Thursday, 13 April 2017

"Κόκκινα αυγά και pysanki"



"Eκείνη πιο πολύ η ανάμνηση 
της παιδικής ηλικίας,
καθώς έχουμε συνηθίσει 
να τη νοσταλγούμε, μου ήρθε.
 Συνήθως, ή μάλλον πάντα
πηγαίναμε τη Mεγάλη Πέμπτη, πρωί,
στην εκκλησία να μεταλάβουμε…
[…]
Όταν επιστρέφαμε,
έβαφαν τα κόκκινα αυγά.
Kόκκινη Πέμπτη…"

(απόσπασμα "Mεγάλη Πέμπτη", Ζωής Καρέλλη)


Πόσο μοιάζουν οι παραδόσεις των λαών και με τι σεβασμό και φροντίδα συντηρούνται σε επίπεδα ιερότητος τα έθιμα εκείνα, που συνηχούν προς το δόγμα και το  ήθος της κάθε φυλής, είναι πραγματικά θαυμαστό!



Έτοιμα και τα κόκκινα αυγουλάκια μας, σύμβολο του αίματος του Χριστού μας…, καθώς η Μεγάλη Πέμπτη είναι αφιερωμένη στο Μυστικό Δείπνο, όπου ο Χριστός πρόσφερε άρτο και κρασί ως συμβολισμό για το σώμα Του και το αίμα Του.

Ανάμεσα στα κόκκινα αυγά θα διακρίνετε και μερικά σχεδιασμένα με γραμμικά σχέδια.
Είναι ξύλινα και τα έχω φέρει από τη Ρωσία. Η καταγωγή τους βέβαια είναι Ουκρανική κι αποτελεί έθιμο των Hutsuls, που ζουν στα Καρπάθια της δυτικής Ουκρανίας.

Τα αυγά λέγονται  "pysanki" κι η  παράδοση  θέλει τη συνέχεια του κόσμου να εξαρτάται από αυτά και τη διατήρηση του εθίμου.
Όσο θα υπάρχουν άνθρωποι να διακοσμούν pysanki, θα υφίσταται και η πλάση…
Αν για κάποιο λόγο το έθιμο εκλείψει, τότε ένα κακό φίδι θα καταστρέψει τον κόσμο.
Κάθε χρόνο το φίδι στέλνει τα τσιράκια του για να δει πόσα pysanki έχουν φιλοτεχνηθεί.
Αν ο αριθμός είναι μικρός, το φίδι χαλαρώνει και ελεύθερο περιπλανιέται προκαλώντας τον όλεθρο και την καταστροφή.
Εάν όμως, ο αριθμός των pysanki είναι αυξημένος, το φίδι αλυσοδένεται και το καλό θριαμβεύει για ακόμη μία χρονιά.

Η λαογραφία αναμειγνύεται με τις Χριστιανικές πεποιθήσεις και δίνει πλήθος θρύλων…

Όπως αυτός με την Παναγία, που έδωσε στους στρατιώτες που φύλαγαν το Χριστό αυγά, ικετεύοντάς τους να μην είναι μαζί του σκληροί…
Τότε, λέει, δάκρυα έτρεξαν από τα μάτια της πάνω στ’αυγά, που δημιούργησαν  ανάγλυφες κουκίδες και σχέδια με λαμπερά χρώματα.

Τα Ουκρανικά "pysanki" σήμερα διακοσμούνται με λαϊκά σχέδια και αποτελούν έργα τέχνης.
Γίνονται με τεχνική του κεριού, όπως η μπατίκ.
Από συναδέλφους μου Ουκρανούς που δουλέψαμε μαζί πάνω στη θεματική: "Πασχαλινές Παραδόσεις και Έθιμα" εκτός από τους θρύλους,έμαθα και ένα παραδοσιακό τραγουδάκι τους, που υμνεί την ομορφιά των Πασχαλινών Pysanki και με αυτό σας εύχομαι καλή Μεγάλη Πέμπτη κι ας έχουμε υγεία και του χρόνου να κοκκινίσουμε τ’αυγά μας...



Sunday, 9 April 2017

"Tα Βάγια, ο βακαλάος και ο Σατί..."

Αποτέλεσμα εικόνας για satie the dreamy fish analysis


"Βάγια, Βάγια των βαγιών, τρώνε ψάρι και κολιό, κι ως την άλλη Κυριακή με το κόκκινο αυγό!"

λέει ο λαός μας, που σήμερα Κυριακή των  Βαΐων, το ψάρι καταλύεται και όπως πιστεύω όλοι μας θα τιμήσαμε το βακαλάο δεόντως...

Πέρα όμως από το έθιμο, που απαιτεί ψάρι για τη μέρα και το Βαγιάτικο τραπέζι, ο μπακαλιάρος είναι από τα ψάρια που μαγειρεύω συχνά και σε διάφορες παραλλαγές.
Μ'αρέσει εκτός από τηγανητός,  και σούπα με λαχανικά, ή ασπρογιάχνι με φρέσκα μυρωδικά, σε παραλλαγή κροκέτας με πιπεριά,  μαϊντανό και λεμόνι, αλλά και πλακί με ντοματούλα και κρεμμυδάκι!!!

Αδυναμία στο μπακαλιάρο είχε και ο αγαπημένος, εκκεντρικός συνθέτης Ερίκ Σατί...
Και λέω εκκεντρικός γιατί πολλά γνωρίζουμε για τις ιδιορρυθμίες του, όπως π.χ να φορά μονάχα γκριζόχρωμα κοστούμια ή να επιμένει στην κατανάλωση  αποκλειστικά λευκών τροφών, όπως αυγά, ζάχαρη, αλάτι, καρύδες, ρύζι, γογγύλια,  άσπρο τυρί, και λευκά ψάρια με αδυναμία στο βακαλάο, που είχε χαμηλά λιπαρά, πολλές πρωτεΐνες και κυρίως, όπως τόνιζε, πυκνή λευκή σάρκα.

Από την κίνηση του βακαλάου, λένε, είναι εμπνευσμένη και η πιανιστική σύνθεσή του: "Le poisson reveur", βασισμένη σε ένα παραμύθι του καταλανού ποιητή Lord Cheminot.
Μια ημιτελής σύνθεση, που στο ύφος και τη φόρμα παρουσιάζει ομοιότητες με τον Ντεμπισί.
Παιχνιδιάρα και σκερτσόζα η μουσική του, δεν απεικονίζει την ζοφερή ψυχική κατάσταση την οποία βίωνε ο Σατί την περίοδο που συνέθεσε το έργο.

"Βαριέμαι μέχρι θανάτου", γράφει σε επιστολή προς τον αδελφό του , "περισσότερο θλίβομαι επειδή συνειδητοποιώ πως γεννήθηκα σε λάθος εποχή. Σ' εποχή, που δεν μου παρέχει τίποτε, ενώ ό,τι εγώ δίνω δεν γίνεται κατανοητό"...
Το "ονειροπόλο ψάρι" ωστόσο, φαίνεται μέσα από το όνειρο και το "χορό" του να αποφεύγει την ζοφερή κατάσταση του νου.

Γνωστός για την ελαφρότητά του και την αίσθηση του χιούμορ, ο Σατί, ένας "αδέξιος αλλά ταλαντούχος εξερευνητής", όπως τον είχε χαρακτηρίσει ο Ραβέλ, επικυρώνοντας έτσι τη σημασία του "νεωτερισμού" στο  έργο του, αποτυπώνει μουσικά ένα παιχνίδισμα της κίνησης του ψαριού μέσα στο νερό, ένα κρυφτούλι με τον αλιευτή και το δόλωμά του.
Εnjoy!!

Erik Satie : "Le poisson reveur"
Πιάνo: Jean-Yves Thibaudet




Friday, 7 April 2017

"Τέχνη και Κατάθλιψη"



Σήμερα 7 Απρίλη γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, που φέτος είναι αφιερωμένη στην "Κατάθλιψη", αυτό το ψυχικό νόσημα που βαρύνει πολλούς από τους συνανθρώπους μας.

Πολλοί είναι επίσης και οι διάσημοι της Τέχνης που υπέφεραν από κάποια μορφή κατάθλιψης. Διαπίστωση, που αρκετές φορές με έκανε να αναρωτηθώ πόσο κοντά είναι τα όρια μιας ψυχικής νόσου με τη μεγαλοφυΐα και την καλλιτεχνική έκφραση.
Και να θέσω το ερώτημα:
Γιατί βλέπουμε συχνά πως οι πιο ταλαιπωρημένοι ψυχικά άνθρωποι είναι και οι πιο δημιουργικοί;

Μην ξεχνάμε τον καταθλιπτικό και με τάσεις αυτοκαταστροφής Βαν Γκογκ, που μετά από καβγά με τον Γκωγκέν ακρωτηρίασε το αυτί του....
Τη Βιρτζίνια Γουλφ, με ψυχισμό τρομερά εύθραυστο, που η χρόνια κατάθλιψή της την οδήγησε στον ποταμό Ουζ, έχοντας γεμίσει τις τσέπες της με πέτρες...
Ή τον Μοντιλιάνι και την Κλωντέλ...
Τους δικούς μας Βιζυηνό και Καρυωτάκη...

Η λίστα των πασχόντων από κατάθλιψη, ελαφριά ή βαριά, ανάμεσα στους μουσικούς, μεγάλη...

Ο Μπετόβεν αποτραβήχτηκε από τον κόσμο, σκέφτηκε ακόμα και την αυτοκτονία, όταν συνειδητοποίησε την ολοκληρωτική απώλεια της πολύτιμης ακοής του...
Ο Τσαϊκόφσκυ, ο Σούμπερτ, ο Μπερλιόζ, ο Γκλίνκα, ο Μάλερ και ο Μπρούκνερ...

Κι ο Ραχμάνινοφ...
Κάθε φορά που ακούω το "2ο Κονσέρτο" του, με διακατέχει όλη εκείνη η μελαγχολία και η νοσηρή κατάθλιψη που τον είχε βαλτώσει, όταν το έγραφε...
Μέσα από τη μουσική προσπαθούσε να διαλύσει όλη τη συσσωρευμένη, χλευαστική κριτική που τον είχε ρίξει σ'αυτόν τον ψυχικό σκοταδισμό...
Ο Ραχμάνινοφ, μπόρεσε και ξέφυγε απ τη δίνη του...
Γι'αυτό και αφιέρωσε το πιανιστικό, αυτό έργο του στο γιατρό που τον κούραρε και βοήθησε στην αποθεραπεία του...

Όμως εκείνος ο μουσικός, που δίπλα στη λέξη "κατάθλιψη" υπάρχει το όνομά του με μεγάλα, ζωηρά γράμματα, πιστεύω θα συμφωνήσετε, είναι ο Ρόμπερτ Σούμαν!

Με φοβερές κρίσεις κατάθλιψης χρόνων, προσπάθησε να δώσει τέλος στη ζωή του το 1854 πέφτοντας στο Ρήνο και τελικά πέθανε σε ψυχιατρικό άσυλο δύο χρόνια αργότερα.

Κι όμως αυτός ο άνθρωπος ήταν πολυτάλαντος και πολυγραφότατος!
Πώς να συσχετίσεις την κατάθλιψη και τη νοσηρότητα της ψυχής του  με την καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του;
Είχα διαβάσει κάποτε τα ποιητικά λόγια του πιανίστα Edwin Fischer για τον Σούμπερτ:

"Σ'αυτόν ανήκει, πάνω απ 'όλα,  η καρδιά μου, τον αγαπώ σαν παλιό, αγαπημένο φίλο, 
του οφείλω τις  πιο όμορφες ώρες μου...
Πόσο λυπάμαι για τις σκιές της θλίψης του - τη θλίψης που νιώθουμε στα έργα του ...
Πόσα μυστικά του μάς εκμυστηρρεύεται μέσα από τη μουσική του για την εσωτερική ύπαρξή του, 
πόσες μαρτυρίες για το πού παύει ο λόγος κι αρχίζει η τρέλα του νου και της ψυχής..."

Κι όμως, τις περιόδους της βαριάς μοναξιάς, της κατάθλιψης και της βαθιάς μελαγχολίας εκείνος μουσικά, μεγαλουργούσε...

Όπως στην περίπτωση του  "Trio no.1 op.63" σε ρε ελάσσονα, όπου τα σημάδια της φθοράς της ψυχής του είναι εμφανέστατα!
Ιδιαίτερα στο 3ο μέρος, όπου το αργό άνοιγμά του, ένα εξαιρετικό δείγμα της καλλιτεχνικής σύλληψης του συνθέτη οδηγεί στα απόκρυφα μονοπάτια της καταθλιμένης ψυχής του, σε ένα απόκοσμο, μοναχικό δωμάτιο χωρίς παράθυρο ελπίδας για κείνον, όμως για μας που τον παρατηρούμε ένα μουσικό δωμάτιο διαποτισμένο βαθιά ευαισθησία και τρυφερότητα...

Ο συνθέτης δίνει την ένδειξη: "Langsam, mit inniger Empfindungen-Σιγά-σιγά, με εσωτερικό συναίσθημα", η οποία επιτυγχάνεται με την χαλαρή περιπλάνηση στις τονικότητες, αρχής γενομένης από την Ντο μείζονα στο μέρος του βιολιού, που οδηγεί σε μια νέα  αρμονία στη ντο ελάσσονα.
Το θέμα του τσέλο χτίζεται   σταθερά πάνω στη φα μείζονα, με το πιάνο σαφώς υποταγμένο στα δυο τοξοτά.
Η αρμονική περιπλάνηση συνεχίζεται στη ρε ελάσσονα με το φινάλε να σηματοδοτείται από το αρχικό θέμα του βιολιού παιγμένο στη ρε μείζονα...

Εκτιμάται πως μια από τις καλύτερες εκτελέσεις για το τέλειο ύφος  και  την κομψότητα του ήχου, ήταν με τον βιολονίστα Ζακ Τιμπό, τον πιανίστα Αλφρέντ Koρτό και τον βιολοντσελίστα Πάμπλο Καζάλς.

To ακούμε ευλαβικά σε αυτή την  ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ:





Thursday, 6 April 2017

"Στραβίνσκυ: Συμφωνία των Ψαλμών, κλωτσιά στους νυσταλέους βηματισμούς..."



"...Χτες πήγα στο κοντσέρτο.Θάμβος!!
Κυρίως η "Συμφωνία των Ψαλμών" του Igor με τον ίδιο στο πιάνο.
Τι άνθρωπος και τι ρυθμός!!! έπρεπε ν’ ακούσεις !!!
Μια κλοτσιά σ’ όλες τις τρυφερές, ηδονοπαθείς σαχλαμάρες και στους νυσταλέους βηματισμούς..."
(2 Φεβρουαρίου 1932)

Aυτά αναφέρει στο ημερολόγιό του ο Σεφέρης, εκφράζοντας ανοιχτά την εκτίμηση  που έτρεφε για το σύγχρονό του Ιγκόρ Στραβίνσκυ, ενός από τους πλέον σημαντικούς  συνθέτες του 20ού αιώνα, που το πολύπλευρο έργο του και οι παραδοξότητες στις εκφραστικές επιλογές του  προκάλεσαν έντονες αντιπαραθέσεις σε κοινό και κριτικούς.
Ιδιότυπο και ανήσυχο το ύφος του, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει σκληρές αρμονικά  διαφωνίες, εξωτικές κλίμακες και πολυρρυθμικά στυλ.

Ο Στραβίνσκυ που πέθανε σαν σήμερα 6 Απρίλη του '71 μάς έχει συνηθίσει σε έργα εμπνευσμένα από την λαϊκή παράδοση και τις παγανιστικές τελετές της πατρίδας του, όμως ο Σεφέρης στο απόσπασμα του ημερολογίου του αναφέρεται σε ένα θρησκευτικό έργο, τη "ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΨΑΛΜΩΝ" , που ο συνθέτης  έγραψε  κατόπιν παραγγελίας από τη Συµφωνική της Βοστόνης για τον εορτασµό των πενήντα χρόνων από την ίδρυση της ορχήστρας.

Το έργο είναι γραµµένο για ορχήστρα και µικτή χορωδία πάνω σε ψαλµούς, που εκτελούνται στη Λατινική γλώσσα, καθώς, όπως διευκρινίζει στον πρόλογο της παρτιτούρας ο συνθέτης, οι ψαλµοί θα πρέπει να αποδίδονται πάντοτε στη γλώσσα τους.
Αξίζει να σημειωθεί ,από μορφολογικής άποψης,πως στο έργο ο Στραβίνσκι δεν στόχευε στο να γράψει στα πρότυπα της κλασικής συµφωνίας.Η ονοµασία "συµφωνία" είχε την έννοια της συνήχησης.

Συγκεκριµένα ο ίδιος δήλωνε:

"Δεν είναι µια συµφωνία στην οποία συµπεριέλαβα ψαλµούς που θα πρέπει να ψαλλούν. 
Αντιθέτως, είναι το τραγούδι των ψαλµών που "συµφωνεί" µε τα υπόλοιπα όργανα,που έχουν όλα ανεξαρτήτως την ίδια αξία.
Έτσι, στο έργο δεν υπερτερούν οι φωνές έναντι των οργάνων ή το αντίστροφο αλλά ορχήστρα και χορωδία αντιµετωπίζονται ισάξια (γεγονός που παραπέµπει στο αντιστικτικό ύφος)". 


Θα ακούσουμε το 1ο µέρος, στο οποίο χρησιµοποιεί τις δύο τελευταίες στροφές του 38ου ψαλµού:

"Exaudi orationem meam, Domine, et deprecationem meam: auribus percipe lacrimas meas. 
Ne sile-as.
Quoniam advena ego sum apud te et peregrinus, sicut omens patres mei.
Remitte mihi, ut refrigerer prius quam abeam et amplius non ero".

δηλαδή:

"Εισάκουσoν κύριε της προσευχής µου και δώσ’ ακρόαση εις την κραυγή µου. 
Mην παρασιωπήσεις. 
Eις τα δάκρυα µου διότι πάροικος είµαι πάρα συ και παρεπίδηµος καθώς πάντες οι πατέρες µου 
παύσε απ’ εµού δια να αναλάβω δινόµουν πριν αποδηµήσω και δεν υπάρχω πλέον"

Την ορχήστρα διευθύνει ο G. Solti .
Ακριβής, ρυθμικός, κοφτός, ψυχρός και απότομος όπου χρειάζεται, αφού το μέρος αναφέρεται στο θάνατο, την απελπισία και την απόγνωση, την κραυγή κάποιου που τον περιμένει η Κόλαση...
Αν και η ηχογράφηση είναι από τις τελευταίες του Solti (85 χρονών και μισό χρόνο πριν τον ξαφνικό θάνατό του) είναι άψογη απ'όλες τις απόψεις, με μια δυναμική, άριστα χρωματισμένη, που αναδεικνύει τα ιδιαίτερα σημεία του έργου!



Όσοι αγαπάμε την κλασική μουσική και ιδιαιτέρως τον Στραβίνσκυ, γνωρίζουμε πως το όνομα του συνθέτη έχει συνδεθεί με τα μπαλέτα, που μερικά από αυτά προκάλεσαν σκανδαλώδεις συμπεριφορές με ανάμεικτα συναισθήματα των θεατών, που άλλοι χειροκροτούσαν δαιμονισμένοι και άλλοι ωρύονταν έξαλλοι!

Η χορογραφική εκδοχή της "Συμφωνίας των Ψαλμών" αποτελεί ένα αριστούργημα, όπως ο τσέχος Γίρζι Κύλιαν μας έχει συνηθίσει.
Ο ταλαντούχος μοντέρνος χορογράφος βουτά στα ένστικτα, φιλτράρει, και ανασύρει  μέσω της ταραχώδους κίνησης το βαθύ νόημα που ανίχνευσε, που αφορά στη σχέση του θείου με το ανθρώπινο.
Κάθε βήμα, κάθε κίνηση εξερευνά την ανθρώπινη ψυχή, αναλύει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Μια καθαρά τελετουργικού χαρακτήρα εξομολόγηση, που αδιαφορεί για τη σάρκα κι ανατάσσει το πνεύμα του ανθρώπου.


https://www.youtube.com/watch?v=fjSLu8ro9xY