φωτιστικά οροφής, που μοιάζουν με ξύλινα κλουβιά, όμορφα εικαστικά και διακοσμητικά αντικείμενα, αριστότεχνοι καθρέπτες και σκάλες με περίτεχνες κουπαστές συνδυάζουν την καλόγουστη Δύση με την εξωτική αύρα της Ανατολής με πολλά στοιχεία αποικιακού χαρακτήρα.


Δυο μετρίου αναστήματος μελαμψοί άντρες με στολή και καπέλο αξιωματούχου της βρετανικής αρμοστείας στην Ανατολή, μας άνοιξαν με προθυμία τη μεγάλη τζαμένια πόρτα…

Το Οriental Mandarin Hotel χτισμένο στις όχθες του Τσάο Πραγιά στην Μπανγκόγκ παραμένει μέχρι σήμερα ένα κτίσμα-σήμα κατατεθέν της πόλης, δέλεαρ για όσους λατρεύουν τέτοιους χώρους, μα και όσους αναζητούν μέρη να οσφρηστούν τις μυρωδιές που έκαναν πριν δεκαετίες μεγάλους της διανόησης να μείνουν εκεί και να εμπνευστούν τα δημιουργήματά τους…




Βλέπετε στο συγκεκριμένο ξενοδοχείο κατά την επίσκεψή τους στην «Πόλη των Αγγέλων» δεν κατέλυαν μόνο αστέρες του κινηματογράφου ή της μουσικής σκηνής(Ωντρευ Χεμπορν, Σον Κονερι, Σοφία Λόρεν, Ομάρ Σαρίφ, Λιζ Τέηλορ, Μάικλ Τζάκσον..) ή πρίγκιπες, πρόεδροι κρατών, (Νίξον, Χέλμουτ Κολ, Πριγκίπισσα Σοφία της Ισπανίας, Κάρολος και Νταϊάνα), ή  άνθρωποι του διαστήματος και του ποδοσφαίρου (Νιλ Αρμστρονγκ, Πελέ…), κατέλυαν και άνθρωποι της διανόησης…

Κυρίως  γι’αυτούς είχε χτιστεί ένα ιδιαίτερο οίκημα στον κήπο του ξενοδοχείου που βλέπει στο ποτάμι, ήσυχο και χωρίς το θόρυβο της πολυκοσμίας, σε αποικιακό ύφος, ανάλαφρα παλ χρώματα, προκειμένου η ατμόσφαιρα να βοηθά τις εμπνεύσεις τους…


Σήμερα αυτός ο χώρος κρατά το στυλ της τότε εποχής και οι αίθουσές του έχουν τα ονόματα των διάσημων θαμώνων του…
Γκράχαμ Γκρην, Νόελ Κάουαρντ,  Λαίδη Μπάρμπαρα Κάρτλαντ,  Τζον Λε Καρρέ, Τένεσσυ Ουίλιαμς, και τόσοι άλλοι!!

Αφού θαύμασα τον καλαίσθητο, κομψό και ευγενή χώρο εισόδου, προχώρησα στο μονοπάτι του κήπου με τις ψηλόλιγνες φοινικιές και άνθινες αγκαλιές με παραδείσια πουλιά, μια απερίγραπτα θαυμαστή τεχνητή, τροπική ζούγκλα, έφτασα στο «Οίκημα των Λογοτεχνών», όπως λέγεται σήμερα…

Σερβίρει καφέ, ποτό και ελαφρά σνακ…

Τα έπιπλα και η διάταξή τους παραμένουν αναλλοίωτα στο χρόνο.


Η βιβλιοθήκη, όπως μπαίνεις δεξιά.

Τα ράφια της αντέχουν καρτερικά το πολύτιμο βάρος των αναρίθμητων βιβλίων…
Κρυστάλλινοι πολυέλαιοι, αναπαυτικοί καναπέδες και πολυθρόνες από μπαμπού βαμμένο λευκό, υφάσματα και ταπετσαρίες κλαρωτές σε αποχρώσεις ενός ήπιου βεραμάν…όλα με μια αδιάλειπτη φινέτσα και λεπτότητα…

Μια αψιδωτή σκάλα με περίτεχνα κάγκελα οδηγεί στον επάνω όροφο, χώρος σήμερα κλειστός(δωμάτια που διέμεναν οι διάσημοι συγγραφείς), ένα αίθριο και τα παντζούρια μισάνοιχτα με το ύφος να παραμένει αποικιακό…

Ένας ανεμιστήρας οροφής, απαραίτητος για τις αφόρητες ζέστες αυτού του
τόπου…














Παραγγείλαμε κοκτέιλ…

Σε γεύση καρπουζιού το ένα, και αχλαδιού το άλλο και ζητήσαμε να

μας το σερβίρουν στο δωμάτιο του αγαπημένου Σώμερσετ Μομ…




Οι τοίχοι του, γεμάτοι φωτογραφίες και αποκόμματα με ενυπόγραφα χειρόγραφά του…


Ένας τυφλός πιανίστας έπαιζε απαλά δίνοντας με τον ήχο ζωή στις εικόνες που έπλαθε η φαντασία αγναντεύντας τον ολάνθιστο κήπο.

Στο βάθος ο πλατύς Τσάο Πραγιά με τα ιδιαίτερου σχεδιασμού καράβια του να ανεβοκατεβαίνουν απαλά κι αυτά προς την ροή του ποταμού ή προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Κανείς δεν νοιαζόταν για το κύλισμα του χρόνου…
Όλα , λες, είχαν σταματήσει σε κείνη την εποχή, που ο Μομ βυθισμένος στις γουλιές του αγαπημένου του μαρτίνι προσπαθούσε να αναδείξει μέσα από τη γεύση του το «μειονέκτημα να είσαι τέλειος…»…

Ένοιωσα τη σκιά του να πλησιάζει, να κάθεται στο διπλανό από το δικό μας τραπέζι με ένα πακέτο σημειώσεων, μάρτυρες του λογοτεχνικού σύμπαντος του Μωμ…
Στο ένα χέρι το μολύβι , σα μπαγκέτα μαέστρου που ετοιμάζεται να διευθύνει το «Κουαρτέτο» του, και στο άλλο το ψιλόλιγνο , από καλής ποιότητος κρύσταλλο,  ποτήρι να καταπίνει αργά το ποτό του, έχοντας υποδείξει στον μπάρμαν τον τρόπο παρασκευής του…

-Το άδειο ποτήρι παγωμένο, παρακαλώ, από ώρα…
-Στάξτε μόλις δυο σταγόνες γρεναδίνης. Αναδεύστε απαλά, με κινήσεις σε ρυθμό νωχελικό …
-Τώρα, προσθέστε το αλκοόλ…
-Μόλις σας εκμυστηρεύτηκα το μυστικό μου…για λεπτό άρωμα και γεύση…


Βλέπω την θολή φιγούρα του πλάι μου να κινείται μέσα σε καπνούς…
Καταπίνει αργά τις γουλιές απ’το ποτό του…το στοχαστικό βλέμμα του αφημένο σε αίολες αναζητήσεις…
Όλα εδώ μέσα φωνάζουν την ύπαρξή του, όμως το μυαλό τον αναπλάθει μυθιστορηματικά, τόσο που συγχέεται η πραγματικότητα με το φανταστικό…
Φταίει το κοκτέιλ;…Φταίει ο χώρος που μεταφέρει έντονα την ενέργεια, την ανάσα όσων μοιράστηκαν εδώ το οξυγόνο τους;…
Βγαίνω στον κήπο…
Γοητεία της ατμόσφαιρας, της οσμής, της πλοκής, της γραφής, του στυλ…όλα, τόσο έντονα!


















Monday, 13 March 2017

Το Μπολερό, χάρισμα στο Σεφέρη...



(13 Μάρτη...Για τη γενέθλια επέτειο του ποιητή)

Ο Σεφέρης πάνω στο κεφάλαιο "Μουσική", θεωρούσε τον εαυτό του "αγράμματο", όπως έλεγε συχνά, καθώς δεν είχε μουσικές γνώσεις, δεν έπαιζε κάποιο όργανο ή έστω δεν γνώριζε να διαβάσει τα μουσικά σύμβολα μιας παρτιτούρας.
Ωστόσο, οι σημειώσεις και η πορεία του δείχνουν έναν άνθρωπο που είχε ένστικτο, έναν ακροατή που προσπαθούσε να μάθει διαρκώς περισσότερα ώστε να  αντιλαμβάνεται το μεγαλείο της ακουστικής τέχνης.

"Ξαναπιάνω ἀπὸ τὴν ἀρχὴ φράσεις, 
προσπαθῶ νὰ συνηθίσω τ᾿ αὐτί μου νὰ ξεχωρίσει τὰ διάφορα ὄργανα, 
νὰ παρακολουθεῖ τί γίνουνται καὶ πῶς ἀλλάζουν τὰ μοτίβα, 
καὶ ποιὰν ἀνταπόκριση ἔχουν τέλος πάντων μ᾿ ἐκεῖνον τὸ ζωντανὸ ἄνθρωπο 
ποὺ τὰ δημιούγησε καὶ μὲ τὴ μουσική", 
γράφει στο ημερολόγιό του.

Έτσι, "σπουδάζοντας" με τον τρόπο της ακρόασης-εσωτερικής αναζήτησης καταφέρνει να μετατρέψει την  άγνοιά του σε γνώση, και την  αμφιβολία του σε βεβαιότητα.
Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως πρόξενος στο Λονδίνο είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει πλήθος συναυλιών, γι'αυτό αυτή η περίοδος ήταν καθοριστική για την διαμόρφωση του ποιητή μας.
Άκουσε Μπαχ, Χάιντν, Μπετόβεν, Σοπέν, Στράους, Ραβέλ, Στραβίνσκι.

Από τις σημειώσεις του Σεφέρη είναι ορατές κάποιες του προτιμήσεις.
Φαίνεται να αγαπά ιδιαίτερα τη μπαρόκ και τους κλασικοὺς Μπαχ και Μπετόβεν και να θαυμάζει την μουσική απεικόνιση των Ντεμπισί και Στραβίνσκυ.
Μάλλον αποστρεφόταν τη μουσική των Ρίχαρντ Στράους και Βάγκνερ...Έβρισκε δε την μυθολογία που ο γερμανός στήριζε τα μελοδράματά του "απάνθρωπη"...
Αντίθετα, ήταν ένθερμος υποστηρικτής της γαλλικής μουσικής, όπως των έργων, (πλην του Ντεμπισί που προείπα), των Φρανκ και Ραβέλ.
Τον τελευταίο μάλιστα τον είχε δει αρκετές φορές να διευθύνει.

Γράφει στο ημερολόγιό του:
"Τ᾿ ἀπόγευμα ἄκουσα τὸ δεύτερο μέρος τῆς συμφωνίας τοῦ Φράνκ, ἐκεῖνο ποὺ ἀρχίζει μὲ τὶς ἅρπες, 
κι ἄρχισα ἕνα ποίημα ποὺ λέγεται "Τυφλοί". 
Ἕνα κεφάλαιο ἀπὸ τὸ ἐρχόμενο βιβλίο θὰ λέγεται "Ἰντερμέδιο γιὰ χαμηλή φωνή". 
Ἔτσι ἐπηρεάζομαι ἀπὸ τὶς μουσικὲς γιατὶ βαρέθηκα νὰ ἐπηρεάζομαι ἀπὸ τοὺς λογοτέχνες. 
Αὔριο θὰ πάω νὰ ἀγοράσω τὸ Valse τοῦ Ραβὲλ ἢ τὸ Bolero... 
Ἂν ἤμουν ἐλεύθερος θὰ πήγαινα στὸ Παρίσι νὰ σπουδάσω μουσική». 
(29 Νοέμβρη 1931)

*****

Το πολυαγαπημένο "ΜΠΟΛΕΡΟ", εκλεκτοί μου φίλοι, έρχεται σήμερα μαζί με την καλησπέρα μου, εξ αφορμής Σεφέρη...

Στηριγμένο σε ένα απλό, επίμονα επαναλαμβανόμενο θέμα, που αντί να γίνεται μονότονο, μαγεύει κι εκστασιάζει!
Βλέπετε είναι η τέχνη της Ραβελικής ενορχήστρωσης, που το μεταμορφώνει!!!
Μπορεί να έγινε γνωστό από τις ορχηστρικές του εκτελέσεις, όμως το Μπολερό γράφτηκε για μπαλέτο και μάλιστα για τη ρωσίδα μπαλαρίνα Ίντα Ρουμπινστάιν.
H  έμπνευση ήρθε κατά τη διάρκεια καλοκαιρινών διακοπών, όταν ένα βράδυ και κάτω από το φεγγαρόφωτο ο Ραβέλ έπαιζε ένα πιανιστικό μοτίβο...Του έβγαζε μια "επίμονη ποιότητα"...
Το ονόμασε "Φαντάγκο" αρχικά, από το όνομα του σπανιόλικου χορού...Αργότερα, το άλλαξε με Μπολερό, επίσης λαϊκού χορού της Ιβηρικής.

...Μια λάμπα, η μόνη πηγή φωτός μέσα σε ένα κουτούκι...Οι θαμώνες χορεύουν παθιασμένα...Μια τσιγγάνα αποδέχεται την "ερωτική" σχεδόν πρόσκληση των ανδρών...Ανεβαίνει στο τραπέζι κι αρχίζει τις φιγούρες...Στην αρχή λικνίζεται αργά, νωχελικά...
Όσο όμως ο χρόνος περνά, τόσο ο ρυθμός γίνεται εντονότερος, πιο ζωηρός, πιο φλογερός και παθιασμένος, υμνώντας τη γονιμοποιό  δύναμη, τον έρωτα, υμνώντας το μεγαλείο της ζωής!

 Το μουσικό θέμα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, και καθώς οι αποχρώσεις των μουσικών οργάνων μεταβάλλονται, ο Ραβέλ οδηγεί σε μια υπέρμετρη εξιδανίκευση του συναισθήματος σε επίπεδα ιεροτελεστίας!
Με την ευρηματικότητά του στον τρόπο που παρουσιάζονται και δένουν μεταξύ τους τα όργανα, πλάθει τον έρωτα δίχως υποκριτική σεμνοτυφία και καθωσπρεπισμό, αλλά με αντίληψη και σκέψη κατασταλαγμένες, με τη μουσική να γεφυρώνει ιδανικά ανθρώπινο και θείο.

Είμαι σίγουρη πως αν ζητούσαμε απ΄το Σεφέρη να απαγγείλει ένα ποίημά του, με το Μπολερό σα μουσική υπόκρουση θα διάλεγε ένα από τα ερωτικά του...
Μ'έναν λόγο να μιλά ανάγλυφα στην ψυχή για το ατόφιο συναίσθημα, που σαρώνει τις εσωτερικές άμυνες και μας αφήνει ευάλωτους και εκτεθειμένους...Ίσως αυτό:

"Ω σκοτεινό ανατρίχιασμα στη ρίζα και στα φύλλα!
Πρόβαλε ανάστημα άγρυπνο στο πλήθος της σιωπής
σήκωσε το κεφάλι σου από τα χέρια τα καμπύλα
το θέλημά σου να γενεί και να μου ξαναπείςτα λόγια που άγγιζαν και σμίγαν το αίμα σαν αγκάλη
κι ας γείρει ο πόθος σου βαθύς σαν ίσκιος καρυδιάς
και να μας πλημμυράει με των μαλλιών σου τη σπατάλη
από το χνούδι του φιλιού στα φύλλα της καρδιάς..."

Θα ακούσουμε το Ραβελικό "Μπολερό" υπό την μπαγκέτα του εκπληκτικά ταλαντούχου Γκουστάβο Ντουνταμέλ, που εδώ θαυμαστά κατευθύνει στην κορύφωση την ορχήστρα, όχι μόνο με τα χέρια, μα με το βλέμμα, το ανασήκωμα στις μύτες των ποδιών, τη μέση που λικνίζεται όταν η δυναμική φορά για επίσημο σμόκιν της το "forte", με την συμμετοχή των τοξοτών, όχι απλά πιτσικάτο, μα με ολάκερη τριβή του δοξαριού πάνω στο σώμα τους, μέχρι το μορφασμό που ανοίγει διάπλατα το στόμα του να κατασπαράξει κάθε "φλογερό" συναίσθημα, που τα χάλκινα γεννούν λίγο πριν το τελικό ξέσπασμα!!

Είναι η Ποίηση;...
Είναι η Μουσική;...

Είναι η Τέχνη ολάκερη, φίλοι μου, που μας μαθαίνει "σ'αυτή τη ζωή, που δίνει το χυμό στα έργα μας, να βλέπουμε το θαύμα"!!!



Sunday, 12 March 2017

"Norbert Brainin, ο ιδρυτής ενός ιστορικού κουαρτέτου σε μια παραφωνία"


Norbert Brainin at study.jpg

Όλοι τον επαινούσαν για την εκπληκτική μουσική του ικανότητα. Στα 8 του χρόνια ήταν ήδη επαρκής στο βιολί. 
Γεννήθηκε σαν σήμερα 12 Μάρτη του 1923 στη Βιέννη. Πήρε την οριστική απόφαση να ασχοληθεί με το βιολί όταν δωδεκάχρονος παρακολούθησε συναυλία με τον Γεχούντι Μενουχίν.Οι γονείς του τον έστειλαν στο Λονδίνο, όπου μαθήτευσε δίπλα στον Carl Flesch που την εποχή εκείνη ήταν μακράν ο πιο διάσημος δάσκαλος βιολιού στον κόσμο. 

Ο μουσικός ορίζοντας μπροστά του ανοιγόταν διάπλατα…
Όμως ο Νόρμπερτ Μπρέινιν είχε την «ατυχία» η οικογένειά του να προέρχεται από εβραίους.
Έτσι, βρέθηκε σε στρατόπεδο προσφύγων στη Βρετανία, καθώς το Χιτλερικό καθεστώς τον έδιωξε από την Αυστρία.

Μέσα στο στρατόπεδο γνώρισε κι άλλους μουσικούς που η τέχνη τούς συνέδεσε με βαθιά φιλία.
Ανάμεσά τους ο Σίντλοφ και ο Νίσελ, εκτελεστές βιόλας και βιολιού αντίστοιχα, που αργότερα έγιναν κοινοί σπουδαστές του μαθητή του  Flesch, βιολονίστα Μαξ Ρόσταλ.

Αποτέλεσμα εικόνας για Amadeus Quartet
Ο Μπρέινιν είχε την ιδέα της μουσικής τους σύμπραξης σε σύνολο εγχόρδων.
Ο καθηγητής Ρόσταλ τους γνώρισε και τον τσελίστα Μάρτιν Λόβετ ολοκληρώνοντας τη σύνθεση ενός θρυλικού κουαρτέτου, του παγκοσμίου φήμης «Amadeus Quartet», με εξειδίκευση σε ρεπερτόριο κλασικής περιόδου, ιδιαίτερα Μότσαρτ, Μπετόβεν και Σούμπερτ. 

Το σύνολο, υπό την ηγεσία του Μπρέινιν διακρίθηκε για την ηχητική ομοιομορφία, τη ρυθμική ακρίβεια, τον ηχοχρωματικό πλούτο και τη διαύγεια έκφρασης.
Χαρακτηριστικό του πως από την ίδρυση ως τη διάλυσή του διατήρησε συμπαγή την ταυτότητα των μελών του.

Ο γεννημένος σαν σήμερα, ιδρυτής του, έπαιζε πρώτο βιολί και μάγευε με τον ήχο ενός εξαιρετικού Stradivarious, του επονομαζόμενου «Gibson» του 1713, που έχει κλαπεί δις και σήμερα κατέχει ο Τζόσουα Μπελ.

Προτείνω να τους απολαύσουμε σε μια… «παραφωνία»!

Το τελευταίο από τα έξι κουαρτέτα που ο Μότσαρτ είχε αφιερώσει στον Χάυντν έχει αυτό το παρατσούκλι, που οφείλεται στο διάφωνο άκουσμα που δημιουργείται στην adagio εισαγωγή του.

Παρότι η βασική τονικότητα είναι η φωτεινότατη Ντο μείζονα, το έργο αρχίζει με μια αργή, παρατεταμένη εισαγωγή με δυσεπίλυτες αρμονίες, ιδιαίτερα στο μέρος του τσέλου. 
Το σκοτεινό, αινιγματικό, αποπροσανατολιστικό Adagio, που γίνεται ο «νονός» αυτού του κουαρτέτου, δίνει τη θέση του στο διαυγές αρμονικά Allegro που ακολουθεί, με το πρώτο βιολί να «τραγουδάει» το σύντομο μοτίβο, που ευφυώς μεταφέρεται στα υπόλοιπα όργανα με αντιστικτική μίμηση. 
Το δεύτερο θέμα, περισσότερο νευρικό…το τρίτο σε κυματιστά τρίηχα ολοκληρώνουν την έκθεση με την επανάληψη του αρχικού θέματος, δίνοντας τη σκυτάλη στο ζεστό Andante Cantabile του δεύτερου μέρους που φυσικά δεν παίρνει στις αποσκευές του ουδεμία «παραφωνία».

 Mozart: String Quartet No. 19, K. 465, «Dissonance»

1st mov. Adagio – Allegro: Amadeus Quartet





Thursday, 9 March 2017

"H Δόμνα κι ένας μικρασιάτικος καρσιλαμάς"


Ο καρσιλαμάς, είναι κατεξοχήν χορός Μικρασιάτικος παρότι συναντάται και σε άλλες περιοχές όπως η Θράκη και τα νησιά του Βόρειου Αιγαίου.
Χορεύεται συνήθως αντικριστά και παίρνει το όνομα του από αυτή την ιδιαιτερότητα, αφού «καρσί» στα τουρκικά σημαίνει απέναντι.
Στη μελωδική του δομή και το ρυθμό, ιδίως ο αργός καρσιλαμάς, μοιάζει με το ζεϊμπέκικο κι είναι και αυτός χορός σε 9/8.

Με έναν αργό καρσιλαμά της Μικρασίας θα αρχίσει η μέρα μας στη μνήμη της μεγάλης ερμηνεύτριας και ερευνήτριας, Δόμνας Σαμίου που σήμερα κλείνουν πέντε χρόνια από το θάνατό της (10 Μαρτίου 2012).
Η Σαμίου αγάπησε και υπηρέτησε με μοναδική αφοσίωση την ελληνική παραδοσιακή μουσική.Μαθήτευσε στο πλευρό του Σίμωνα Καρά, κι εκτός από την ερμηνεία, ασχολήθηκε με την έρευνα, την καταγραφή, τη διάσωση μέσα από τη δισκογραφία, της παράδοσης του τόπου μας, αφήνοντας κάθε στοιχείο, πολύτιμη κληρονομιά στις επόμενες γενιές.

Η «Γιωργίτσα» είναι ένας αργός καρσιλαμάς, ερωτικού περιεχομένου, από την Ερυθραία της Μικράς Ασίας, που πρωτάκουσε και κατέγραψε η Δόμνα Σαμίου από την Αλατσατιώτισσα Κλεονίκη Τζοανάκη, που οι παππούδες της τραγουδούσαν στο χωριό…
Η Σαμίου ανακάλυψε την Τζοανάκη στις γειτονιές των προσφύγων και στο σπίτι της γυρίστηκε ένα τμήμα της τηλεοπτικής σειράς «Μουσικό Οδοιπορικό», που επιμελήθηκε η Δόμνα.

Στην παραδοσιακή εκτέλεση του καρσιλαμά, οι γυναίκες κρατούν μαντίλι, με λυγισμένα τα χέρια στους αγκώνες, και κινούν τα χέρια δεξιά κι αριστερά, ενώ ταυτόχρονα περιστρέφουν το μαντίλι κυκλικά.
Παλαιότερα ήταν χορός των γάμων και των λαϊκών πανηγυριών.

Εγώ έλεγα να σ’ αγαπώ Γιωργίτσα μου,
κανείς να μην το ξέρει,
κι όλοι το μάθανε οι δικοί Γιωργίτσα μου,
το μάθανε κι οι ξένοι.

Έλα Γιούλα Γιούλα Γιούλα, έλα πάρε μέ,
άνοιξε τις δυο σου αγκάλες μέσα βάλε μέ...


Saturday, 4 March 2017

ΒΙΒΑΛΝΤΙ: "Ιουδήθ Θριαμβεύουσα"


Caravaggio Judith Beheading Holofernes.jpg
"Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη", Καραβάτζιο


Η Ιουδήθ είναι η κεντρική ηρωΐδα του βιβλίου της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία με το θάρρος και την πίστη της στο Θεό σώζει την πατρίδα της από την καταστροφή.
Κατάγεται από τη μικρή πόλη Βαιτυλούα, που πολιορκείται από τους Ασσυρίους, με αρχηγό τον στρατηγό του Ναβουχοδονόσωρα, Ολοφέρνη.
Εκείνη, γνωρίζοντας πως ο Ολοφέρνης ήταν ερωτευμένος μαζί της, τον σαγήνευσε σε στιγμή μέθης, του έκοψε το κεφάλι και έτσι απάλλαξε τη χώρα της από τον κίνδυνο των Βαβυλωνίων.

Από την ιστορία της Ιουδήθ εμπνεύστηκε ο γεννημένος σαν σήμερα 4 Μαρτίου 1678, Αντόνιο Βιβάλντι το ορατόριο "Judith triumphant-Ιουδήθ Θριαμβεύουσα".
Ένα έργο εμβληματικότατο, σε λιμπρέτο στη Λατινική γλώσσα, που αποτελεί  μια αλληγορική περιγραφή της νίκης των Χριστιανών-Βενετών έναντι των αλλόθρησκων-Τούρκων τον Αύγουστο του 1716, καθώς το έργο ανατέθηκε για να γιορτάσει τη νίκη της Δημοκρατίας της Βενετίας  κατά την πολιορκία της Κέρκυρας.
Όλοι οι χαρακτήρες, άνδρες και γυναίκες, ερμηνεύτηκαν από τις γυναίκες του Ospedalle della  Pietà, Βενετσιάνικου ιδρύματος για ορφανά κορίτσια του οποίου ο Βιβάλντι ήταν δάσκαλος και αρχιμουσικός, όπως γνωρίζουμε.

Η παρτιτούρα , που συνέθεσε ο Βιβάλντι για την εορταστική περίσταση, είναι ιδιαίτερα πλούσια  και περιλαμβάνει πολλές δεξιοτεχνικές άριες, που απαιτούν εκφραστικότητα, τεχνική, ευλυγισία και θεατρικότητα.

1. Ακούμε την άρια του Ολοφέρνη "Noli, o Cara, te adorantis", που δηλώνει την αγάπη του για την Ιουδήθ.
Ακούστε το ηχόχρωμα...
Ο Βιβάλντι αναθέτει στο όμποε και το όργανο να συνοδεύσουν τη φωνή.
Το όμποε στην εποχή του, συχνά πέρα από την ερωτική επιθυμία, συμβόλιζε τον θάνατο, ενώ το όργανο τη διαδρομή των χαμένων ψυχών στον Κάτω Κόσμο...
H φωνή θερμή, αρρενωπά κοντράλτα και με συγκρατημένο πάθος.


2."In somno profundo".
Η Ιουδήθ στέκεται πάνω απ'τον πεσμένο σε λήθαργο, Ολοφέρνη...
Προσπαθεί να πάρει δύναμη να εκτελέσει για το καλό του λαού της, τη μοιραία πράξη.

"Επίβλεψον, Κύριε, κατά την ώραν αυτήν εις τα έργα των χειρών μου προς δόξαν Σου...
βοηθών εμέ να εκτελέσω το έργον μου, δια να συντρίψω τους εχθρούς..."

3. Μετά τον αποκεφαλισμό του Ολοφέρνη, η Ιουδήθ υμνεί την ειρήνη στην άρια:
"Vivat in pace, et pax regnet sincera":


4."Armatae face et anguibus".
Όταν ο ευνούχος υπηρέτης του Ολοφέρνη, Βαγώας, ανακαλύπτει τη σφαγή του κυρίου του, ακούγεται η "άρια της εκδίκησης"...
Η  σοπράνο αποδίδει το λαμπερό, δεξιοτεχνικό, ευκίνητο τραγούδι,  που απαιτεί έντονη θεατρικότητα...
Έκρηξη οργής, σφοδρή αγανάκτηση, ξέσπασμα θυμού, λύσσα και μανία, όλα παρόντα σε αυτή την εκπληκτική άρια, σε ερμηνεία της Cecilia Bartoli!!!


5. Το ορατόριο κλείνει με το "χορωδιακό των Παρθένων": "Salve, invicta Juditha formosa", όπου ψάλλεται θριαμβευτικά:

"Χαίρε, ωραία, ανίκητη Ιουδήθ!
Δόξα του Εθνους κι ελπίδα της σωτηρίας μας
Ας είσαι δοξασμένη,  απόλυτο πρότυπο της αληθινής αρετής
Ηττήθηκε ο βάρβαρος της Θράκης
θριάμβευσε η Βασίλισσα των Θαλασσών
Καταλάγιασε η Θεϊκή οργή
Ζήτω εν ειρήνη ο Αδρίας!"

Στο πρόσωπο της Ιουδήθ, συμβολικά, όπως θα καταλάβατε, η Γαληνοτάτη Βενετία...



Το ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ: "Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη"

Από τα γνωστότερα εικαστικά έργα πάνω στο θέμα του αποκεφαλισμού του Ολοφέρνη από την Ιουδήθ, ειναι του  Καραβάτζιο.
Απαράμιλλη η "φρικτή ομορφιά" αυτού του πίνακα.
Η Ιουδήθ φαντάζει να λάμπει με ένα φως εσωτερικό, ως απεσταλμένη του Θεού.
Το πορφυρό χρώμα στις κουρτίνες δένει με το κατακόκκινο αίμα  του Ολοφέρνη, καθοδηγώντας το μάτι του θεατή στη τρομερή σκηνή του αποκεφαλισμού.
Η Ιουδήθ και η ηλικιωμένη υπηρέτρια με ζωγραφισμένο στο πρόσωπο τον αποτροπιασμό και την απέχθεια.
Πίνακας αιματηρής αγωνίας και φρίκης!

Friday, 3 March 2017

"Κάρμεν, η σκηνή της τράπουλας"


"Η Σελεστίν Γκαλί-Μαρί ως Κάρμεν στην πρεμιέρα"

Έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 3 Μάρτη του 1875 με κοινό και κριτικούς να υποδέχονται ψυχρά κι αδιάφορα την αριστουργηματική-όπως ο χρόνος αποκάλυψε-δημιουργία του Ζωρζ Μπιζέ: "Κάρμεν".

Μια τσιγγάνα η Κάρμεν, μια μοιραία γυναίκα, που δεν διστάζει να οδηγηθεί στη σφαγή για να παραμείνει ελεύθερη σαν ένα πουλί.
Άγρια,  ατίθαση ηρωίδα,  αλλοπρόσαλλη κι ανυπότακτη, εξεγερμένη απέναντι σε κάθε σύμβαση, με όποιο τίμημα, ακόμα και το θάνατο!

Η πρώτη παρουσίαση της όπερας το 1875 καταδικάστηκε χαρακτηριζόμενη ως προκλητική σε υπόθεση και ρόλους και μουσικά άχρωμη.
Ο ρόλος της Κάρμεν είχε προσφερθεί σε πολλές διάσημες εκείνης της εποχής λυρικές τραγουδίστριες, που όμως δεν αποδέχονταν θεωρώντας μειονέκτημα το ότι η βασική ηρωίδα πεθαίνει πάνω στη σκηνή...

Πίστη στο λιμπρέτο και τη μουσική έδειξε η γαλλίδα μέτζο  Σελεστίν Γκαλί-Μαρί, που τελικά ανέλαβε το ρόλο...

Λέγεται ότι λίγους μήνες αργότερα από την πρεμιέρα και κατά την διάρκεια παράστασης   της Κάρμεν, στις 2 Ιουνίου 1875, η Γκαλί-Μαρί κι ενώ έπαιζε τη "σκηνή της τράπουλας" στην 3η πράξη, προαισθάνθηκε το θάνατο του Μπιζέ...
Το συναίσθημα ήταν τόσο έντονο, που όταν αποσύρθηκε στα παρασκήνια, λιποθύμησε...
Εκείνο το βράδυ, ο συνθέτης που γιόρταζε και την επέτειο των γάμων του άφησε την τελευταία του πνοή...

Από τις χαρακτηριστικότερες "ΚΑΡΜΕΝ"  υπήρξε η ρωσίδα  Ελένα Οµπρατσόβα. 

Αποτέλεσμα εικόνας για elena obraztsova as carmenΤο 1978, έπαιξε την ατίθαση τσιγγάνα δίπλα στον Χοσέ-Πλάθιντο Ντομίνγκο στην Όπερα της Βιέννης σε σκηνοθεσία του Φράνκο Τζεφιρέλι και δ/νση ορχήστρας από τον "υπνωτιστή του πόντιουμ", Κάρλος Κλάιμπερ.

Σύμφωνα με φυλλάδες της εποχής "το χειροκρότημα κόντεψε να διαρκέσει όσο  μια πλήρους έκτασης όπερα"!

Θα απολαύσουμε την "σκηνή της τράπουλας", όπου οι τσιγγάνες Φρασκίτα και Μερθέντες διασκεδάζουν ρίχνοντας τα χαρτιά για να προβλέψουν την τύχη τους και όταν κάνει το ίδιο και η Κάρμεν ταράζεται καθώς οι κάρτες προλέγουν τον θάνατο του Χοσέ και τον δικό της...


G.Bizet: "CARMEN-Card Scene", Elena Obraztsova,
Wiener Staatsoper-Conductor: Carlos Kleiber


Αξίζει να αναφέρουμε πως μετά από κάποιους μήνες από το θάνατο του Μπιζέ, η Κάρμεν ξανανέβηκε στο Παρίσι με συντελεστές τους ίδιους της πρεμιέρας.
Σε κάποια από αυτές τις παραστάσεις παραβρέθηκε και ο Τσαϊκόφσκυ ο οποίος σημείωσε στο ημερολόγιό του:

"Η Κάρμεν είναι ένα αριστούργημα με όλη τη σημασία της λέξης...μία σπάνια δημιουργία, ικανή να εκφράσει τις προσπάθειες μιας ολόκληρης μουσικής εποχής".



Ολόκληρη η όπερα με την Ομπρατσόβα:



Περισσότερα για την όπερα ΚΑΡΜΕΝ του Μπιζέ μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερα άρθρα εδώ και εδώ.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Thursday, 2 March 2017

Σμέτανα: μια τραγική απώλεια αποτυπωμένη μουσικά...


Αποτέλεσμα εικόνας για smetana bedrich
Γεννήθηκε σαν σήμερα 2 Μαρτίου του 1824 στη Βοημία, επαρχία τότε της αυστριακής αυτοκρατορίας, γι' αυτό μιλιόταν από τους κατοίκους ως επίσημη γλώσσα η Γερμανική.

Ο Μπέντριχ Σμέτανα δίκαια θεωρείται ένα παιδί-θαύμα καθώς 5 χρονών συμμετείχε ως βιολιστής σε κουαρτέτο εγχόρδων, στην ηλικία των 6 εμφανίστηκε στο πρώτο του ρεσιτάλ πιάνου και έγραψε την πρώτη σύνθεσή του σε ηλικία 8 χρονών.

"Με τη βοήθεια και τη χάρη του Θεού, θα γίνω Μότσαρτ στη σύνθεση και Λιστ στην τεχνική", καταγράφει στο παιδικό του ημερολόγιο.

Με τη μουσική του να υποστηρίζει   την εθνική ταυτότητα της χώρας του, είναι ο ιδρυτής της Τσέχικης Μουσικής Σχολής, παρότι έμαθε σε προχωρημένη ηλικία να μιλά καλά τη μητρική του γλώσσα.

Θαυμαστής του έργου του υπήρξε ο Φραντς Λιστ, όπως και ο Χ. Σχόνμπεργκ  στο βιβλίο του "Οι ζωές των μεγάλων συνθετών" προσδιορίζει το Σμέτανα σαν "τον πρώτο, που χρησιμοποιεί ως βάση για τη μουσική του τέχνη το λαϊκό Βοημικό τραγούδι".

Η ζωή του τραγική, με αποκορύφωμα τον παράλληλο δρόμο του με τον Μπετόβεν στην απώλεια της ακοής του, κάτι, που τον έφτασε σε άσυλο ψυχασθενών, όπου και πέθανε.

Είχαν προηγηθεί όμως πλήθος τραγικών επεισοδίων στη ζωή του…

Από τον πρώτο γάμο του απέκτησε τέσσερις κόρες, που τις έχασε όλες.
Ιδιαίτερη αδυναμία είχε στη μικρότερη, τη Μπεντρίσκα, στην οποία είχε διακρίνει μεγάλη κλίση στη μουσική, ένα ιδιαίτερο μουσικό αυτί, αλλά και την αγάπη της στην Τσέχικη παραδοσιακή μουσική και τραγούδια, που συχνά τραγουδούσε με τον πατέρα της.

Η Μπεντρίσκα πέθανε από οστρακιά λίγο μετά τα τέταρτα γενέθλιά της, βουλιάζοντας σε απόγνωση τον Σμέτανα, που προσπαθεί να σταθεί στα πόδια του, συνθέτοντας.

Το έργο που γράφει εκείνη την περίοδο και αντανακλά βαθιά την προσωπική τραγωδία του είναι το "Piano Trio Op. 15" σε σολ ελάσσονα, όπου αν  και ο ίδιος δεν άφησε καμία προγραμματική περιγραφή του τρίο, η θλίψη και η συντριβή από την απώλεια και ο ελεγειακός χαρακτήρας του έργου είναι εμφανέστατα.

Πολλοί έχουν χαρακτηρίσει το τρίο « κομψοτέχνημα», που παρότι θρήνος, ο συνθέτης καταφέρνει να υμνήσει τη γλυκύτητα και το ψυχικό κάλλος του μικρού, πρόωρα χαμένου κοριτσιού.
Γι' αυτό, σε καθένα από τα τρία μέρη του έργου, μουσικά θέματα απίστευτης θλίψης και έντασης εναλλάσσονται με υπέροχες λυρικές μελωδίες ευγενούς αρχοντιάς.

Το αρχικό θέμα εκτελεί το βιολί σε σολ μινόρε, κλίμακα που από την εποχή Μπαρόκ έχει ταυτιστεί με τη μελαγχολία και την τραγικότητα.
Οι δοξαριές ντύνουν τον ήχο σπαρακτικά, να θυμίζει τον κεραυνό που έκαψε αστραπιαία τη ζωή του συνθέτη.
Mια μελωδία ακολουθεί σε ρυθμό πόλκας, που φαίνεται να υποδηλώνει την παιχνιδιάρα και γεμάτη ενέργεια, Μπεντρίσκα.
Μια σειρά παραλλαγών πάνω σε ένα τσέχικο δημοτικό τραγούδι (αγαπημένο της μικρής κόρης) έρχεται στη συνέχεια.
Ένα ρόντο χαρούμενο, όλο σκέρτσο, που δημιουργεί  έντονη αντίθεση με το προηγούμενο ιντερμέτζο.
Πένθιμα επεισόδια από το βιολοντσέλο διακόπτουν την εύθυμη διάθεση, με τη μελωδία να μετατρέπεται σε πένθιμο εμβατήριο, με  χαρακτηριστικές τις ρυθμικές υποδείξεις από το πιάνο που ηχεί σαν τύμπανο.
Στο τέλος του δεύτερου μέρους κάποιοι "λυγμοί" σε μορφή πιτσικάτο.
Στο εκπληκτικό φινάλε-μην απορήσετε που γυρίζει σε ματζόρε τρόπο- με ένα εκρηκτικό presto, κάτι σαν ξέσπασμα, ο Σμέτανα αρνείται να παραδοθεί στον πόνο του και προκρίνει την ανάδειξη της ομορφιάς που δεν σβήνει ούτε ο θάνατος, δηλώνοντας το λαμπρό θρίαμβο της ανάμνησης!

Το προτείνω σε μια έξοχη εκτέλεση από ένα ιστορικό σύνολο της Τσεχίας, τους Suk Trio, ιδρυτής του οποίου υπήρξε ο Josef Suk, δισέγγονος του φημισμένου συνθέτη και βιολονίστα, μαθητή και γαμπρού του Ντβόρζακ, με το ίδιο όνομα.
Υποδειγματική ερμηνεία, πλούσιος, ολοστρόγγυλος ήχος, ακριβής τονισμός και άρτια τεχνική εκτέλεσης.



Η μοίρα, φίλοι μου, διαγράφει θλιβερά κάποια επεισόδια της ζωής μας, όμως η δύναμη της Τέχνης και του ανθρώπου, τούς δίνει, αν μη τι άλλο, χρώματα ανακουφιστικά ...
Η ζωή δίπλα στην Τέχνη, μοιάζει να προσπερνά τα δράματα και να μας δίνει τρυφερά πάλι το χέρι της!
...

Wednesday, 1 March 2017

"Σοπέν: Νανούρισμα για τη Λουιζέτ"


Πέρασε ώρες λικνίζοντάς τη...
Άπειρες στιγμές, φιλώντας τα μικροσκοπικά χεράκια της...
Ανάσες αθωότητας κάνοντας  γκριμάτσες, οσμές της μακρινής νιότης μ'ένα διασκεδαστικό "κού-κου"!!!
Κι έλιωνε κάθε φορά που η μικρή τον αποκαλούσε "P'tit Chopin" με κείνη τη γλυκιά, τρυφερή φωνούλα της...
Έβαζε το μαντίλι κι έκρυβε το πρόσωπό της παιχνιδιάρικα, λέγοντάς του: "Κού-κου, p'tit Chopin!!!"

Ήταν η κόρη της  αγαπημένης του-ισπανικής καταγωγής-μέτζο σοπράνο, παιδαγωγού  και συνθέτιδας, Pauline Viardot , φίλης και συνεργάτιδας του Φρειδερίκου Σοπέν.
Ήταν βαφτισμένη Λουίζ, όμως άρεσε στο Σοπέν να τη φωνάζει Λουιζέτα!

Το 1843, όταν η Λουιζέτ ήταν δεκαοκτώ μηνών,  ήρθε στο σπίτι της Γεωργίας Σάνδη, στο Nohant, όπου έμενε με το Σοπέν, μεταμορφώνοντας με τη μαγική λάμψη του χαμόγελού της τη μοναχική, μονότονη ζωή του ζευγαριού.
Το κοριτσάκι έγινε η μικρή του  μούσα, εμπνέοντάς του ένα από τα πιο τρυφερά πιανιστικά του έργα.
Αραχνοΰφαντη, λεπτή, κομψή κι αέρινη η μελωδική γραμμή που ακολουθεί ο ρομαντικός συνθέτης, θυμίζει λίκνισμα σε 6/8...
Μια ήρεμη, απαλή αιώρηση του αριστερού χεριού πάνω στην οποία στηρίζεται η λιτή, βηματική στο μεγαλύτερο μέρος της, μελωδία που ακολουθεί το δεξί.
Χρωματικές ανιούσες και κατιούσες, αποτζιατούρες, απλά διακοσμητικά στοιχεία ζωηρεύουν αραιά το ανάλαφρο, ανόθευτο μουσικό φόντο.
Ένα  νανούρισμα, από αυτά, που μουρμουρίζει κάποιος σ'ένα μωρό για να κοιμηθεί κι αποτελεί μία από τις ωραιότερες εκφράσεις της αγάπης τους, με ευγένεια και τρυφερότητα.

Πρόκειται για μια σειρά παραλλαγών  σε ρε ύφεση μείζονα γι'αυτό αρχικά ο Σοπέν είχε επιλέξει τον τίτλο "Variations".
Όμως η εικόνα της Λουιζέτ κυριαρχούσε πάντα με νοσταλγία  κι αγάπη στη μνήμη του και καθώς εκείνη ήταν η αφορμή της έμπνευσης του κομματιού, το μετονόμασε σε "Berceuse".
Εκείνος, η Σάνδη και ο περίγυρός τους, που γνώριζαν,  το αποκαλούσαν "Berceuse Louisette" και σε κάθε εκτέλεσή  του έφερνε στο νου το ανθηρό χαμόγελο του μικρού κοριτσιού...
Μια  από τις ωραιότερες δημιουργίες του Σοπέν, βαθιά λυρική, συγκινητική και τρυφερή...
Γαλήνια, ήρεμη, χαλαρωτική, σχεδόν υπνωτική, μαγικό καλωσόρισμα στο βασίλειο του ύπνου των τρυφερών πλασμάτων...

Το ακούμε σε μια εκτέλεση του λεπτολόγου βιρτουόζου Αρτούρο Μπενεντέτι Μικελάντζελι.

(Με αφορμή τη σαν σήμερα γέννηση του Φρειδερίκου Σοπέν)